Дунё нефт харитаси: глобал таъминот қайси минтақаларга боғлиқ?

Шу билан бирга, жаҳон таклифи асосан атиги икки минтақада жамланган. Шимолий Америка ва Яқин Шарқ биргаликда жаҳон нефт қазиб чиқаришининг қарийб 60 фоизини таъминлайди, бу эса уларнинг глобал энергетика бозорларига ғоят катта таъсирини кўрсатади.

Янги инфографикада EIA маълумотлари асосида 2025 йилда жаҳонда нефт қазиб чиқаришнинг минтақалар бўйича тақсимоти акс эттирилган.

Шимолий Америка дунёдаги энг йирик нефт қазиб чиқарувчи минтақа ҳисобланади: 2025 йилда унинг улушига глобал ишлаб чиқаришнинг 29,9 фоизи тўғри келган, бу эса кунига ўртача 31,8 миллион баррел демакдир. Бу ҳажмнинг катта қисми Америка Қўшма Штатлари ҳиссасига тўғри келади, у ерда 2025 йилда нефт қазиб чиқариш рекорд даражага етди. Сўнгги йигирма йил давомида бу ерда ишлаб чиқариш ҳажми икки баробардан ҳам кўпроқ ошди, асосан сланец нефтини фаол қазиб олиш ривожи ҳисобига. Канада ҳам янги рекорд ўрнатди: 2025 йил декабрида у ерда нефт қазиб чиқариш кунига беш миллион баррелга етди.

Яқин Шарқ дунёда нефт қазиб чиқарувчи минтақалар орасида иккинчи ўринни эгаллайди: 2025 йилда бу ерда кунига тахминан 31 миллион баррел нефт қазиб олинган. Минтақанинг энг йирик ишлаб чиқарувчиси ҳамон Саудия Арабистони бўлиб қолмоқда — кунига 9,6 миллион баррел. Бироқ 2025 йилда мамлакатда фаол нефт бурғулаш қурилмалари сони сўнгги 20 йилдаги энг паст даражага тушди, чунки энергетика соҳасига инвестициялар тобора кўпроқ табиий газ қазиб олишни ривожлантиришга йўналтирилмоқда. Кутилишича, 2030 йилга бориб газ ишлаб чиқариш 60 фоизга ошади. Эрон 2025 йилда кунига 3,1 миллион баррел нефт қазиб олган бўлиб, бу ҳали ҳам 2007 йилда қайд этилган энг юқори кўрсаткич — кунига тўрт миллион баррелдан паст. Шунга қарамай, Яқин Шарқ жаҳон нефт бозорининг асосий кучларидан бири бўлиб қолмоқда. 2025 йилда бу минтақа Африка, Европа, Марказий ва Жанубий Америка, шунингдек Осиё-Тинч океани минтақаси биргаликда ишлаб чиқарган хом нефтдан ҳам кўпроқ нефт қазиб олган.

Ҳўрмуз бўғози жаҳон нефт савдосидаги энг муҳим “тор йўлак”лардан бири бўлиб қолмоқда: у орқали нефт ва нефт маҳсулотларининг глобал етказиб бериш ҳажмининг тахминан 20 фоизи ўтади. Америка нефти экспортининг атиги тахминан 7 фоизи шу йўналиш орқали ўтса-да, Осиё иқтисодиётлари бу етказиб беришларга жуда катта даражада боғлиқ: бўғоз орқали ўтадиган барча оқимларнинг қарийб 90 фоизи айнан шу томонга йўналтирилади. Етказиб беришдаги эҳтимолий узилишлардан ҳимояланиш учун кўплаб мамлакатлар стратегик нефт захираларини яратмоқда.

Халқаро энергетика агентлиги аъзолари — жумладан, европалик импортчи давлатлар, шунингдек Япония ва Жанубий Корея — соф импортнинг камида 90 кунига тенг бўлган захирани сақлаб туришга мажбур. Ўз навбатида, Хитой дунёдаги энг йирик стратегик нефт захираларидан бирини шакллантирган.