“Мен кўрган ҳужжатларда урушнинг бўлиши аниқ эди” – америкалик сиёсатшунос  

Музокаралар ҳали охирига етмаган бир онда АҚШ-Исроил биргаликда Эронга ҳужум қилди. Ҳарбий можаро ҳозир бутун Яқин Шарқни қамраб олган. Kun.uz билан гаплашган АҚШнинг Питтсбург университети профессори, сиёсатшунос Женнифер Брик Муртазашвилига кўра, Трамп Хоминаийни ўлдириб, жуда хавфли таваккалга қўл урди. Бироқ, Хоминаийсиз тузум қуласа керак, мен кўрган ҳужжатларда уруш тайин эди, дейди профессор.

Эрон олий раҳнамосининг ўлдирилиши ҳеч қайси халқаро ҳуқуқ нормаларига мос келмайди, бироқ АҚШ-Исроил уни ядровий қурол тайёрлаётганликда ва ваҳшийликда айблади. Kun.uz билан суҳбатлашган АҚШнинг Питтсбург университети профессори, сиёсатшунос Женнифер Брик Муртазашвилига кўра, Трампнинг тўғридан-тўғри Хоминаийни нишонга олиши ва ўлдириши – жуда хавфли таваккал. Шунингдек, Эрондаги тузум Хоминаийсиз қулаши мумкин, дейди у. 

- Сизнингча, Эрон олий раҳбари Хоманаийнинг ўлдирилиши Эрондаги ҳозирги сиёсий тузумнинг қулашига олиб келадими?

“Ҳа, шундай деб ўйлайман, олиб келади. Менимча, биз тузумнинг қулашини кўришни бошлаяпмиз, чунки Хоманаий харизматик етакчи эди, энди эса биз Эрон ичида қандайдир ўзгаришларни кўра бошладик. Бу қайси йўналишда кетишини айтиш ҳозир жуда қийин. Президент Трамп Хоминаийни ўлдиришда, шубҳасиз, жуда хавфли, жуда-жуда хавфли таваккалга қўл урди. Ўйлайманки, улар кейин нима бўлишини аниқ тушунтиришади. Қўрқаманки, бу Эрон ва унинг халқи учун олдинда жуда қийин йўл бўлиб қолиши мумкин”, – Женнифер Брик Муртазашвили, АҚШнинг Питтсбург университети профессори, сиёсатшунос. 

Доналд Трамп Эронга тўғридан-тўғри уруш очган ҳамда на Конгресс, на БМТ Хавфсизлик кенгаши расмий рухсатисиз “ҳарбий операция”ни бошлаган биринчи АҚШ президенти бўлди. Профессор Муртазашвилининг қўшимча қилишича, Эрон билан можаронинг асл илдизи – 1979 йилги инқилобга бориб тақалади ва ўшандан бери икки давлат бир-бирига ёпишиб олган. 

“Менимча, Трампнинг тўғри қарор қилган-қилмаганини энди тарих кўрсатади. Бу жуда мураккаб вазият. Мен томошабинларингиз бу ерда оқ ва қора йўқлигини билишларини истардим. Бу ўта мураккаб уруш. Шуни билишимиз керакки, Қўшма Штатлар нуқтаи назаридан, Эрон кўп йиллар давомида АҚШни нишонга олиб келган. Биласизми, 1979 йилги Эрон инқилобида юзлаб АҚШ фуқаролари гаровга олинган эди ва ўшандан бери бу икки давлат бир-бирига ёпишиб олди. Президент Трамп эса унга бўлган суиқасдларни ҳам Эрондан кўради”, - дейди сиёсатшунос. 

АҚШ, Исроил ва ҳарбий базалар жойлашган араб давлатлари Эроннинг ҳужумидан қатъий норози, бироқ Теҳрон агар вазият шунгача борса, базаларни уриши ҳақида огоҳлантирган эди. Сиёсатшуносга кўра, Вашингтонни ҳужумга ундаган фақат Исроил эмас, Саудия Арабистони ҳам. Умуман олганда, бу уруш муқаррар эди. 

“Ўтган ҳафта мен кўрган ҳисоботлардан, ҳатто бу уруш бошланишидан олдин ҳам, эронликларнинг бошқа мамлакатларга ҳужум қилиши аниқ эди. Биз уларнинг Қатарга, БААга ҳужум қилишини билар эдик. Биласизми, БАА ҳукумати сўнгги бир неча йил давомида Эронга қарши дипломатик курашнинг олдинги сафларида бўлиб келган. Лекин, Дубайда 200 минг эронлик яшайди, масалан. Шунинг учун одамлар ўртасида жуда яқин алоқалар бор, лекин афсуски, минтақадаги ҳар бир мамлакат билан Эрон маълум маънода ёмон алоқаларга эга”, - дейди Женнифер Брик. 

Эслатиб ўтамиз, Эрон ўз олий раҳбари ўлдирилгач албатта қасос олишини ҳамда АҚШ билан музокараларга киришмаслигини эълон қилган. Трамп эса «операция» доирасида Эроннинг биринчи даражали раҳбарлари йўқ қилингани, армия тизими жиддий зарар кўргани ва иш жуда яхши кетаётганини айтган. Kun.uz гаплашган сиёсатшунос Женнифер Брикка кўра эса, ҳеч қайси томон дипломатия йўлини танлаётгани йўқ. Оддий одамлар эса заминида тинчлик бўлишини истайди.