Dunyoda «Katta og‘a nazorati» degan tushuncha bor. Unga ko‘ra, zamonaviy kuzatuv tizimlari insonni u qayerdaligidan qat'i nazar, muntazam nazorat qilib turadi. Bu albatta mubolag‘a, lekin bugun nafaqat iqtisodiy taraqqiyotga erishgan g‘arb davlatlarida, balki rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O‘zbekistonda ham kuzatuv kameralari kun sayin, soat sayin ko‘paymoqda.
Kuzatuv kameralari tarixiga nazar tashlasak, bu yangi tarixning yangi texnologiyasi ekanligiga guvoh bo‘lamiz. Nisbatan qisqa davrda ancha murakkab texnologik bosqichlarni ortda qoldirgan kuzatuv kameralari dastlab holatni qayd etmay shunchaki ko‘rib turish uchun, keyinchalik videokassetalardagi lentalarga qisqa muddat yozib borish maqsadida ishlatildi, asta-sekin raqamli tizimga o‘tish ortidan cheksiz va sifatli yozish imkoniyatiga ega bo‘ldi.
Dastlab 1942 yilda Germaniyada «Siemens» firmasi tomonidan «Fau-2» harbiy raketalarini kuzatish uchun yaratilgan kameralar yillar o‘tib tinch maqsadlarda, asosan ko‘cha harakatini tartibga solishda ishlatila boshladi. 1956 yilda Gamburgda politsiya tomonidan «Zauberspiegel» («Sirli ko‘zgu») deb nomlangan ko‘chalarda videokuzatuv tizimi ishga tushirildi. 1960 yilda Frankfurtda qoidabuzarlikni qayd etuvchi kameralar o‘rnatildi. Keyinchalik bu tizim boshqa davlatlarda ham qo‘llana boshladi. 1960 yilda London politsiyasi Trafalgar maydoniga ikkita kamera o‘rnatadi va bu bilan bugungi kunda Yevropada eng ko‘p kameralashgan Buyuk Britaniyaning bu boradagi tarixi boshlandi.
1968 yilda Nyu-Yorkda 8ta kamerani ishga tushirish uchun 2 yil va 1,4 mln dollar sarflandi.
Avvaliga faqat qo‘lda va kerakli paytda ishlagan yozib borish tizimida 1970 yildan boshlab uzluksiz yozish ham yo‘lga qo‘yildi.
Qizig‘i, 1949 yilda, hali kuzatuv kameralari rejada ham bo‘lmagan paytda fantast yozuvchi Jorj Oruell o‘zining «1984» asarida kelajakda kameralar hammayoqni kuzatishini mufassal yozib o‘tgan.
Bu tizimning kengaya borishi aholi o‘rtasida katta qiziqish bilan birga sarosima ham uyg‘otdi. O‘sha paytlarda ham bu tizimning inson huquqlariga daxl qilishi bo‘yicha chiqishlar qilindi. Oldinroqqa ketib aytish mumkinki, kuzatuv kameralari bo‘yicha eng ko‘p bahs-munozaralar aynan inson huquqlari bo‘yicha kechadi. 1997 yilda Buyuk Britaniyaning Brayton shahrida 200 nafardan ortiq kishi kameralar faoliyatiga qarshi namoyish o‘tkazishdi. O‘shanda odamlar ayrim videokameralarga zarar yetkazishdi, uch kishi hibsga olindi. Keyinchalik ham bu borada namoyishlar ko‘p kuzatildi.
