Жаҳон | 23:44 / 08.02.2026
384
5 дақиқада ўқилади

Абу-Даби шайхи “сунъий интеллект пойтахти”ни қуриш учун Трампга тегишли компанияга 500 млн доллар сармоя киритган - ОАВ

2025 йил май ойида АҚШ БААга сунъий интеллект дата-марказларини ташкил этиш учун юқори самарали чиплардан фойдаланишга рухсат берди. The Wall Street Journal нашрининг аниқлашича, бундан аввал БАА президентининг укаси назоратидаги компания Доналд Трамп оиласи назорат остидаги компанияга ярим миллиард доллар сармоя киритган.

Фото: US Mission to UAE

Ўтган йил январида Абу-Дабидаги Aryam Investment 1 компанияси World Liberty Financial Америка криптовалюта стартапининг 49 фоиз улушини 500 миллион долларга сотиб олди. Бу стартап 2024 йил сентябрда пайдо бўлган. Стартап асосчилари сифатида Доналд Трамп ва унинг кўп йиллик дўсти Стив Уиткофф кўрсатилган. Келишув 16 январ куни тузилган, 20 январда эса Трамп иккинчи марта АҚШ президенти лавозимига киришган.

Харидор компания Aryam келишувдан икки ҳафта олдин ташкил этилган. Унинг ҳақиқий эгаси — Абу-Даби амири ва БАА президенти Муҳаммад бин Зайднинг укаси, шайх Таҳнун бин Зайд Ол Ноҳаён бўлиб, у миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчи ҳамда Абу-Даби суверен жамғармаси раҳбари ҳисобланади. Aryam World Finance’нинг асосчиларидан  билан бирга акциядорга айланди. Компаниянинг икки нафар вакили Трамп ва Уиткоффнинг ўғиллари билан биргаликда директорлар кенгашига кирди.

Шайх Трамп оиласи билан узоқ вақтдан буён тадбиркорлик алоқаларига эга. Абу-Даби суверен жамғармаси Саудия Арабистони ва Қатар суверен жамғармалари билан бир қаторда Трампнинг куёви Жаред Кушнерга тегишли Affinity Partners жамғармасининг энг йирик инвесторларидан бири ҳисобланади.

World Liberty’даги улуш сотуви бўйича ярим миллиард долларлик келишув суммасининг ярми дарҳол тўланган. 187 миллион доллар Трамп оиласи билан боғлиқ тузилмаларга, камида 31 миллион доллар эса Уиткофф оиласига тегишли тузилмаларга теккан.

Бу пайтда Уиткофф Ғазо секторида ўт очишни тўхтатиш бўйича музокараларда иштирок этаётган ва анчадан буён Яқин Шарқда эди. Музокаралар асосан Қатарда ўтган. Бироқ Уиткофф нафақат музокара иштирокчилари (Исроил, Қатар ва Миср вакиллари) билан, балки Таҳнун бин Зайд билан ҳам мунтазам учрашиб турган. Трамп президент бўлганидан сўнг Уиткофф расман унинг Яқин Шарқдаги махсус элчисига айланди.

2025 йилнинг мартида Трамп шайх Таҳнунни Оқ уйда қабул қилди. Май ойида эса шайх назорат остидаги MGX инвестиция жамғармаси World Liberty чиқарган стейблкойндан фойдаланиб  Binance криптовалюта биржасига рекорд даражадаги 2 миллиард доллар инвестиция киритгани маълум бўлди. Бу вақтда гарчи пул ювишга қарши талабларни бажармагани учун АҚШда Binance фаолияти тақиқланган бўлса ҳам ушбу биржа Трампнинг World Finance савдо платформасини норасмий равишда бошқариб турганди,.

Ўша йилнинг майида Трамп Яқин Шарқ бўйлаб сафарга чиқди, жумладан БААга ҳам борди. Трамп у ерда амирлик компанияларига дата-марказлар учун юқори самарали чипларни сотиш бўйича келишувга эришди. Чипларни оладиган компаниялардан бири Таҳнун бин Зайдга тегишли  G42 компанияси бўлди (уни ва Aryam’ни бир хил шахслар бошқаради).

Авваллари Америка ҳукумати G42’га замонавий чиплардан фойдаланишга рухсат бермаганди. Компания Хитойнинг Huawei компанияси билан яқин алоқада эди. АҚШ расмийлари Huawei амалда Хитой Коммунистик партияси ва армияси манфаатларига хизмат қилади, деб ҳисоблайди ва уни АҚШ миллий хавфсизлигига таҳдид сифатида кўради. G42 2023 йил охирида хитойлик ҳамкорлар билан алоқаларни узганини билдирган, бироқ Америка разведкаси унга нисбатан эҳтиёткорона ёндашишда давом этган.

The Wall Street Journal ёзишича, шайх Таҳнун World Liberty’га инвестиция киритганидан сўнг у АҚШ президенти ҳамда Трамп кабинетидаги энг муҳим шахслар билан мисли кўрилмаган даражада яқинлашиш имконига эга бўлган. Балки айнан мана шу нарса унга чиплар етказиб бериш бўйича келишув тузиш имконини берган.

Кейинги ойларда Таҳнун бин Зайднинг MGX жамғармаси АҚШда TikTok’ни бошқаришда иштирок этиш ҳуқуқига эга бўлди, Трамп эса Binance асосчиси Чанпэн Чжаони афв этди.

Таҳнун бин Зайднинг асосий мақсади — БААни (аниқроғи, энг йирик амирлик бўлган Абу-Дабини) жаҳон сунъий интеллект марказига айлантириш. Бу келажакда нефтдан даромад келмай қоладиган вақтда мамлакат фаровонлигини таъминлаш учун керак.

Шайх Таҳнун Абу-Дабининг қарийб 1,5 триллион долларга тенг суверен активларини назорат қилади. У Оқ уй ва OpenAI (ChatGPT ишлаб чиқувчиси) қўллаб-қувватлаётган, қиймати 100 миллиард долларлик дата-марказлар яратиш лойиҳаси — Stargate’га инвестиция киритмоқда. Бундан ташқари, Таҳнун бин Зайдга тегишли тузилмалар аллақачон OpenAI, Илoн Маскнинг xAI’си ва Amazon қўллаб-қувватлаётган Anthropic’га сармоя киритган. Манфаатлар қамрови кенглиги бўйича унга бас келадиган бошқа СИ-инвесторлар эса йўқ.

Дилшодбек Асқаров
Тайёрлаган Дилшодбек Асқаров

Мавзуга оид