Muammoga aylangan imtiyozli kreditlar soliq to‘lovchilar yelkasiga yuklatilishi mumkin

“Imtiyozli kreditlar korrupsiyaga moyillikni oshiradi”

Markaziy bank raisi Mamarizo Nurmurodov o‘z chiqishlarida imtiyozli kreditlash korrupsiyaga moyillikni yuzaga keltirishini bir necha bor ta’kidlab o‘tgan.

“Imtiyozli kredit bor joyda muayyan darajada korrupsiya elementlari ham bo‘ladi. [...] Qayerda imtiyozli kredit bo‘lsa, albatta, [mablag‘ni] boshqa maqsadda ishlatishga moyillik ham bo‘ladi”, degandi MB rahbari 2020 yildagi matbuot anjumanlaridan birida.

Nurmurodov, shuningdek, 2021 yildagi chiqishlaridan birida “bozor tamoyillaridan qancha ko‘p cheklansak, korrupsiyaga moyillik ortib boraveradi”, deya ta’kidlagandi.

“Karrasiga qimmat qoramol, tovuq, quyon, limon...”

Hukumatning yuqoridagi bayonnomasi haqida 22 mart kuni moliyachi Otabek Bakirov ham yozgan edi. U mazkur hujjatda “keyinchalik undirilgan kreditlarga nisbatan regress huquqini qo‘llash haqida gap-so‘z yo‘q”ligini ta’kidlagan.

“Yangi davrning o‘tgan yillarida oilaviy tadbirkorlik shiori ostida ajratilgan imtiyozli kreditlardan mahalliy hokimlar, ularning vositachi va o‘rtamchi shotirlari manfaatdor bo‘lib kelishgan. Qarzdorlarga karrasiga qimmat qoramol, tovuq, quyon, limon ko‘chatlari va issiqxonalarning shishirilgan qiymati asosan shu o‘rtamchilar cho‘ntaklarida jamlangan.

Endi qarangki, mazasini hokimto‘ralar va ularning shotirlari ko‘rgan kreditlar yana soliq to‘lovchilar hisobidan so‘ndirilishi mumkin”, deydi Otabek Bakirov.

“Siz kredit oling, to‘lay olmasangiz, soliqlar evaziga qoplanadi!”

Harvard universiteti doktoranti, iqtisodchi Botir Qobilov mavzuga munosabat bildirib, imtiyozli kreditlar bevosita ham, bilvosita ham soliq to‘lovchilar zimmasiga tushishini ta’kidladi.

“Muammoli kreditlarni qoplash soliq to‘lovchilar bo‘yniga tushadi, har doim. Bevosita yoki bilvosita. Buning hech ajablanarli joyi yo‘q. Boshqacha natija bo‘lishi mumkin ham emas edi. Chapga-o‘ngga imtiyozli kreditlar faqat va faqat salbiy natijalarga olib kelishi haqida juda ko‘p gapirilgan”, – deya yozdi u Telegram kanalida.

“To‘g‘ri, barcha imtiyozli kreditlar faqat va faqat yaxshi va insonparvar niyatlar bilan berilishi mumkin. Lekin yaxshi niyatlar hech qachon bahona bo‘la olmasligi va har qanday harakatning kutilmagan oqibatlari muhimligi haqida bilamiz. Yuqoridagi yangilikdan kelajakda imtiyozli kreditni yanada ko‘proq olish uchun yomon rag‘batlarga signal paydo bo‘ladi: siz kredit oling, to‘lay olmasangiz xavotir olmang – soliqchilar evaziga qoplanadi! Bitta tadbirkor bozor stavkasida, ikkinchi “tadbirkor” esa imtiyozli stavkada kredit oladi”, – deydi iqtisodchi.

Botir Qobilovning tushuntirishicha, bu shartli Toshmat degan odamga qandaydir ish boshlashi uchun (o‘zi xohlamasa yoki ishni qanday qilishni bilmasa yo ishni umuman boshlamasa ham!) bozordagi narxdan ikki barobar arzonroq foizda pul beriladi. Mablag‘ qaytarib berilmasligi natijasida qandaydir shartli maktabni isitish, darslik olish yoki shartli nafaqadagi Eshmatning pensiyasi oshmaydi.

“So‘mdagi imtiyozli kreditlar bo‘yicha o‘rtacha foiz stavkasi hozir 11,2 foiz ekan, bozor stavkasi esa kamida 22 foiz, kamida. Ya’ni ikki barobar arzonroq. 2–3 yil avval imtiyozli kreditlar stavkasi bozornikidan 3 barobar kamroq edi. Faqat 2021 yilning o‘zida 245 million dollar (chorak milliard dollar) miqdoridagi kreditlar muammoli bo‘libdi. Xalq banki kredit portfelining 20 foizi NPL.

Xullas, iqtisodiyotimizga eng katta zarar keltiradigan buzg‘unchi so‘zlardan biri bu imtiyoz deb aytgandim. Kambag‘allikni qisqartirish muhim masalaga ko‘tarilgan, lekin uni qisqartirish uchun birinchi navbatda uni battar oshiradigan vositalar ko‘payishini to‘xtatishimiz kerak. Shulardan biri imtiyozli kreditlardir», – deya xulosa qildi iqtisodchi.

Ajratilgan imtiyozli kreditlar o‘z samarasini berdimi?

Imtiyozli kreditlash qanday maqsadlarda e’lon qilingani va siyosiy samimiyat mavjudligidan qat’i nazar, ko‘p hollarda o‘rtakash dallollar hamda chayqovchilar manfaatlariga xizmat qilib kelgan. Kun.uz oilaviy tadbirkorlikni kreditlash tizimidan barcha tomon: banklar ham, kam ta’minlanganlar ham, ta’minotchi korxonalar ham norozi bo‘layotgani haqida bir qancha tahliliy maqolalar e’lon qilgandi.

Chorva uchun imtiyozli kredit berish oqibatlari: Bu o‘zini qanchalik oqladi?

Mollarining izi ham, o‘zi ham yo‘qolgan fermer va xatiga kafolat berolmayotgan Samarqanddagi banklar

G‘uzorda tadbirkorlar milliardlab pullarini ololmayapti

«Imtiyozli kredit o‘yinlari»: Bulung‘urlik tadbirkor «Mikrokreditbank»dan nima uchun xafa?

Ma’lumot o‘rnida, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun beriladigan imtiyozli kreditlar:

• bog‘dorchilik, uzumchilik va limonchilikni tashkil etish uchun 3 yilgacha imtiyozli davr bilan 7 yilgacha muddatga;
• chorvachilik (qoramol, qo‘y, echki) uchun 1 yilgacha imtiyozli davr bilan 3 yilgacha muddatga beriladi.

Bunda, har bir mahallaga biriktirilgan hokim yordamchisining tavsiyasiga muvofiq tuman (shahar) Oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash markazining asoslantirilgan va natijadorligi aniq hisob-kitob qilingan holdagi xulosasi bo‘lishi lozimligi ko‘zda tutilgan.