Uruşdagi yangi buriliş. Ukraina Rossiya içkarisidagi aerodromlarga zarba bermoqda

2022 yil oktyabr oyida Ukraina ming kilometr masofaga uça oladigan va 75 kilogramm oğirlikdagi jangovar kallakka ega bölgan özining oğir kamikadze dronini işlab çiqqani va uni işlab çiqarişga tayyorlanayotganini e’lon qildi. 4 dekabr kuni, Rossiyadagi aerodromlarga zarbalar berilişidan bir kun oldin, Kiyev dronlar «sönggi sinovlar»dan ötayotganini ma’lum qildi. Ehtimol, bu dronlar Tu-141’ning butkul modernizatsiya qilingan şakli bölişi mumkin. Buning uçun Ukrainada işlab çiqariş va muhandislik bazasi mavjud: SSSR «Strij»larni Xarkiv aviatsiya zavodida işlab çiqargan.

Oçiq manbalarga köra, Tu-141 öz marşrutining bir qismini 50 metr balandlikda uçib ötişga qodir. Bu havo hujumidan mudofaa tizimi uçun qiyinçilik tuğdiradi, çunki balandlik qançalik past bölsa va masofa qançalik kam bölsa, zenit tizimlarining havo nişonini urib tuşiriş imkoniyati ham şunçalik past böladi.

Asosiy variantdagi Tu-141 droni zarba beriş qobiliyatiga ega emas. Biroq Ukraina unga bu qismni qöşişga harakat qilgan. Xorvatiya-Serbiya örtasida keng kölamli uruş boşlanişidan oldin Xorvatiya poytaxti Zagrebga Ukrainaning Vinnitsa şahridan uçirilgan «Strij» kelib qulagandi (katta ehtimol bilan boşqaruvni yöqotgan). Xorvatiyalik tergovçilar uşbu drondan 120 kilogrammlik portlovçi modda topgan.

«Strij»ning 1970 yilgi işlanmalari inersial tizim yordamida asosan razvedka qiliş uçun möljallangan, şuning uçun unda ixçam nişonlarga zarba berişda yuqori aniqlik bölmagan. Biroq, 2020 yildan bu muammoni keng tarqalgan fuqarolik texnologiyalari — sun’iy yöldoş navigatsiya tizimidan signal qabul qiluvçilar va kontrollerlar yordamida hal qiliş mumkin. Aynan şunday töplam Rossiya armiyasida xizmat qilayotgan Eronning Shahed-136 kamikadze dronlarida qöllanadi.

Zarbalar Ukraina Rossiya içki hududidagi nişonlarni muntazam bombalaşi mumkinligini anglatadimi?

Nazariy jihatdan, bunday reaktiv kamikadze dronlari qanotli raketalarga öxşaş («Strij» ham jangovar kallak bilan jihozlangan dron).

Biroq, «Strij» sönggi oylarda Ukraina qurolli kuçlari tomonidan qanday modernizatsiyadan ötkazilgani ma’lum emas (va umuman, Ukraina aytgan yangi «oğir dronlar» aynan «Strij»lar ekani ham noma’lum). Agar Tu-141 yangi dronlar uçun haqiqatan ham asos qilib olingan bölsa, şuni yodda tutiş kerakki, 1980-yillarda Xarkiv aviatsiya zavodi atigi 150 ga yaqin dron işlab çiqargan. Şunday qilib, Ukrainada (ayniqsa, uruş şaroitida) bu dronlarni işlab çiqarişni kengaytiriş bilan boğliq muammolar bölişi mumkin.

Şu bilan birga, bunday dronlardan foydalanişning samarali taktikasi önlab transport vositalariga zarba berişdir (faqat çeklangan miqdordagi nişonlarni urib tuşira oladigan havo hujumidan mudofaa tizimlarini «çalğitiş va sarflaş» uçun). Rossiya Qurolli kuçlari Ukrainadagi nişonlarga keng kölamli zarbalar berganda aynan şu usuldan foydalanadi.

Bundan taşqari, «Strij»ning barça komponentlari Ukrainada işlab çiqarilmagan. Biroq, eng muhim komponentlar (masalan, Zaporijjyadagi «Motor Siç» konserni tomonidan işlab çiqarilgan dvigatel), ehtimol, mamlakatda mavjud. Qolgan hammasini sotib oliş mumkin: Ukraina, Rossiyadan farqli ölaroq, mudofaa sektoriga qarşi sanksiyalar ostida emas.

Lekin yangi modellardan birinçi foydalaniş tajribasi ba’zi savollarni oçiq qoldirdi. Hozirça Ukraina dronining aniqligi yengil jangovar kallak bilan qançalik integratsiyalaşgani ma’lum emas. Masalan, 5 dekabr kuni hujum qilgan dronlar birorta bombardimonçi samolyotni töliq yöq qila olmadi va hatto uşbu bombardimonçilarning Ukrainadagi nişonlarga hujumini ham töxtata olmadi. Rossiya mudofaa vazirligining ta’kidlaşiça, dronlar aerodromlarning havo mudofaa tizimi tomonidan urib tuşirilgan va nişonlarga faqat ularning bölaklar tuşgan (bu versiyani tasdiqlovçi heç qanday dalil yöq).

Har qanday holatda ham bunday dronlar Ukraina Ğarbdan sörayotgan ATACMS uzoq masofali ballistik raketalari örnini bosa olmaydi. Bu raketalar Kiyevga berilmadi, çunki Vaşington bunday raketalarning Ukrainaga yetkazib berilişi Rossiya içidagi nişonlarga zarba berişga olib kelişi va oqibatda uruşning nazoratdan çiqib ketişi mumkinligidan xavotir bildirdi. ATACMS juda yuqori aniqlik va 560 kilogramm oğirlikdagi jangovar kallakka ega.

Şu bilan birga, şubhasiz, Ukraina Rossiyaning orqa çiziqdagi nişonlariga zarba beruvçi qurollarga ega böliş uçun barça imkoniyatini işga soladi. Demak, Ukraina qurolli kuçlarida Eronning Shahed-136 dronlarining muqobillari paydo bölişini kutiş mumkin. Buning uçun mamlakatda barça texnik imkoniyatlar mavjud. Bunday dronlar oğir reaktiv dronlarga qaraganda ança arzon va yalpi hujum vaqtida ularni yaxşi töldiradi.

Ukraina dronlari hujumi Rossiyaga jiddiy harbiy zarar yetkazmagan taqdirda ham, RF qurolli kuçlarini ularni töxtatiş uçun mablağ sarflaşga majbur qiladi. Rossiya armiyasi endilikda havo mudofaasi bilan nafaqat front çiziği va Ukraina bilan çegarani, balki mamlakat içki hududlarni ham ta’minlaşga majbur böladi.

Rossiya qömondonligi ham Ukrainadagi strategik bombardimonlari orqali xuddi şunday maqsadga erişişni közlagandi. Endi Ukraina qurolli kuçlari ham simmetrik tarzda javob bera olişini körsatdi (kiçikroq kölamda bölsa ham).