Зарбалар алмашган Исроил ва «Ҳизбуллоҳ», Хитойда этник озчиликка доир қонун ва Ироқдаги нефт танкерларига ҳужум – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Трамп Эрондаги уруш якуни ҳақида

АҚШ президенти Доналд Трамп чоршанба куни АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши олиб бораётган уруши «тез орада» тугашини маълум қилди. Унинг сўзларига кўра, берилган зарбалар натижасида мамлакатда «нишонга олиш учун деярли ҳеч нарса қолмади».

«Мен қачон тугашини хоҳласам, ўша заҳоти тугайди», деди президент Трамп Axios нашрига уруш тугаши ҳақида берган изоҳида.

Трамп урушни тугатиш қарори фақат унинг ихтиёрида эканини алоҳида таъкидлаган. Ваҳоланки, бундан бироз аввал у урушни якунлаш бўйича ҳар қандай қарор – Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу билан ўзаро келишилган ҳолда қабул қилинишини айтганди.

Исроил ва АҚШ расмийлари нашрга берган маълумотга кўра, улар уруш камида яна икки ҳафта давом этишига тайёргарлик кўрмоқда.

АҚШ Марказий қўмондонлиги қўмондони Бред Купер шу кунгача улар томонидан амалга оширилган ҳарбий ҳаракатлар натижаларини очиқлади: Унга кўра, Эронда 5500 дан ортиқ нишон йўқ қилинган, 60 дан ортиқ кема, жумладан, барча «Сулаймоний» тоифасидаги ҳарбий кемалари яксон этилган. Шунингдек, Эроннинг ҳарбий-денгиз флоти ва саноат базаси кескин даражада заифлаштирилган.

Исроил ва «Ҳизбуллоҳ» зарбалар алмашди

11 март куни кечқурун «Ҳизбуллоҳ» гуруҳи ва Исроил ўзаро зарбалар алмашди.

Хусусан, чоршанба оқшомида «Ҳизбуллоҳ» Исроил шимолига ўнлаб ракеталар учирганини ва бу ҳали давом этишини билдирди. Ливан хавфсизлик манбалари 100 дан ортиқ ракета учирилганини тасдиқлади. Исроил мудофаа мулозими сўзларига кўра, Эрон ва «Ҳизбуллоҳ» биргаликда ракета ҳужумини амалга оширган. У буни уруш бошланганидан бери Исроилга қарши «илк мувофиқлаштирилган ҳаракат» деб атади.

Исроилнинг Носира шаҳри шимолида ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ракеталарни тутиб қолиши натижасида ўнлаб портлашлар юз берди. Исроил тез ёрдам хизмати икки киши енгил жароҳатланганини билдирди.

Байрутдаги жавоб зарбалари «Ҳизбуллоҳ» ҳужумидан деярли дарҳол кейин бошланди ва шаҳар бўйлаб кетма-кет портлаш товушлари эшитилди. Исроил ҳарбийлари 30 дақиқа ичида «Ҳизбуллоҳ»нинг 10 та иншоотига, жумладан, «Ризвон» элита бўлинмаси штаб-квартирасига зарба берганини айтди.

Пайшанба тонгида Ливан Соғлиқни сақлаш вазирлиги Байрут қирғоғига берилган зарба оқибатида камида саккиз киши ҳалок бўлганини маълум қилди.

Исроил 2 март куни «Ҳизбуллоҳ»га қарши кенг кўламли ҳужум бошлаган эди. Бу ҳаракатлар Эрон олий раҳнамосининг ўлдирилиши учун қасос олиш мақсадида «Ҳизбуллоҳ»нинг жангга қўшилиши ортидан бошланган.

Ливан расмийларига кўра, Исроил зарбалари натижасида Ливанда 600 дан ортиқ одам ҳалок бўлган ва 800 минг киши ўз уйини тарк этишга мажбур бўлган.

Испания Исроилдаги элчисини чақириб олди

Сешанба куни Испания Исроилдаги элчисини доимий равишда қайтариб олди. Бу қарор Испания АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумларига қарши чиқиши ортидан икки давлат ўртасидаги дипломатик қарама-қаршилик кескинлашган бир шароитда қабул қилинди.

Аслида элчи ўтган йилнинг сентябр ойида, Исроилнинг Ғазодаги ҳарбий амалиётлари сабабли юзага келган дипломатик низо фонида чақиртирилган эди. Ўшанда Испания ҳукумати ўз портлари ёки ҳаво ҳудуди орқали Исроилга қурол ташийдиган самолёт ва кемаларнинг ўтишини тақиқловчи чоралар жорий қилган. Исроил ташқи ишлар вазири Гидион Саар эса бу ҳаракатни «антисемитизм» деб қоралаганди.

Сешанба куни Испания ўзининг расмий газетасида элчи лавозими тугатилгани ҳақидаги билдиришномани эълон қилди. Испания Ташқи ишлар вазирлиги Тел-Авивдаги элчихонага яқин келажакда муваққат ишлар вакили раҳбарлик қилишини билдирди.

Исроилнинг Испаниядаги элчихонаси ҳам ҳозирда муваққат ишлар вакили томонидан бошқарилмоқда. Исроил ўтган йилнинг май ойида Испаниянинг Фаластин давлатини тан олиш ҳақидаги қарорига норозилик сифатида ўз элчисини қайтариб олган.

АҚШ ва Исроилнинг Эронга берган зарбаларидан сўнг кескинлик янада кучайди.

Нефт танкерларига ҳужум: кескинлик кучаймоқда

Порт, денгиз хавфсизлиги ва хавф-хатарларни таҳлил қилиш компанияларининг хабар беришича, портловчи моддалар билан тўлдирилган Эрон қайиқлари Ироқ сувларидаги иккита ёқилғи танкерига ҳужум қилган. Натижада кемаларда ёнғин чиққан ва чоршанба куни бир нафар экипаж аъзоси ҳалок бўлган.

Ироқ давлат ахборот агентлигининг хабар беришича, ушбу ҳужумлардан сўнг Ироқнинг нефт портлари ўз фаолиятини бутунлай тўхтатган, аммо тижорат портлари ишлашда давом этмоқда. Қутқарув гуруҳлари бошқа денгизчиларни қидирмоқда.

АҚШ ва Европа билан боғлиқ кемаларга қилинган ушбу сўнгги ҳужумлар можаронинг янада кескинлашганидан далолат беради. Уруш бошланганидан буён минтақада зарба берилган кемалар сони камида 16 тага етди.

Эрон Инқилобий гвардияси Ҳўрмуз бўғозидан ўтаётган ҳар қандай кема нишонга олиниши ҳақида бир неча бор огоҳлантирган эди. Бунда олдинроқ Таиланд, Япония ва Маршалл ороллари байроғи остида кемалар нишонга олинган.

Эрон томони тарқатган хабарда бу кемаларга «Эрон қирувчилари томонидан ўт очилган». Бу Инқилобий гвардиянинг тўғридан тўғри тўқнашувга киришганидан далолат бериши мумкин.

Хитойда этник озчиликларга доир қонун

Хитой мамлакатдаги 55 та этник озчилик гуруҳлари ўртасида «умумий» миллий ўзликни шакллантириш тўғрисидаги қонунни қабул қилмоқда. Танқидчиларнинг таъкидлашича, бу қадам — хан хитойларига кирмайдиган халқларнинг ўзлигига янада путур етказади. Ушбу «бирлик»ка қарши чиққан ҳар қандай шахс қонун билан жазоланадиган сепаратист деб эълон қилиниши мумкин.

«Этник бирлик ва тараққиётни рағбатлантириш» деб номланган мазкур ҳужжатда мандарин (хитой тили) мактабларда таълим беришнинг, шунингдек, ҳукумат ва расмий иш юритишнинг асосий тили экани белгилаб қўйилган: барча жойларда унга устунлик берилади

Қонун лойиҳасига кўра, диний мактаблар, гуруҳлар ва ибодатхоналар «динни хитойлаштириш йўналиши»га амал қилишлари шарт. Шунингдек, қонун этник гуруҳлар ўртасида никоҳларни кўпайтириш мақсадида миллати, урф-одати ёки динига кўра никоҳ танловига ҳар қандай аралашувни тақиқлашни кўзда тутади.

Таҳлилчиларнинг айтишича, ушбу қонун озчилик миллатлар учун ассимиляция (сингиб кетиш) сари ташланган қадамдир. Хитой олдиндан қилиб келган ишини фақат қонунийлаштириб олмоқда, дейди экспертлар.

Хитой, шунингдек, ташқаридан мамлакатга қарши «этник бирликка путур етказувчи ёки айирмачиликни келтириб чиқарувчи»ларни ҳам жавобгарликка тортмоқчи.

Хитойда расман 56 та тан олинган этник гуруҳ мавжуд. Этник озчилик аҳоли — тибетликлар, мўғуллар, манжурлар ва уйғурлар Хитой ҳудудининг қарийб ярмини эгаллаган, табиий ресурсларга бой бўлган минтақаларда истиқомат қилади.

Нефтнинг стратегик захиралари очилмоқда

АҚШ энергетика вазири Крис Райт Эрондаги уруш натижасида ошиб кетган нефт нархини пасайтириш мақсадида, мамлакат ўзининг стратегик захирасидан 172 миллион баррел нефт чиқаришини маълум қилди.

Райтнинг таъкидлашича, ушбу чора — 32 давлатдан иборат Халқаро энергетика агентлиги томонидан келишилган жами 400 миллион барреллик кенг кўламли нефт чиқариш режасининг бир қисмидир.

АҚШ нефт захираларини чиқариш кейинги ҳафтадан бошланади ва барча ҳажмни етказиб бериш тахминан 120 кун давом этади.

Чоршанба куни президент Трампдан стратегик нефт захирасининг қуйи чегараси ҳақида сўралганда у Вашингтон захирани «бироз камайтиришини» айтди.

Энергетика вазири эса «Қўшма Штатлар келгуси йил давомида ушбу стратегик захираларни тахминан 200 миллион баррел ортиғи билан тўлдириш чораларини кўриб бўлганини» билдирди.

АҚШ ва Исроил 28 феврал куни Эронга қарши бошлаган уруш бутун дунё бўйлаб молия ва хомашё бозорларини ларзага келтирмоқда.