Uluğbek Qosimxöjayev - ta'limni inqirozga eltgan sabablar, «umidçilar» va kadrlar siyosati haqida

Biz ta'lim jarayonida bolaning iştiyoqini unga imkoniyat yaratiş orqali rivojlantirişimiz kerak.

Xöş, yangi öquv jarayoni qanday bölişi kerak? U an'anaviy tizimda bölgani kabi 40-50ta bolani yiğib olib, faqat öqituvçi gapiradigan, öquvçiga imkoniyat berilmaydigan, öquvçiga bör otadigan tizim bölişi kerak emas.

2-3 sinf bola xohlaysizmi-yöqmi öyinni, yugurişni, töpolon qilişni yaxşi köradi. Şu yoşdagi bolalarni samarali boşqariş va bilim berişning ilmiy asoslangan yöllari bor.

Mening farzandlarim AQŞda katta bölgan. U yerdagi maktablarning 1-, 2-, 3-sinflarida parta degan narsa yöq. Bolalar yumşoq ötiradigan joylarda dars ötadi. Sinfxonada bolalarning uxlaşi uçun ham şaroit qilingan.

Maktabga öquvçi özi xohlab borişi kerak. Biz bolani faqat jim ötiriş va yodlatişga örgataversak, robotlarnigina tarbiyalaymiz.

— Davlat ta'limga kam mablağ ajratgani, şu kam mablağ ham notöğri taqsimlangani ta'limdagi inqirozning sabablaridan biri bölişi mumkinmi?

— Men bir muddat viloyat hokimligida ham işladim. Öşa paytlarda çekka joydagi dalaning bir çetida kollej quriş uçun 3 mln dollar pul ketgan. Vaholanki, butun viloyatning xalq ta'limi boşqarmasiga ham 3 mln dollar pul ajratilgan. Buning içida butun viloyat öqituvçilarining oyligidan tortib, bino xarajatlari, ta'mirigaça bölgan hamma mablağ bor edi.

Bu sohaga xususiy sektor kiritilmasa, budjet mablağlari qirqilaversa, nimani kutiş kerak edi?

Kerak bölsa, öşa mablağlarni budjetdan ajratişda ham qança öyinlar bölardi. Budjet plyus körsatkiç bilan çiqdi, degan hisobot uçun tizimda ajratilgan mablağlarni istagança öynatişardi.

Çunki kuçişlatar tizim, armiyaning pulini kesib bölmaydi. Eng osoni, yuvvoşi ijtimoiy soha, ta'lim tizimi edi. Bu faqat ta'limdagi emas, soğliqni saqlaşda ham şunday inqiroz edi.

— Siz sobiq «Umid» jamğarmasi yordami bilan çetda öqigan, keyinçalik qator yillar xorijda işlagan kişisiz. Hozir Özbekistonga zamonaviy kadrlar tayyorlaş uçun qaytgansiz. Ayting-çi, «umidçilar»ning Özbekistonga qaytmayotgani yoki qaytganda ham, yana tezda ketib qolişi bizdagi iş jarayoni yaxşi kadrlar uçun «qabriston» ekanligimi yoki ularning özi noşukurmi?

— Bu yerda masalaning ikki tarafi bor. Men hozirgi tizimni «qabriston» demagan bölardim. Töğrisini aytsam, 2016 yilgaça bölgan tizim kadrlar uçun «qabriston» edi.

Mening Özbekistonga qaytganimning sababi ham şu: Özbekistonda 2016 yildan keyin özgarişlar boşlandi. Bu jarayonda qaysidir işlar töğri, qaysidir notöğri bölgandir, lekin şunçaki tinçlik öşa qabristonda böladi.

Men özim ham bir neça döstlarim bilan birga qaytdim. Dastlab 2018 yildan Turizm qömitasi raisining birinçi örinbosari sifatida işladim. Ozmi-köpmi özgarişlar böldi. Töğrisi, hokimiyatdagi heç qaysi özgariş osonlikça bölmaydi. 10, 20, 100 kişi bilan katta özgarişlar qilib yuboriş ham juda qiyin.

Hozir öşa siz aytgan «umidçi»lar – adliya vaziri, xalq ta'limi vaziri, investitsiyalar va taşqi savdo vaziri ham bor kuç bilan işlayapti. Ularga ham oson emas.

Öşa paytlarda «Umid» jamğarmasi orqali çet elga öqişga ketganlarda yana davlatga qaytib, 5 yil işlab beriş böyiça şartnoma bor edi. Ya'ni davlat ularning öqiş pulini tölab beradi, kadr davlatga qaytib 5 yil işlaydi. Aksariyatimiz öşa şartnoma bandlarini bajarib, davlatga işlab berdik. Masalan, men 5 yil işlab, qarzim bölmagani uçun magistraturada öqişimni davom ettiriş uçun yana çet elga ketganman. Ayrimlar hali ham davlat işida faoliyat yurityapti, ayrimlar esa qaytib ketdi.

Ötgan yili «umidçilar»ning katta konferensiyasi böldi. Unga 120 nafar çet eldagi vatandoşlarimiz keldi. Ularga lavozimlar taklif qilindi. Kimdir qabul qildi, kimdir yöq. Lekin buni noşukurlik demagan bölardim. Çunki rivojlangan davlatlarda ham kadr tuzilgan qandaydir şartnomani bajarib böldimi, u xoli, erkin. Ular hayotining oxirigaça qul sifatida yollanmagan-ku.

Ilyos Safarov suhbatlaşdi.