“Bu – mustaqilligimizning bir qismini boy beriş degani” - faollar Kremlning “taklifi” haqida

— Rossiyaga energiya tizimlarimizni beriş – vatanni sotiş degani. Bu strategik sohaning tizginini boşqa davlatga beriş mutlaqo mumkin emas.

Yuridik tilda buni davlat mustaqilligiga qarşi jinoyat deyişadi. Şunday ekan, Kremldan qilingan bu taklif Özbekiston tomonidan davlat suverenitetiga tajovuz sifatida kvalifikatsiya qilinişi kerak.

Şuningdek, bu Özbekiston boşqaruvidagi krizisni ham ifodalaydi. Zudlik bilan tizimli yeçimlar izlanişi kerak.

Bahodir Ğaniyev, ta’lim masalalari böyiça ekspert

— Evaziga nima taklif qilinişidan qat’i nazar, gaz tizimlarimizni heç qanaqasiga Rossiyaga berib bölmaydi. Bu – Özbekiston mustaqilligining ma’lum qismini Rossiyaga boy beriş degani.

Bugun hukumat vakillari odamlar oldiga çiqib, sizga gaz keladi, lekin bu orqali mustaqilligimizni xatarga solamiz, uning ma’lum qismini boy berişga töğri keladi, desa, xalq gazni emas, mustaqillikni tanlaydi. Xalqqa tuşuntirilsa, u issiqqa ham, sovuqqa ham çidab beradi.

Şunçaki bu işlar boriça xalqqa yetkazilişi, tuşuntirilişi kerak. Bu juda muhim. Takrorlayman, bu masala heç qanaqasiga muzokara, muhokama olib boradigan mavzu emas.

Farrux Jabborov, yozuvçi

— Xalq va hukumat birdam bölişi kerak. Hukumat xalqning noroziligini bosib turiş uçun özining ğayriqonuniy xatti-harakatlarini xaspöşlaş, göyoki qonuniylaştiriş uçun, bunga e’tiroz bildiruvçi ommaning ovozini vaqtinça öçiriş uçun taşqi kuçlarga mamlakat boyliklarini qöşqöllab topşirib yubormasin. Bugun Özbekistonda keçayotgan yalpi energetik inqiroz sabablaridan asosiysi öz vaqtida mana şunday “sotiliş” bölgani sir emas. 18 yil avvalgi xato hozir xalqimizga qançalik qimmatga tuşayotgan bölsa, ayni paytdagi qiyinçiliklar ortidan böynimizni ikkinçi marotaba böyinturuqqa solib bersak, ertaga yanada kattaroq badal tölaşimiz aniq. Jonimizning huzurini öylab, farzandlarimizni qullikka mahkum etişga haqqimiz yöq.

Içki muammolarimizni içkarida özimiz hal qilişimiz, taşqaridan madad kutiş illatidan butkul qutulişimiz kerak. Bu gap xalqqa ham, hukumatga ham tegişli. Najotni xojani almaştirişda körişdek qullarça psixologiyadan qaçon voz keçamiz?! Mustaqil davlat quriş mas’uliyatini hamon yelkaga olgan emasmiz. Özbek xalqi bu mamlakat öziniki ekanini, bu hukumat özining xizmatkori ekanini çuqur his etişi zarur. Buning uçun “demokratiya-demokratiya” öyinini bas qilib, haqiqiy huquqiy-demokratik prinsiplar asosida rivojlaniş yöliga ötmasak bölmaydi.

Bugungi anomal sovuqdan kelib çiqqan anomal vaziyatda faqat spazmatik çoralar bilan çeklanib qolmay, sistemali özgarişlarni boşlaşimiz kerak. Eng birinçi navbatda milliy manfaatlarga zid ravişda tuzilgan har qanday şartnomalarni qayta körib çiqişga erişişimiz şart. Hukumat xalqning noroziligidan yangi böyinturuqlarni böyinga iliş emas, eski kişanlarni parçalaş yölida foydalanişiga işonçimiz bor.

Alişer Qodirov, “Milliy tiklaniş” demokratik partiyasi raisi

— Mustaqillik xalq va hokimiyatni har qanday muammo qarşisida mustahkam birlaştiradigan ehtiyoj bölişi kerak.

Sönggi yillarda, yirik davlatlar xalq va hokimiyat birgalikda yengişi kerak bölgan, juda ham tabiiy munozaralarni agressivlaştirişdan geosiyosiy maqsadlarga erişiş uçun foydalanişmoqda. Afsus bilan aytaman, bizda ham bugun “ozodlik” desa, “qornimni töydirasanmi?!” deydigan qatlam bor. Mintaqada uzoqni közlagan maqsad va manfaatlari bölgan kuçlar aynan şu qatlamga tayanadi va ulardan juda samarali foydalanadi.

Sobiq sovet respublikalarining barçasida sovetlar boşqaruvi tomonidan kelajakda foydalaniş uçun kömib qöyilgan iqtisodiy, siyosiy va ijtimoiy “minalar”dan samarali foydalanayotgan sovetparastlar borligi bugun heç kimga sir emas. Mustaqillikning ilk yillarida millatlararo nizolardan keng foydalanildi, yaqingaça mintaqa davlatlarini özaro uruştiriş va alternativi bölmagan transport koridorlari orqali vaziyatni boşqarişga harakat qilindi. Endi, uzoq vaqt tayyorlangan siyosiy-ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri kuçli bölgan energetika öyinlariga navbat kelgan bölişi ham mumkin.

Nima bölganda ham, muammolarimizni özimiz hal qilamiz.

Ildizlari çuqur ketgan, bilgan taqdirimizda ham tuşuniş juda qiyin bölgan oğir geosiyosiy va geoiqtisodiy muammolarni murakkab siyosiy silkinişlar davrida hal qiliş uçun kuraşayotgan hukumatning vatanparvarligiga şubha qilmasdan, ularni qöllab-quvvatlaşimiz kerak, deb öylayman. Bugungi qiyinçiliklar bir-birimizning yoqamizga yopişiş emas, birlaşişimizga sabab bölişi kerak.

Biz hali ozodligini indamasdan berib qöyadigan anoyi emasligimizni isbotlaşimiz kerak.

Abdurahmon Taşanov, Özbekiston inson huquqlari “Ezgulik” jamiyati raisi

— Aslida özaro manfaatli har qanday şartnomalar mamlakat istiqboli uçun xizmat qiladi. Jumladan, Rossiya Federatsiyasi bilan foydali iqtisodiy yoki boşqa körinişdagi ittifoq ham. Ammo Rossiya hukumatining YeI bilan aynan energetik masaladagi hamkorligi bu mamlakatning köp masalalarda ğirrom ekanini körsatdi.

Zotan, Özbekiston bu mamlakatning energetikaga oid kelişuvlarini qabul qilsa, ahdlaşuvlar siyosiy manfaatlar qurboniga aylanişi mumkinligini nazardan qoçirmasligi lozim. Tom ma’noda, Rossiya Federatsiyasi – kelajagi xavf ostidagi mamlakatdir.

Xitoy qarz munosabatlarida Qirğiziston va Tojikiston yerlariga köz tikkani kabi Rossiya ham özining imperialistik istaklari yölida har qanday şartnomalardan foydalanib qolişiga şubha yöq.

Umid qilamizki, hamma körib turgan narsani Özbekiston hukumati ham öylayotgandir. Agar aksi bölsa, hukumat eng kamida nönoq va kaltabin siyosat olib borgan böladi va tarixda şarmandali nom qoldiradi.

Olimjon Haydarov, bloger

— Rossiya butun Özbekiston energiya tizimini nazoratga oliş evaziga bizga gaz bermoqçi. Bu – gaz evaziga qullik degani. Biz ma’lum yillar uçun berilgan gaz evaziga mustaqillikdan keçmaymiz.

Umid qilamanki, hukumat bu vaziyatda siyosiy iroda va dadillik körsatadi.

***

Ma’lumot uçun, noyabr oyi oxirida Rossiya Özbekiston va Qozoğistonga “uçtomonlama gaz ittifoqi” tuzişni taklif qilgan edi. Şundan keyin bu masalada bir neça marta ikki tomonlama uçraşuvlar ötkazilgan.

Gazeta.uz bir neçta manbalariga tayanib yozişiça, Rossiya öz gazini Özbekistonga Qozoğiston orqali, “Markaziy Osiyo – Markaz” quvurlar tarmoğida yetkazib berişni taklif qilgan.

“Rossiya tomonining asosiy şarti Özbekistonning gaz-transport tizimini bozor narxida “Gazprom” egaligiga ötkaziş bölgan. Xuddi şunday talab “Qozoqgaz” kompaniyasiga ham qöyilgan, lekin kompaniya bunday şartlarga rozi bölmagan.

Rossiya tomoni ilgari surgan ikkinçi şart – Xitoyga gaz eksporti huquqini topşiriş bölgan. Ya’ni “Gazprom” kelişuvda Özbekistonning “UzGasTrade” kompaniyasi örnini egallaşni taklif qilgan.

Dekabr oyida ikki tomonlama muzokaralar natijalariga köra Rossiya tomonining şartlarini olib taşlaşga erişilgan”, – deya yozmoqda naşr.

Kun.uz manbasi ham yuqoridagi ma’lumotlarni tasdiqladi. Uning qöşimça qilişiça, Rossiya Özbekistonga gaz yetkazib beriş böyiça kelişuv qisqa muddatli emas, kamida 10 yilga möljallab tuzilişini talab qilmoqda.

Şuningdek, vaziyatdan xabardor manbaning bildirişiça, Moskva tomonidan rasmiy Toşkentga Rossiyadan boşqa har qanday uçinçi davlat bilan energetika yönalişidagi hamkorlikni kuçaytirişiga qarşilik bölyapti. Aks holda, Rossiyadagi özbekistonlik migrantlarga jiddiy muammolar tuğilişiga şama qilingan.

Eslatib ötamiz, Kreml gaz evaziga Özbekiston va Qozoğistonga siyosiy şartlar qöyayotganini rasman rad etgan. Dekabr oyida Rossiya prezidenti Vladimir Putin “qandaydir energetiya alyansi” tuzilişiga işonçi komil ekanini aytgandi. Lekin Rossiya bilan gaz masalasidagi hamkorlik uç tomonlama ittifoq şaklida bölişini Özbekiston ham, Qozoğiston ham xohlamayapti. Ayni paytda, har ikki mamlakat Rossiya bilan gaz masalasida ikki tomonlama muzokaralar ketayotganini tasdiqlagan. Ötgan hafta Qozoğiston boş vaziri Alixon Smailov rasmiy Ostona “uç tomonlama ittifoq” böyiça rasmiy taklif olmaganini bildirgandi.

Özbekiston energetika vaziri Jörabek Mirzamahmudov ham Toşkent Moskva bilan energoresurslar importi masalasida “allaqanday alyans yoki ittifoq” şaklida emas, töğridan töğri ikki tomonlama şartnomalar asosida işlaşni körib çiqayotganini aytgandi.

“Bunda milliy manfaatlardan kelib çiqqan holda, özimizning tarmoqlarni qandaydir birovga berib yuboriş yoki boşqa orqali emas, oldi-sotdi tijoriy şartnomalar asosida hamkorlik qiliş böyiça muzokaralar olib borilyapti”, – degandi vazir dekabr oyi boşida.

“Biror siyosiy şart qöyilişiga yöl qöymaymiz. Agar gazni çegaramizgaça olib kelib, bizga ma’qul narxda bersa, olamiz, bölmasa yöq”, – degandi Mirzamahmudov Kun.uz'ga bergan intervyusida.

Ilyos Safarov tayyorladi.