Иттифоқчиларидан ёрдам сўраган Трамп, Нетаняҳунинг «ўлимига» оид хабарлар ва Қозоғистонда референдум – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Трамп иттифоқчиларидан ёрдам сўради

АҚШ президенти Доналд Трамп Ҳўрмуз бўғози хавфсизлигини таъминлашда ёрдам бериш бўйича етти мамлакат билан музокаралар олиб бораётганини маълум қилди.

Трампнинг фикрича, Кўрфаз нефтига қаттиқ таянадиган давлатлар бўғозни ҳимоя қилиш масъулиятини ўз зиммасига олиши шарт: «мен бу давлатлардан келиб, ўз ҳудудларини ҳимоя қилишни талаб қиляпман, чунки бу уларнинг ҳудуди. Бу улар энергия оладиган жой» деди Трамп Флоридадан пойтахтга учаётиб.

Оқ уй маъмурияти етти ҳукумат номини ошкор қилишдан бош тортди. Лекин Трампнинг ўзи кейинроқ ижтимоий тармоқдаги постида Хитой, Франция, Япония, Жанубий Корея, Буюк Британия ва бошқалар иштирок этишидан умидворлигини билдирди.

Бундан ташқари, Трамп европалик иттифоқчиларига босимни кучайтириб, агар НАТО аъзолари Вашингтонга ёрдамга келмаса, алянсни «жуда ёмон» келажак кутаётганидан огоҳлантирди.

Шу кунларда АҚШ расмийлари якшанба куни Эрон билан уруш бир неча ҳафта ичида тугашини ва шундан сўнг энергия харажатлари пасайишини башорат қилмоқда. Трампнинг ўзи эса аввалроқ Эрон музокаралар ўтказишни хоҳлаётганини билдирган эди.

Аммо Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Арақчи якшанба куни бу даъвони рад этди. «Биз ҳеч қачон ўт очишни тўхтатишни сўрамаганмиз ва ҳатто музокаралар ҳақида ҳам сўрамаганмиз. Биз қанча вақт керак бўлса, шунча ўзимизни ҳимоя қилишга тайёрмиз», деди Арақчи CBC телеканалига берган интервюсида.

Нетаняҳунинг «ўлимига» оид хабарлар

28 феврал куни АҚШ ва Исроилнинг Эронга ҳужумлари бошланганидан бери Исроил бош вазири Бинямин Нетаняҳу жамоатчилик олдида жуда кам кўриниш бермоқда. У асосан ҳарбий объектлар ёки зарба берилган ҳудудларга бораётган бўлса-да, бу тадбирларда ОАВ ходимлари қатнашмаган ва фақат унинг маъмурияти тайёрлаган видеолар тарқатилган.

Шундан сўнг Эрондаги айрим ОАВлар ва ижтимоий тармоқларида Нетаняҳу «ўлган ёки оғир яраланган» деган хабарлар тарқалди. Унинг айрим видеолари эса сунъий интеллектда ясалгани даъво қилинди.

15 март — якшанба куни Бинямин Нетаняҳу кофе ичиб, ёрдамчиси билан суҳбатлашаётгани акс этган видеони эълон қилди. Бу унинг «ўлгани ёки яралангани» ҳақидаги миш-мишларга жавоб бўлди.

Қуддус чеккасидаги кафелардан бирида олинган видеода ёрдамчиси ундан тарқалаётган миш-мишлар ҳақида сўрайди. Нетаняҳу кофе стаканига қўл чўзар экан, иврит тилида «Мен кофенинг шайдосиман, (ивритчада 'кофе учун ўламанʼ)», дея сўз ўйини қилиб жавоб берди.

Reuters агентлиги кафенинг архив тасвирлари ёрдамида видеодаги интерерни солиштириб, суратга олинган жойни тасдиқлаган.

Айтиш мумкинми, сунъий интеллект ривожланган даврда уришаётган томонларнинг ахборот сиёсати ҳам манипулятив кўринишга кирган.

Кубада намойишлар

14 март куни эрта тонгда Кубанинг марказий қисмида ҳукуматга қарши намойишчилар Коммунистик партия идорасига ҳужум қилди. АҚШнинг нефт қамали туфайли янада оғирлашган электр таъминотидаги узилишлар аҳолининг оммавий норозилигига сабаб бўлган.

Маҳаллий нашрларга кўра, жума куни кечқурун Морон шаҳрида электр энергияси ўчирилиши ва озиқ-овқат тақчиллигига қарши тинч йўл билан бошланган митинг шанба куни тонг саҳарда зўравонликка айланиб кетган.

Бир гуруҳ одамлар бинонинг кириш қисмини тошбўрон қилиб, қабулхонадаги мебелларни кўчага олиб чиқиб, ўт қўйишган. Хабарда айтилишича, намойишчилар ҳудуддаги дорихона ва давлат бозорини ҳам нишонга олган. Давлат ОАВларининг билдиришича, полиция беш кишини ҳибсга олган, жароҳатланганлар йўқлиги айтилмоқда.

Ушбу намойишлар бўйича Куба президенти Мигел Диас-Канел муносабат билдирди. У узоқ вақт давом этаётган электр узилишларидан ғазабланишни тушуниш мумкинлигини айтди, бироқ зўравонликдан огоҳлантирди. «Вандализм ва зўравонлик учун жазо муқаррар бўлади», деди президент.

Сўнгги ҳафталарда Доналд Трамп Куба таназзул ёқасида экани ёки АҚШ билан келишувга интилаётгани ҳақида баёнотлар берди. Куба ҳукумати жума куни инқирозни юмшатиш учун Вашингтон билан музокаралар бошланганини маълум қилди.

Эронда 500 нафар жосус қўлга олинди

Эрон полицияси бошлиғи АҚШ ва Исроил томонидан ҳужумлар бошланганидан бери жосусликда айбланган 500 киши ҳибсга олинганини маълум қилди.

«Тасним» ярим расмий ахборот агентлиги бригада генерали Аҳмадризо Раданга таяниб хабар беришича, ушбу шахсларнинг бир қисми «душман ОАВлари фойдасига жосуслик қилиш»да гумонланиб ушланган.

Хусусан, қўлга олинганларнинг 250 нафари Лондонда жойлашган «Iran International» телерадиокомпаниясига разведка маълумотларини, жумладан, ҳужум нишонига айланган объектлар ҳақидаги ахборотларни етказиб турган.

Эрон ҳукумати 2022 йилда «Iran International» телеканалини ҳукуматга қарши нотўғри маълумот тарқатиш ва намойишчиларни зўравонликка ундашда айблаб, «террорчи ташкилот» деб эълон қилганди. Гумонланувчилар, шунингдек, қуролли гуруҳлар билан алоқадорликда ва жамоат тартибини бузишга уринишда айбланмоқда.

Исроил Ғарбий соҳилда 4 кишини ўлдирди

15 март куни Исроил кучлари Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилида фаластинлик эр-хотин ва уларнинг икки нафар ёш фарзандини отиб ўлдирди.

BBC нашрининг ёзишича, Бани Одеҳ оиласи Ғарбий соҳил шимолидаги Таммум шаҳарчасида ўз автомобилида кетаётганида Исроил кучлари уларга қарата ўт очган

Фаластин соғлиқни сақлаш вазирлиги маълумотига кўра, оиланинг тўрт аъзоси — ота-она Али ва Ваад, шунингдек, уларнинг икки фарзанди — 5 ёшли Муҳаммад ва 7 ёшли Усмон ҳалок бўлган.

Автомобилда бўлган ва ўз оиласи ўлимига гувоҳ бўлган 8 ва 11 ёшли икки нафар катта ёшли болалар эса ўқ парчаларидан олинган енгил жароҳатлар билан тирик қолган.

Фаластин Қизил ярим ой жамияти ўз баёнотида Исроил кучлари дастлаб тиббиёт ходимларининг автомобил ичидаги ярадорларга етиб боришига тўсқинлик қилганини ва уларга ҳудудни тарк этишни буюрганини маълум қилди.

Исроил ҳарбийлари ва чегара полицияси ўша вақтда шаҳарчада қўшма операция ўтказаётганини билдирди. Уларнинг даъво қилишича, автомобил Исроил кучлари томон тезликни ошириб келган. Ҳарбийлар ўзларини хавф остида ҳис қилиб, ўт очиш билан жавоб қайтарган. Ҳодиса тафсилотлари ўрганилмоқда.

Қозоғистонда конституциявий референдум

Якшанба куни Қозоғистонда ўтказилган референдумда сайловчилар янги конституцияни маъқуллади. Экзит-полл натижалари сайловчиларнинг қарийб 87 фоизи янги конституцияни қўллаб-қувватлаганини кўрсатди. Марказий сайлов комиссияси аввалроқ сайловчиларнинг иштироки 73 фоизни ташкил этганини маълум қилганди.

Янги конституция мамлакат парламентини соддалаштиради ва 1996 йилда бекор қилинган вице-президент лавозимини қайта тиклайди. У президентга вице-президентни, шунингдек, бошқа бир қатор муҳим амалдорларни тайинлаш ҳуқуқини беради.

Конституциявий ўзгаришларга қаршиликлар жуда кам бўлди; давлат томонидан тасдиқланган сўровномалар кўпчилик янги ҳужжатни ёқлашини кўрсатган.

Пойтахтда овоз берганидан сўнг президент Қосим-Жўмарт Тўқаев «ушбу конституция ҳокимиятнинг бўлажак трансферини осонлаштирадими?» деган саволга жавобан навбатдаги президентлик сайловлари унинг ваколат муддати тугайдиган 2029 йилда бўлишини айтди.

«Баъзи экспертлар Қозоғистонда ҳокимият учун рақобат кучайиб бораётгани ва хавотирга сабаб бўлувчи турли тенденциялар ортиб бораётганини тахмин қилмоқда. Бироқ бу жамиятга салбий таъсир кўрсатади деб хавотирланишга мутлақо асос йўқ», деди Тўқаев.

Амалдаги ва янги конституция ҳам президентликни бир марта, етти йиллик муддат билан чеклайди — бу чеклов 2022 йилда Тўқаевнинг ўзи томонидан жорий этилганди. Аммо бу ҳужжат — президент Тўқаевга 2029 йилдан кейин ҳам ҳокимиятда қолиш имконини берувчи «ҳуқуқий тирқиш» яратиши мумкин.