OPECʼдан чиқаётган БАА, АҚШга келган қирол Чарлз, Украина ва Исроил ўртасида дипломатик можаро – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

БАА OPECʼдан чиқишини маълум қилди

Бирлашган Араб Амирликлари жорий йил 1 майдан Нефт экспорт қилувчи давлатлар ташкилоти — OPEC ҳамда OPEC+ таркибидан чиқишини маълум қилди.

БАА энергетика вазири Суҳайл Муҳаммад ал-Мазруийга кўра, бу сиёсий қарор бўлиб, мамлакатнинг энергетика стратегиялари ўрганиб чиқилгандан сўнг қабул қилинган. Унинг сўзларига кўра, БАА бу масалани бошқа бирон бир давлат билан муҳокама қилмаган. Вазир, шунингдек, дунё янада кўпроқ энергияга эҳтиёж сезишини таъкидлаб, БАА ушбу эҳтиёжни қондиришга тайёр бўлишига ишора қилди.

Гуруҳнинг тўртинчи йирик ишлаб чиқарувчиси бўлган БААнинг ташкилотни тарк этиши – OPECʼнинг жаҳон нефт таъминоти устидан назоратини сусайтиради. Бундан ташқари, БААнинг қўшниси – OPECʼнинг амалдаги етакчиси ҳисобланган Саудия Арабистони билан зиддиятни янада кучайтиради.

Аммо бу қадам кўрфаз орқали экспорт қайта тиклангач, БААга ишлаб чиқариш ҳажмини ошириш имконини бериши мумкин. Чунки у эндиликда OPEC квоталари билан чекланиб қолмайди.

Reutersʼнинг ёзишича, бир пайтлар яқин иттифоқчи бўлган БАА ва Саудия ўртасидаги рақобат кучайиб бормоқда. Улар нефт сиёсати ва минтақавий геосиёсатдан тортиб, хорижий мутахассислар ва капитал учун курашгача бўлган масалаларда тўқнаш келмоқда.

Айниқса, Эрон уруши пайтида ҳужумга учраганидан сўнг, БАА АҚШ ва Исроил билан муносабатларини мустаҳкамлади. У Исроил билан алоқаларни минтақавий таъсир воситаси ва Вашингтонга чиқишнинг ўзига хос йўли деб билади.

Россиянинг нефт экспорт қилувчи заводида ёнғин

Қора денгиз бўйидаги Россиянинг йирик нефтни қайта ишлаш заводи — Туапсе яна Украина дронлари нишонига айланди. Ҳужум «кучли ёнғин»ни келтириб чиқарган ва яқин атрофда яшовчи аҳоли эвакуация қилинди.

Охирги ҳафталарда Туапсе нефтни қайта ишлаш заводига берилган зарбалар денгизда йирик нефт тўкилишига сабаб бўлган эди.

Муниципал округ раҳбари Сергей Бойко яқин кўчаларда яшовчи аҳолидан уйларини тарк этишни сўради. Хабарларга кўра, маҳаллий мактаблардан бирида вақтинчалик эвакуация маркази ташкил этилган. Маҳаллий ОАВларга кўра, «шаҳар устини улкан қора тутун қоплаган; ҳамма жойдан куйинди ҳиди келмоқда».

Россия президенти Владимир Путин фавқулодда вазиятлар вазирига ёнғинни ўчириш ва тозалаш ишларига раҳбарлик қилиш учун зудлик билан Туапсега учиб кетишни буюрди.

Унинг матбуот котиби Дмитрий Песков эса Украина экспорт операциялари учун мўлжалланган нефт омборларига зарба берганини таъкидлаб, Киев глобал энергия бозорларини беқарорлаштираётганини айтди.

Украина ҳарбийлари сўнгги дрон зарбасини тасдиқлади ва бундай заводлар Россия босқинини молиялаштиришга хизмат қилаётгани учун «қонуний ҳарбий нишонлар ҳисобланишини» айтди.

Британия қироли АҚШга келди

Сешанба куни Британия қироли Чарлз III 2007 йилдан бери биринчи марта АҚШга ташриф буюрди. 4 кунлик ташриф Англия–Америка муносабатларидаги жиддий инқироз даврида юз бермоқда.

АҚШ президенти Доналд Трамп ва унинг рафиқаси Британия қироллик жуфтлигини Оқ уйда қабул қилди. Тантанали қабул пайтида Трамп: «Қўшма Штатлар мустақилликка эришганидан бери америкаликларнинг британияликлардан кўра яқинроқ дўстлари бўлмаганини» айтди.

Шундан кейин Трамп нутқида яна Яқин Шарқдаги уруш мавзусига ўтиб кетди. Трамп шу вақтгача ҳам Британия бош вазири Кир Стармерни Эрондаги урушда етарли даражада ёрдам бермаётганликда айблаганди.

«Ҳозирда биз Яқин Шарқда бироз иш олиб боряпмиз ва ишларимиз жуда яхши кетмоқда. Биз ҳарбий жиҳатдан ўша рақибни мағлуб этдик ва биз ҳеч қачон у рақиб ядровий қуролга эга бўлишига йўл қўймаймиз. Чарлз бу фикрга менга қараганда ҳам кўпроқ қўшилади», деди Трамп.

Трампдан кейинги ўз чиқишида қирол Чарлз Эрон ёки уруш ҳақида гапирмади. Чунки қирол Британия ҳукуматининг расмий вакили ҳисобланмайди.

Кейинроқ Британия монархи Вашингтонда АҚШ Конгрессининг ҳар икки палатаси олдида нутқ сўзлади. У Эрон ва Украина атрофидаги геосиёсий таранглик шароитида Қўшма Штатларни иттифоқчилардан юз ўгирмасликка чақирди. «Биз дуч келаётган чақириқлар шунчалик улканки, ҳеч бир мамлакат улар билан ёлғиз кураша олмайди», деди Чарлз III.

Украина ва Исроил ўртасида дипломатик можаро

Украина президенти Володимир Зеленский Россия томонидан «ўғирланган» ғалла юкланган «яна бир кема» Исроил портига етиб келганини айтиб, расмий Тел-Авивни муносабатлар ёмонлашишидан огоҳлантирди.

Зиддият Украинанинг босиб олинган ҳудудларидан келган ғалла юкланган тўртта кема Исроилда юкини туширгани ҳақида Haaretz газетаси хабар берганидан сўнг кучайди. Газетанинг ёзишича, якшанба куни эрталаб шундай юк борлиги гумон қилинаётган яна бир кема Ҳайфа қўлтиғига етиб келган.

Шундан кейин Украина ташқи ишлар вазири Андрий Сибига «Исроилни ўғирланган ғаллани қабул қилмасликка ва муносабатларга зарар етказмасликка» чақирди.

Сешанба куни эрталаб Зеленский ҳам баҳсга аралашиб, Украина бундай ҳодисаларнинг олдини олиш учун дипломатик каналлар орқали барча зарур чораларни кўрганини айтди. «Бироқ биз яна бир шундай кеманинг тўхтатилмаганини кўриб турибмиз», деди у. Шунингдек, Украина Европа давлатлари билан биргаликда ғалла ташийдиган ва унинг сотувидан фойда кўрадиганларга қарши «тегишли санкциялар пакети»ни тайёрлаётганини айтди.

Исроил ташқи ишлар вазири Гидеон Саар эса Украина ҳукумати ўз даъволарини тасдиқловчи далиллар тақдим этмаганини билдирди.

«Украина ҳукумати ҳуқуқий ёрдам сўраб мурожаат қилмади, балки твитлар ёзди. Чет элда содир этилган жиноий ҳаракатлар бўйича даъволар мавжуд бўлганда, расмий мурожаат талаб қилинади», деди Саар.

Кремл матбуот котиби Дмитрий Песков эса журналистларга бу борада «ҳеч қандай изоҳ бермасликни ва бу масалага аралашмасликни афзал кўришини» айтди. Россия аввалроқ Украина ғалласини ўғирлаётгани ҳақидаги айбловларни ҳам рад этганди.

Евроиттифоқ 2024 йилда Россия Украинанинг босиб олинган ҳудудларида катта ҳажмдаги маҳсулотларни ноқонуний равишда ўзлаштираётгани ва уларни Россия маҳсулоти сифатида экспорт қилаётганига оид далиллар борлигини маълум қилганди.

Исроил Ливанга зарба беришда давом этмоқда

Сешанба куни Ливан жанубидаги шаҳарчада жойлашган бинога Исроил томонидан берилган кетма-кет иккита зарба оқибатида беш киши ҳалок бўлди. Ливан Соғлиқни сақлаш вазирлигига кўра, қурбонлар орасида биринчи ҳужумда яраланганларга ёрдам бериш учун борган уч нафар қутқарувчи ҳам бор.

Ливан армияси аввалроқ Исроилнинг иккинчи зарбаси оқибатида икки нафар ҳарбий ҳам яраланганини маълум қилган эди. Исроил ҳарбийлари ҳолатга изоҳ бермади.

Ливан бош вазири Навоф Салом ушбу зарбаларни қоралаб, уларни «Исроил томонидан содир этилган янги ва очиқ-ойдин уруш жинояти» деб атади.

2 мартдан Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган «Ҳизбуллоҳ» Исроил билан урушга қўшилган эди. Бу эса Исроилнинг кенг кўламли ҳаво ва қуруқликдаги кампаниясига сабаб бўлди. Ливан бўйлаб Исроил зарбалари оқибатида 2500 дан ортиқ киши ҳалок бўлди.

АҚШ воситачилигида Исроил ва Ливан ўртасида эришилган ўт очишни тўхтатиш келишуви жанговар ҳаракатларнинг камайишига олиб келди. Бироқ Исроил ва «Ҳизбуллоҳ» бир-бирини келишувни бузишда айблаб, Ливан жанубида тўқнашувларни давом эттирмоқда.