Исроилнинг «обрўсини тўккан» Бен-Гвир ва Эронни кутишга тайёр Трамп – кун дайжести
|19:49 / 21.05.20265 3139 мин
Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.
Исроил флотилия аъзоларининг ҳуқуқларини бузмоқда
Исроил полицияси Ғазога ҳуманитар ёрдам олиб кетаётган флотилия бортидаги фаолларни тиззалаб, қўлларини орқасига боғлаган ҳолда қатор қилиб ўтиришга мажбур қилди.
Сешанба куни халқаро сувларда тўхтатилган флотилия фаоллари қўлга олинган ва кейинчалик Исроил портига олиб келинганди. Қўлга олинган 430 нафар фаол 40 дан ортиқ давлатнинг фуқаролари ҳисобланади.
Полиция уларни ҳибсга олгач, Исроилнинг Миллий хавфсизлик вазири, ўта ўнг радикал Итамар Бен-Гвир ижтимоий тармоққа видео жойлаштирди. Видеода полиция ходимлари «Озод Фаластин!» деб ҳайқирган аёл фаолни ерга йиқитишга мажбурлаётгани акс этган.
Видеода, шунингдек, портнинг очиқ майдонида юзлаб фаоллар қўллари пластик қисқичлар билан боғланган ҳолда, қатор бўлиб тиззалаб ўтиргани кўринади. Орқа фонда қуролланган аскарлар ҳудудни назорат қилиб юрибди.
«Булар бу ерга катта қаҳрамон бўлиб келганди. Энди уларга қаранг. Уларнинг ҳозирги аҳволини кўринг — на қаҳрамон ва на бошқа нарса», деган Бен-Гвир.
Бен-Гвирнинг бу позицияси Исроил коалицион ҳукуматида ҳам кучли эътирозга сабаб бўлди. Ташқи ишлар вазири Гидеон Цаар ушбу видео туфайли Бен-Гвирни Исроилга зарар етказишда айблади. Бош вазир Бинямин Нетаняҳу флотилияни тўхтатиш ҳуқуқини ҳимоя қилди, бироқ Бен-Гвирнинг фаолларга бўлган муносабати «Исроил қадриятлари ва меъёрларига тўғри келмаслигини» айтди.
Нетаняҳу фаолларни имкон қадар тезроқ мамлакатдан депортация қилиш бўйича кўрсатма берганини билдирди.
Италия бош вазири Жоржиа Мелони флотилия фаолларига нисбатан хатти-ҳаракатни «мутлақо йўл қўйиб бўлмайдиган ҳолат» деб атади. У кескин баёнотида, Италия Исроилдан узр сўрашини кутаётганини билдирди.
Жанубий Корея президенти Ли Же Мюн Исроилнинг ҳаракатларини «барча чегаралардан чиқиш» деб баҳолади. «Ҳибсга олишнинг ҳуқуқий асоси нима? Бу Исроилнинг ҳудудий сувларими?» дея савол қўйди Ли.
Туркия ҳам фаолларга нисбатан содир этилган шафқатсиз муносабатни қоралади ва фуқароларини озод қилиш борасида ишлар олиб борилаётганини айтди.
Мавзуга оид
Франция, Канада, Испания, Португалия ва Нидерландия Ғазо флотилияси аъзоларига бўлган муносабат сабабли ўз мамлакатларидаги Исроил элчиларини чақиртирди.
Трамп кутишга тайёр, Эрон эса ҳужумларга
Пайшанба куни Эрон Вашингтоннинг урушни якунлаш бўйича сўнгги позициясини кўриб чиқаётганини маълум қилди.
«Биз АҚШнинг нуқтаи назарини қабул қилиб олдик ва уларни кўриб чиқяпмиз», деган Эрон ташқи ишлар вазирлиги сўзчиси Исмоил Бақоий. Унинг қўшимча қилишича, Покистон Теҳрон ва Вашингтон ўртасида воситачилик миссиясини давом эттирмоқда ҳамда ҳозиргача бир неча босқичли мулоқотлар бўлиб ўтган. Чоршанба куни Покистон ички ишлар вазири Теҳронда бўлганди.
Аввалроқ АҚШ президенти Доналд Трамп Теҳрондан «тўғри жавоблар» олиш учун бир неча кун кутишга тайёрлигини билдирганди.
«Менга ишонаверинг, агар биз тўғри жавоб олмасак, ҳаммаси жуда тез содир бўлади. Биз ҳаммамиз ҳаракатга тайёрмиз», деди Трамп Эндрюс қўшма ҳарбий базасида журналистларга. Қанча вақт кутиши ҳақидаги саволга Трамп: «Бу бир неча кун бўлиши мумкин, лекин ҳаммаси жуда тез ҳал бўлиб кетиши ҳам ҳеч гап эмас», деб жавоб берди.
Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси эса ҳужумлар қайталанишидан огоҳлантирди. Баёнотда: «Агар Эронга қарши тажовуз такрорланса, ваъда қилинган минтақавий уруш бу сафар минтақа чегараларидан ҳам ташқарига чиқади», дейилади.
Эрон шу ҳафтада АҚШга ўзининг сўнгги таклифини тақдим этди. Теҳроннинг тавсифларига кўра, бу таклиф асосан Ҳўрмуз бўғозини назорат қилиш, уруш етказган зарарни қоплаш, санкцияларни бекор қилиш, музлатилган активларни қайтариш ва АҚШ қўшинларини олиб чиқиб кетиш каби талабларини ўз ичига олади.
Россия–Хитой газ қувури бўйича келишолмади
Чоршанба куни Пекинда ўтказилган саммитда Хитой ва Россия етакчилари АҚШ президентининг айрим ҳаракатларини қоралади. Ушбу воқеа Хитой раҳбари Трампни Пекинда қабул қилганидан бир ҳафта ўтиб юз бермоқда.
Си Жинпинг ва Владимир Путин имзолаган қўшма баёнотда айтилишича, Трампнинг ер ва коинотга асосланган ракеталарни тутиб қолиш тизими режаси глобал стратегик барқарорликка таҳдид солади. Шунингдек, ҳужжатда Вашингтон ядровий арсеналларини чекловчи шартноманинг амал қилиш муддатини узайтирмагани учун танқид қилинган.
Аммо глобал хавфсизлик масалаларида бир овоздан гапирган бўлса-да, икки давлат етакчиси Москванинг анча вақтдан бери интилаётган ютуғига эриша олмади. Яъни Россиядан Хитойга сотиладиган табиий газ ҳажмини икки баробардан зиёд ошириш имконини берувчи янги газ қувури бўйича шартнома имзоланмади.
Путиннинг 2025 йил сентябрдаги ташрифида Россиядан Мўғулистон орқали Хитойга йилига 50 миллиард куб метр газ етказиб берадиган 2600 километрлик лойиҳа ҳақида гап кетганди.
Хитой бу лойиҳа ҳақида жамоатчиликка жуда кам нарса ошкор қилган. Хусусан, чоршанба куни ҳам газ қувури ҳақида умуман тўхталмади. Таҳлилчиларга кўра, газ нархини белгилаш каби асосий масалалар ҳамон ҳал этилмаган ва музокаралар йиллар давом этиши мумкин.
АҚШ Кастрога айблов эълон қилди
Чоршанба куни Америка Қўшма Штатлари Кубанинг собиқ президенти Раул Кастрога қарши жиноий айблов эълон қилди. Бу Вашингтоннинг оролдаги коммунистик ҳукуматга нисбатан босим кампанияси ва Трамп Кубада режимни ўзгартиришга интилаётган бир вақтда юз берди.
Кастро ва Куба ҳарбийларининг беш нафар қирувчи учувчисига қўйилган айбловлар 1996 йилда содир бўлган воқеа билан боғлиқ. Ўшанда Куба қирувчи самолётлари кубалик муҳожирлар гуруҳи томонидан бошқарилаётган самолётларни уриб туширган эди.
94 ёшли Раул Кастро АҚШ фуқароларини ўлдириш учун тил бириктириш, қотиллик ва самолётларни йўқ қилиш бўйича айбланмоқда. У шу ой бошида Кубада омма олдида кўриниш берганди.
«Уни ҳибсга олишга ордер берилган, шунинг учун биз унинг бу ерга ўз хоҳиши билан ёки бошқа йўл билан келишини кутамиз», деди АҚШ адлия вазири Тоддй Бланш.
Кубанинг амалдаги президенти Мигел Диас-Канел бунга жавобан пост ёзиб, 1996 йилги ҳукумат самолётларни уриб туширишда ўз ҳудудини ҳимоя қилиш учун қонуний йўл тутганини таъкидлади. Унинг айтишича, ушбу айблов Кубага қарши ҳарбий ҳаракатларни оқлашга қаратилгандек кўринади ва бу катта хато бўлади.
Қора денгиз узра хавфли манёврлар
Буюк Британия Мудофаа вазирлиги ўтган ойда Россиянинг иккита ҳарбий самолёти Қора денгиз устида қиролликнинг қуролсиз жосус самолётини «бир неча бор ва хавфли тарзда» тўсиб қолганини маълум қилди.
Шунингдек, Su-27 қирувчи самолёти Британия самолётининг олд қисмидан олти марта учиб ўтган ва унинг бурун қисмига 6 метргача яқинлашган.
Мудофаа вазири Жон Хилининг таъкидлашича, бу ҳодиса 2022 йилдан буён Россия томонидан содир этилган энг хавфли ҳаракат ҳисобланади. Ўшанда Қора денгиз узра «ўзбошимча» учувчи «Rivet Joint» самолётига ракета отганди.
Британияга кўра, самолёт НАТОнинг шарқий қанотини ҳимоя қилишга кўмаклашиш мақсадида навбатдаги халқаро парвозни амалга ошираётган бўлган.
«Бу ҳаракатлар жиддий ҳалокатлар хавфини ва вазиятнинг кескинлашиши эҳтимолини келтириб чиқаради. Аммо иттифоқчиларимиз ва манфаатларимизни Россия тажовузидан ҳимоя қилиш мажбуриятидан қайтара олмайди», деди Хили.
Британия мудофаа вазирлиги сўнгги тўсиқлар минтақада Россия тажовузкорлигининг кучайиши фонида юз берганини билдирди. Вазирлик бунга мисол тариқасида яқинда Шимолий денгизда Британиянинг муҳим сувости инфратузилмаси ҳудудида Россия сувости кемаларининг фаоллашганини кўрсатди.
