Muammoga aylangan imtiyozli kreditlar soliq tölovçilar yelkasiga yuklatilişi mumkin

“Imtiyozli kreditlar korrupsiyaga moyillikni oşiradi”

Markaziy bank raisi Mamarizo Nurmurodov öz çiqişlarida imtiyozli kreditlaş korrupsiyaga moyillikni yuzaga keltirişini bir neça bor ta’kidlab ötgan.

“Imtiyozli kredit bor joyda muayyan darajada korrupsiya elementlari ham böladi. [...] Qayerda imtiyozli kredit bölsa, albatta, [mablağni] boşqa maqsadda işlatişga moyillik ham böladi”, degandi MB rahbari 2020 yildagi matbuot anjumanlaridan birida.

Nurmurodov, şuningdek, 2021 yildagi çiqişlaridan birida “bozor tamoyillaridan qança köp çeklansak, korrupsiyaga moyillik ortib boraveradi”, deya ta’kidlagandi.

“Karrasiga qimmat qoramol, tovuq, quyon, limon...”

Hukumatning yuqoridagi bayonnomasi haqida 22 mart kuni moliyaçi Otabek Bakirov ham yozgan edi. U mazkur hujjatda “keyinçalik undirilgan kreditlarga nisbatan regress huquqini qöllaş haqida gap-söz yöq”ligini ta’kidlagan.

“Yangi davrning ötgan yillarida oilaviy tadbirkorlik şiori ostida ajratilgan imtiyozli kreditlardan mahalliy hokimlar, ularning vositaçi va örtamçi şotirlari manfaatdor bölib kelişgan. Qarzdorlarga karrasiga qimmat qoramol, tovuq, quyon, limon köçatlari va issiqxonalarning şişirilgan qiymati asosan şu örtamçilar çöntaklarida jamlangan.

Endi qarangki, mazasini hokimtöralar va ularning şotirlari körgan kreditlar yana soliq tölovçilar hisobidan söndirilişi mumkin”, deydi Otabek Bakirov.

“Siz kredit oling, tölay olmasangiz, soliqlar evaziga qoplanadi!”

Harvard universiteti doktoranti, iqtisodçi Botir Qobilov mavzuga munosabat bildirib, imtiyozli kreditlar bevosita ham, bilvosita ham soliq tölovçilar zimmasiga tuşişini ta’kidladi.

“Muammoli kreditlarni qoplaş soliq tölovçilar böyniga tuşadi, har doim. Bevosita yoki bilvosita. Buning heç ajablanarli joyi yöq. Boşqaça natija bölişi mumkin ham emas edi. Çapga-öngga imtiyozli kreditlar faqat va faqat salbiy natijalarga olib kelişi haqida juda köp gapirilgan”, – deya yozdi u Telegram kanalida.

“Töğri, barça imtiyozli kreditlar faqat va faqat yaxşi va insonparvar niyatlar bilan berilişi mumkin. Lekin yaxşi niyatlar heç qaçon bahona böla olmasligi va har qanday harakatning kutilmagan oqibatlari muhimligi haqida bilamiz. Yuqoridagi yangilikdan kelajakda imtiyozli kreditni yanada köproq oliş uçun yomon rağbatlarga signal paydo böladi: siz kredit oling, tölay olmasangiz xavotir olmang – soliqçilar evaziga qoplanadi! Bitta tadbirkor bozor stavkasida, ikkinçi “tadbirkor” esa imtiyozli stavkada kredit oladi”, – deydi iqtisodçi.

Botir Qobilovning tuşuntirişiça, bu şartli Toşmat degan odamga qandaydir iş boşlaşi uçun (özi xohlamasa yoki işni qanday qilişni bilmasa yo işni umuman boşlamasa ham!) bozordagi narxdan ikki barobar arzonroq foizda pul beriladi. Mablağ qaytarib berilmasligi natijasida qandaydir şartli maktabni isitiş, darslik oliş yoki şartli nafaqadagi Eşmatning pensiyasi oşmaydi.

“Sömdagi imtiyozli kreditlar böyiça örtaça foiz stavkasi hozir 11,2 foiz ekan, bozor stavkasi esa kamida 22 foiz, kamida. Ya’ni ikki barobar arzonroq. 2–3 yil avval imtiyozli kreditlar stavkasi bozornikidan 3 barobar kamroq edi. Faqat 2021 yilning özida 245 million dollar (çorak milliard dollar) miqdoridagi kreditlar muammoli bölibdi. Xalq banki kredit portfelining 20 foizi NPL.

Xullas, iqtisodiyotimizga eng katta zarar keltiradigan buzğunçi sözlardan biri bu imtiyoz deb aytgandim. Kambağallikni qisqartiriş muhim masalaga kötarilgan, lekin uni qisqartiriş uçun birinçi navbatda uni battar oşiradigan vositalar köpayişini töxtatişimiz kerak. Şulardan biri imtiyozli kreditlardir», – deya xulosa qildi iqtisodçi.

Ajratilgan imtiyozli kreditlar öz samarasini berdimi?

Imtiyozli kreditlaş qanday maqsadlarda e’lon qilingani va siyosiy samimiyat mavjudligidan qat’i nazar, köp hollarda örtakaş dallollar hamda çayqovçilar manfaatlariga xizmat qilib kelgan. Kun.uz oilaviy tadbirkorlikni kreditlaş tizimidan barça tomon: banklar ham, kam ta’minlanganlar ham, ta’minotçi korxonalar ham norozi bölayotgani haqida bir qança tahliliy maqolalar e’lon qilgandi.

Çorva uçun imtiyozli kredit beriş oqibatlari: Bu özini qançalik oqladi?

Mollarining izi ham, özi ham yöqolgan fermer va xatiga kafolat berolmayotgan Samarqanddagi banklar

Ğuzorda tadbirkorlar milliardlab pullarini ololmayapti

«Imtiyozli kredit öyinlari»: Bulunğurlik tadbirkor «Mikrokreditbank»dan nima uçun xafa?

Ma’lumot örnida, oilaviy tadbirkorlikni rivojlantiriş uçun beriladigan imtiyozli kreditlar:

• boğdorçilik, uzumçilik va limonçilikni taşkil etiş uçun 3 yilgaça imtiyozli davr bilan 7 yilgaça muddatga;
• çorvaçilik (qoramol, qöy, eçki) uçun 1 yilgaça imtiyozli davr bilan 3 yilgaça muddatga beriladi.

Bunda, har bir mahallaga biriktirilgan hokim yordamçisining tavsiyasiga muvofiq tuman (şahar) Oilaviy tadbirkorlikni qöllab-quvvatlaş markazining asoslantirilgan va natijadorligi aniq hisob-kitob qilingan holdagi xulosasi bölişi lozimligi közda tutilgan.