Ҳиндистонда сайёҳларга «сафари» пайтида телефондан фойдаланиш тақиқланди

Дам олувчилар ҳайвонларни суратга олишга уриниб, ўзини ҳам, гидларни ҳам хавф остига қўймоқда, ҳайвонларни стресс ҳолатига туширмоқда.

Фото: AP

2025 йил ноябрь ойида Ҳиндистон Олий суди сайёҳларга «сафари» пайтида йўлбарс қўриқхоналарида телефондан фойдаланишни тақиқловчи қарор қабул қилди. Гап шундаки, дам олувчилар ҳайвонларни суратга олишга уриниб, ўзини ҳам, гидларни ҳам хавф остига қўймоқда, ҳайвонлар стресс ҳолатига тушмоқда. Сайёҳларнинг телефон билан хатти-ҳаракатлари одамлар учун ҳам, ҳайвонлар учун ҳам жуда хавфли деб топилди.

2026 йил февраль ойида интернетда Ражастхан штатидаги Рантҳамбор боғида йўлбарсни бир нечта «сафари» машиналари ўраб олгани акс этган видео пайдо бўлди - ҳайвон ўкириб, суратга олаётган сайёҳлар ўтирган машиналар орасидан қандай ўтишни билмасди. Видеодаги йўлбарс қўрқиб, бурчакка қамалиб қолгандек кўринди. Ҳиндистонда бундай воқеалар оддий ҳолга айланган. Энди қарорга кўра, сайёҳлар қўриқхонага киришдан олдин телефонларини қутида қолдириши шарт.

Ҳиндистонлик журналист Чарукеси Рамадураи бу қарорнинг сабабларини қуйидагича тасвирлайди: «Одамлар ҳайвонлар билан суратга тушишга уриниб, ақлсизлик қилмоқда. Телефон тушиб кетган ва гид уни олиш учун машинадан сакрашга мажбур бўлган ҳолатлар бўлган. Онаси селфи қилгани учун бола жипдан йиқилиб тушган. Гид сакраб, болани кўтаришга мажбур бўлди — йўлбарс бир неча қадам нарида эди».

Ҳиндистондаги табиатни муҳофаза қилиш ишлари туфайли 2010 йилдан 2022 йилгача популяция икки баравар кўпайганига қарамай, Бенгал йўлбарси йўқолиб бораётган тур бўлиб қолмоқда. Бугунги кунда мамлакатда 3600 бошдан ортиқ ёввойи Бенгал йўлбарси яшайди, бу дунё популяциясининг тахминан 75 фоизини ташкил қилади. Уларнинг аксарияти расмий йўлбарс қўриқхоналарида, жумладан, Ражастхандаги Рантҳамбор боғи ва Уттаракханддаги Жим Корбетт миллий боғида яшайди.

Аммо популяциянинг ўсиши билан «сафари»нинг машҳурлиги ҳам ошди. Сўнгги беш йил ичида Ҳиндистонда йўлбарслар туфайли 418 киши тасодифан ҳалок бўлган.

Ҳиндистон ҳайвонларни суратга олиш қоидалари кучайтирилган ягона мамлакат эмас. Ўтган йили интернетда Кениядан ҳам сайёҳлар гну антилопаларининг миграциясига тўсқинлик қилиб, уларнинг йўлини тўсиб қўйган видеолар пайдо бўлди. Шундан сўнг Туризм ва ёввойи табиат вазирлиги туроператорлар учун стандартларни ўзгартирди ва кучайтирди.

Янги қоидалар ўтган йили Шпицбергенда ҳам кучга кирди - энди сайёҳлар мавсумга қараб айиқлардан 300 метрдан 500 метргача масофада юриши керак.