Нефт гигантлари: дунёдаги энг йирик хом нефт қазиб олувчилар

Бироқ Америка етакчилик қилаётганига қарамай, Яқин Шарқ ҳануз дунёдаги энг йирик нефт қазиб олиш маркази бўлиб қолмоқда: минтақанинг бешта мамлакати биринчи ўнталикка кирган.

Янги инфографикада АҚШнинг Энергетика ахбороти бошқармаси (EIA) тақдим этган 2025 йил маълумотлари асосида мамлакатлар кесимида нефт қазиб олиш ҳажмлари кўрсатилган. Рейтинг шуни намойиш қиладики, нефт қазиб олиш турли қитъалар бўйлаб тақсимланган бўлса-да, барибир етакчи ишлаб чиқарувчиларнинг чекланган доираси қўлида жамланган.

2025 йилда АҚШ дунёдаги энг йирик хом нефт ишлаб чиқарувчисига айланди: мамлакат кунига 13,58 миллион баррелдан ортиқ нефт қазиб олган, бу эса жаҳон ишлаб чиқаришининг тахминан 16 фоизини ташкил этади. Мамлакат 2018 йилда Россияни ортда қолдирган, 2023 йилда эса тарихдаги барча мамлакатлар орасида энг йирик нефт ишлаб чиқарувчига айланган. АҚШдаги қазиб олишнинг тахминан чорак қисми Перм ҳавзаси ҳиссасига тўғри келади — бу Ғарбий Техас ва Ню-Мексико жануби-шарқида жойлашган чўкинди ҳудуддир.

Перм ҳавзаси ва Техасдаги бошқа конлардан ташқари, АҚШ Аляска ва Мексика қўлтиғида ҳам йирик нефт захираларига эга. Аляскада нефт даромадлари 1970-йиллардан бери Алясканинг Доимий жамғармасини қўллаб-қувватлаб келмоқда — бу штат аҳолисига дивиденд тўлайдиган давлат фаровонлик жамғармасидир.

Яқин Шарқ эса ҳамон дунёдаги энг йирик нефт маркази бўлиб қолмоқда. 2025 йилда Яқин Шарқнинг бешта мамлакати нефт ишлаб чиқариш бўйича энг йирик ўнталикка кирди:

Саудия Арабистони — кунига 9,51 миллион баррел;
Ироқ — кунига 4,39 миллион баррел;
Эрон — кунига 4,19 миллион баррел;
Бирлашган Араб Амирликлари — кунига 3,82 миллион баррел;
Кувайт — кунига 2,58 миллион баррел.

Бу давлатларнинг барчаси Форс кўрфази бўйлаб жойлашган бўлиб, бу минтақани глобал энергетика бозори учун ниҳоятда муҳим қилади. Бу, шунингдек, Ҳўрмуз бўғози ҳудудидаги ҳар қандай можаро ёки узилишлар жаҳон нефт таъминотига жиддий таъсир кўрсатиши мумкинлигини ҳам англатади.

1960-йиллардан бери ушбу мамлакатларнинг ҳар бири Нефт экспорт қилувчи мамлакатлар ташкилоти — ОПЕКнинг муҳим иштирокчиси ҳисобланади. Ушбу ташкилот қазиб олиш ҳажмлари ва нарх сиёсати бўйича мувофиқлаштириш ишларини олиб боради.

АҚШ ОПЕК аъзоси эмас. Шунингдек, Канада (кунига 4,94 миллион баррел) ва Хитой (кунига 4,34 миллион баррел) ҳам унга кирмайди. Аммо бу икки мамлакат ҳам 2025 йилда кунига тўрт миллион баррелдан ортиқ нефт қазиб олган ва жаҳоннинг етакчи ўнталигига кирган.

Айни пайтда Россия (кунига 9,87 миллион баррел) ва Бразилия (кунига 3,74 миллион баррел) ОПЕК+ иштирокчилари ҳисобланади — бу манфаатлар мос келганда қазиб олишни тартибга солиш учун ОПЕК билан ҳамкорлик қиладиган кенгроқ коалициядир.