АҚШ президенти Доналд Трамп Давосдаги иқтисодий форумда чиқиш қилди. Кутилганидек, унинг нутқининг катта қисми Гренландия мавзусига бағишланди – у мазкур «муз парчаси» АҚШнинг бир қисмига айланиши кераклигини таъкидлади. Шунингдек, Трамп Украина бўйича тинчлик келишуви тузиш зарурлиги, АҚШнинг НАТО мавжудлигидаги ҳиссаси катталиги ҳамда ўз маъмуриятининг кўп сонли ютуқлари ҳақида сўзлаган.
Фото: Markus Schreiber / AP / Scanpix / LETAФото: Markus Schreiber / AP / Scanpix / LETA
Ўзига тегишли Air Force One самолёти бортида аниқланган носозлик туфайли Трамп Швейцарияга режалаштирилганидан кейинроқ етиб келди. Лайнер ҳавога кўтарилганидан кўп вақт ўтмасдан Сент-Эндрюс базасига қайтди, у ерда Трамп ва унинг жамоаси бошқа самолётга ўтказилди.
Шунга қарамай, Трампнинг форумдаги чиқиши ўз вақтида бошланди. У ўз нутқини Американинг олдинги маъмуриятини танқид қилиш билан бошлади.
У демократлар АҚШни иқтисодий жиҳатдан ҳам, халқаро майдондаги нуфуз жиҳатидан ҳам кучсизлантирганини айтди, аммо, ўзининг айтишича, у ва унинг жамоаси вазиятни ўнглашга эришган. «Иқтисодиётимиз гуллаб-яшнамоқда», – деган у.
Трампнинг фикрича, Европа қитъаси, аксинча, ривожланишнинг нотўғри йўлини танлаган. «Мен Европани севаман, у ҳам тараққий этишини хоҳлайман, аммо улар нотўғри йўналишда ҳаракатланмоқда», – дейди Трамп.
«Бу бизнинг ҳудуд»
Европани танқид қиларкан, Трамп кутилганидек, ўз нутқидаги асосий мавзуга ўтди – бу АҚШнинг Дания қироллиги таркибига кирувчи Гренландия оролига даъвоси билан боғлиқ.
Трамп ушбу оролда Дания мавжудлигининг «ҳеч қандай асорати йўқлиги»ни айтди ва фақатгина АҚШ «ушбу улкан муз бўлагини» ҳимоя қила олиши ва ривожлантиришини таъкидлади.
Гап шундаки, ҳеч қандай миллат ёки миллатлар гуруҳи Гренландияни АҚШ даражасида ҳимоя қилишга ҳатто яқин кела олмайди. Биз буюк давлатмиз, одамлар ўйлаганидан ҳам кўра қудратлироқмиз.
Иккинчи жаҳон уруши вақтида биз Дания Германиянинг кучли зарбасига дош бера олмасдан олти соатлик жанглардан кейин қулаганига ва на ўзини, на Гренландияни ҳимоя қила олмаганига гувоҳ бўлганмиз.
Шунинг учун Қўшма Штатлар вазиятга аралашишга мажбур бўлган, биз аралашишимиз кераклигини ҳис қилганмиз. Биз Дания учун жанг қилганмиз, биз уни Дания учун қутқариб қолиш учун жанг қилганмиз. Катта, ажойиб муз бўлагини. Уни ер деб аташ ҳам қийин, у улкан муз бўлаги.
Биз ўзимиз ғалаба қозонган урушдан кейин эса... биз рақибни тор-мор келтирганмиз, агар биз бўлмаганимизда, барчангиз немисча ва японча гаплашиб юрган бўлардинглар... урушдан кейин биз уни Данияга қайтардик. Бу эса биз томондан қилинган катта аҳмоқлик эди. Аммо биз шундай қилганмиз, биз уни қайтариб берганмиз.
Аммо энди улар ношукрлик қилишмоқда...
Энди бизнинг мамлакат ва бутун дунё ракеталар, ядровий қуроллар туфайли аввалгиларига қараганда анча каттароқ хавф билан тўқнашмоқда.
Мавзуга оид
Бу Ғарбий яримшарнинг шимолий чегарасидаги ҳимояланмаган улкан орол аслида Шимолий Американинг бир қисмидир. Бу бизнинг ҳудуд. Шунинг учун у Қўшма Штатлар миллий хавфсизлиги учун муҳим аҳамиятга эга.
Ва айнан шунинг учун мен Гренландия Қўшма Штатлар томонидан сотиб олинишини яна бир бор муҳокама қилиш учун зудлик билан музокаралар олиб боришга интиламан, бутун тарихимиз давомида биз бошқа кўплаб ҳудудларни ҳам шундай қўлга киритганмиз.
Трамп Гренландияни сотиб олиш бўйича музокараларнинг «ҳеч қандай ёмон жойи йўқлиги»ни таъкидлаган.
У шунингдек, АҚШ агар ўзи истаса, куч ишлатиш орқали барча нарсани қўлга кирита олиши, аммо куч ишлатишни хоҳламаслигини айтган.
«Мен ҳозир сўраётган ягона нарса – Гренландия. Бу кичик илтимос. Сиз „ҳа“ дейишингиз мумкин ва биз сиздан жуда миннатдор бўламиз. Ёки сиз „йўқ“ дейишингиз мумкин ва биз буни эслаб оламиз», – деган у.
Трамп ўз «илтимоси» АҚШ НАТО учун қилаётган ишлар олдида «арзимас» даражада эканини иддао қилган.
«Биз дунёни ҳимоя қилиш учун муз парчасини сўраяпмиз, улар эса уни бизга беришмаяпти», – дея шикоят қилган АҚШ президенти.
Шу билан бирга, ўз нутқи давомида Трамп бир неча бор Гренландияни Исландия билан чалкаштириб юборган.
Трамп мунтазам равишда Гренландия АҚШнинг бир қисмига айланиши кераклигини таъкидлаб, буни хавфсизлик нуқтайи назаридан ҳамда Россия ва Хитойнинг таҳдиди билан изоҳлайди. Ҳолбуки, Москва ҳам, Пекин ҳам бундай нияти борлигига ошкора ишора қилмаган.
Трамп Гренландия АҚШ хавфсизлиги учун муҳим аҳамиятга эгалиги, чунки оролнинг Шимолий Америка ва Арктика ўртасида жойлашгани уни ракета ҳужумлари содир бўлганда эрта огоҳлантириш тизимларини жойлаштириш ва минтақадаги кемалар қатновини кузатиш учун қулай қилишини таъкидлайди.
Бироқ, Дания билан мавжуд келишувларга кўра, АҚШ шусиз ҳам Гренландияда чекланмаган миқдорда қўшин жойлаштириш ҳуқуқига эга.
Агар Путин ва Зеленский келишув тузмаса, «аҳмоқ бўлишади»
«Улар бу урушни тўхтатишлари керак, чунки жуда кўп одамлар нобуд бўлмоқда, беҳуда нобуд бўлишмоқда», – деган у ва АҚШ бу масалада НАТО ва Европага ёрдам беришини қўшимча қилган.
Шу билан бирга, у яна бир бор Вашингтон сўраётган ягона нарса – шунчаки «муз парчаси» эканини эслатган.
Трамп Украина президенти Володимир Зеленский ҳам, Россия президенти Владимир Путин ҳам қарийб тўрт йилдан буён давом этаётган урушга якун ясашни исташини таъкидлаган.
«Мен биламан, улар аҳмоқ эмас. Аммо улар буни қилмаса [келишув тузмаса], унда аҳмоқ бўлиб чиқишади. Ҳеч кимни хафа қилишни истамайман, аммо бу келишувни тузиш вақти келди», – дейди у.
Трамп тез орада Зеленский билан учрашув режалаштирилганини ҳам маълум қилган. Аввалроқ Украина раҳбари кун тартибидаги асосий масала Украина эмас, Гренландия бўлиши кутилаётгани сабабли Давосга боришига ишончи комил эмаслигини айтганди.
Чоршанба куни эрталаб НАТО бош котиби Марк Рютте жаҳон етакчиларини АҚШ босимига бўйсунмасликка ва асосий эътиборни Украинани Россия тажовузидан ҳимоя қилишга қаратмасликка чақирди.
ОАВ манбаларига кўра, Трампнинг Зеленский билан учрашуви чоршанба куни эмас, балки пайшанба, 22 январ куни бўлиб ўтади. Axios нашри суҳбатдоши бу АҚШнинг махсус вакили Стив Уиткофф ва Трампнинг куёви Жаред Кушнер Путин билан музокаралар ўтказиш учун Москвага бориши арафасида содир бўлишига эътибор қаратган.
«АҚШ бутун дунёни субсидияламоқчи эмас»
Трамп савол-жавоблар чоғида тариф сиёсатидаги муваффақиятлари ҳақида ҳам гапирди.
Унинг сўзларига кўра, бу қадамлар америкаликлар маҳсулотлардан бошқа баъзи мамлакатлар каби ўнлаб марта ортиқча тўлов қилмасдан фойдаланишини таъминлашга қаратилган.
У Франция президенти Эммануэл Макрон билан суҳбатларидан бирида агар Макрон Трампнинг дори-дармон нархлари бўйича талабларига рози бўлмаса, француз товарларига бож жорий этиш билан таҳдид қилганини эслади.
«АҚШ бутун дунёни субсидияламоқчи эмас. Биз дунёдаги энг арзон нархда тўлаймиз», – деган Трамп.
Трампнинг фикрича, унинг тариф сиёсати туфайли дори-дармонлар нархи ҳамма жойда арзонлашади: «Тарифларсиз мен буни қила олмасдим».
У ўзининг АҚШ президенти этиб сайланиши туфайли «янги яшил фирибгарлик»дан қутулиб қолишганини айтган.
Унинг сўзларига кўра, нефт нархи ошишига айнан аввалги маъмуриятнинг «яшил сиёсати» сабаб бўлган.
Трамп унинг президентлиги даврида нефт ва газ қазиб олиш ҳажми ошганини айтди, шунингдек, АҚШ Венесуэладан 50 миллион баррел нефтни «мусодара қилгани» ҳақида гапирди.
«Ҳужум [Венесуэлага қарши] якунлангач, улар: „Келинг, келишув тузамиз“, дейишди. Кўпроқ одамлар шундай қилишлари керак», –дейди Трамп.
Унинг фикрича, яқин олти ой ичида Венесуэла «сўнгги 20 йилдагига қараганда кўпроқ пул ишлаб топади».
