Migratsiya agentligimi yo... migrantlarni talaydigan “şirkat”?
|21:16 / 12.04.202333 86015 min
Taşkillaştirilgan mehnat migratsiyasi sohasidagi “taşkillaştirilgan” korrupsion örgimçaktör alomatlari haqida gapirgan edik. Bu orada Migratsiya agentligi rahbari jinoyat işi böyiça qölga olinganining xabari ham çiqdi. Bu vaziyatda savol gavdalanadi: peşona teri bilan oila boqiş niyatida çet elga bormoqçi bölgan oddiy odamlarimizga buning şaroitini jamiyat ölaroq qilib berolmaymizmi?.. Hozirça qilib berolmadik.
Quyida öquvçilarimizdan kelgan maktublardan biri. Uşbu maktubdan kelib çiqqan holda, suriştiruv ötkazdik.
“Mening ikki jiyanim bor. Ikkalasi ham Janubiy Koreyaga işga boriş uçun ötkazilgan imtihonlardan muvaffaqiyatli ötgan. Biri 2022 yilda, ikkinçisi 2023 yilda işga ketdi. Ammo Migratsiya agentligi degan takşilotga tölagan pul miqdori bizda savol tuğdiryapti. Bir jiyanim tölagan pullar: aviaçipta uçun 13,5 mln söm, viza uçun 70 dollar, öqiş uçun 3 mln söm, tibbiy körik uçun 450 ming söm, “Izza Plaza” mehmonxonasi hamda forma uçun pul olişgan. Undan taşqari, “migratsiya xizmati” uçun deb yana 12 mln söm alohida pul olişgan.
Ikkinçi jiyanim 2023 yilda Janubiy Koreyaga uçib ketişida aviaçiptaga 5,5 mln söm, öqiş uçun 3 mln söm, “Izza Plaza” mehmonxonasiga 1,6 mln söm, tibbiy körikka 550 ming söm hamda “migratsiya xizmati” uçun 12 mln söm pul yiğib olişgan. Bu pullarni bizdan qanday tartib böyiça olişdi? Şuni ma’lum qilişlarini istardik. Zero, notöğri olişgan bölsa, bizdan keyingi odamlar aldanib qolmasin”.
Suriştiruvimiz natijasida Özbekiston–Koreya örtasidagi kelişuvga asosan işçilar tölaşi lozim bölgan tölovlar jadvali aniqlandi (ma’lumotni J.Koreya tomonidan oldik):
Mazkur hujjatning özbekça tarjimasi:
Bu jadvalda Özbekistondan Janubiy Koreyaga mehnat migratsiyasi doirasida har bir işga boruvçidan olinadigan summa va uşbu summa qaysi maqsadlar uçun olinişi körsatilgan. Körinib turibdiki, jami summa – 859 dollar. Uning içiga imtihondan ötiş, tibbiy körik, viza tölovi, moslaştiriş öqişi, aviaçipta va boşqa xarajatlar kiritilgan.
EPS.go.kr saytida (Janubiy Koreyaning bandlikka yollaş xizmati tomonidan boşqariladigan sayt) har bir işçining şaxsiy kabinetida quyidagiça e’lon qöyilgan:
Mavzuga oid
Ya’ni: “Rasmiy xarajatlar (masalan pasport, viza, aviaçipta narxi, işga öqitiş xizmati)dan boşqa heç qanday tölov talab qilinmaydi”.
Amalda qanday?
Taşqi migratsiya agentligi har bir özbekistonlik egniga yuklayotgan tölovlar:
12 mln söm – “migratsiya xizmati”;
3 mln söm – köniktiriş va moslaştiriş uçun öqiş (6-7 kun);
1,5 mln söm – Izza Palace Hotel'da turiş uçun;
5,5 mln söm – aviaçipta uçun;
550-600 ming söm – tibbiy körik;
70 dollar – viza uçun tölov;
ba’zan uniforma va aeroportga çiqiş uçun avtobus xizmat haqi talab qilinadi.
Faraz qilib, biz olgan jadvaldagi summalarni ikki davlat örtasida tuzilgan kelişuvga ilova ölaroq tavsiyaviy ruhdagi raqamlar deb olaylik ham. Ammo bu holda ham birtalay savollar örtaga çiqadi, markaziy savol esa – özbekistonliklardan... özbek taşkiloti nega, nima uçun bunça pul olmoqda? Savolga javobni tegişli yuqori taşkilotlardan kutib qolamiz.
Migratsiya agentligiga savollar bilan murojaat etgandan ikki kun ötib, agentlik öz “siyosatini” özgartira boşladi: agentlik işçilarni Izza Palace Hotel'dan mana bunday şaroitli joyga joylaştiryapti. “Zato tekin”... Aslida 120 nafar işçidan 3 mln sömdan olingan (120 x 3mln = 360 mln).
Tahririyatga maktublar
102 ta “daltonik” yoxud denovlik Muzaffar kim?
— Döstlarimiz bilan 2022 yil Koreyaga işga ketiş böyiça imtihonga kiriş uçun röyxatdan ötdik. Imtihon kunlarimiz ham aniq böldi (2 ta imtihon böladi). EPS topik imtihonlaridan ötdik (jami 2224 nafar bola ötgan). Keyin ikkinçi imtihonga kiriş kunlarimiz e’lon qilindi. Unda faqat közimizni, ya’ni rang ajratiş (daltonizm) böyiça tekşirişdi. Men hamma ranglarni töğri topdim.
Javob çiqişini intiqlik bilan kutdik. Javoblar çiqişidan bir haftaça oldin özimizning şaxsiy kabinetimizda mana bunaqa yozuv paydo böldi:
Tarjima qilsak, “közingizda muammo bor, şuning uçun çetlaştirilasiz” degan ma’no çiqdi. Öquv markaziga borsam, hammada şu holat. Faqat bir insonda bunaqa yozuv yöq. U jarqörğonlik bola edi, biz esa hammamiz Surxondaryoning Denovidanmiz.
Barça şunaqa yozuvi borlarni yiğdim va Telegram'da guruh oçdim. Ularning soni 102 nafar, hammasi denovlik.
Aynan Denovga “ataka” bölganmi desam, yöq – boşqa denovlik bolalar ham bor edi, ularda unaqa yozuv yöq. Yozuvi yöq yigitdan sekin: “Qayerda öqigansan, “tankang” bormidi?” deya söradim. “Ha, Muzaffar ismli şaxsga 12 ming dollar berganman, sizlar u bilan gaplaşib, pulini bermaganingiz uçun şunaqa yozuv bor”, dedi.
Jim yurib javoblar çiqişini kutdik. Bir haftadan keyin Labor migration saytida imtihondan ötganlar röyxati e’lon qilindi. Unda biz – 102 bola yöq.
Biz “daltonik” ekanmiz – rang ajrata olmas ekanmiz.
102 bolaning barçasi “men ranglarning hammasini topgandim” dedi. Şular qatorida men ham hammasini topganman. Agentlikka telefon qilsak, “bu röyxatni bizga Koreya beradi, biz bilmaymiz” dedi.
Öşa kunning özida barçamiz Toşkentga qarab yölga çiqdik.
Birinçi navbatda EPS markaziga bordik. Boşliği koreys ekan. Içimizdan bir kişi tarjimon bilan kirdi. Sizlar hammangiz “çyorniy spiska”dasiz, Özbekiston Migratsiya agentligi şunaqa xulosa bergan, EPS topik imtihonidan ötolmagansizlar, debdi.
Agentlikka bordik (bu voqealar 2022 yil sentabr oylarida bölyapti). Agentlikdagi mas’ullar “biz heç narsani bilmaymiz” deb turvoldi.
Şu tariqa, 102 denovlikning barçasi “rang ajrata olmaydigan” bölib çiqdik. Mehnat vazirligiga borib, biz “daltonik” emasligimizni tuşuntirdik. Bir haftadan keyin kelişimizni tayinlaşdi. Surxondaryoga qaytdik. Aldanganimizni anglab, 20 nafar bola yana Toşkentga bordik. 20 sentabr kuni soat 20:00 larda Koreya tomonining saytida ma’lumot paydo böldi. Unda qayd etilişiça, biz imtihondan ötolmagan ekanmiz.
Hammamiz tuşkunlikka tuşdik, çunki 5 yillab koreys tilini örgangan edik. Ertasi kuni 102 bola, ota-onalar vazirlik oldida yiğildik. Vazir örinbosarimi, kimdir çiqib, agentlikka boringlar, öşa yerda hal qilamiz, dedi. Biz bu taklifni rad qildik, noroziligimizni bildirdik. “Daltonik” emasligimiz bois isbotini talab qildik.
Keyin Koreya saytidagi yozuv özgarib qoldi – şaxsiy kabinetimizdagi “defekt” degan söz yöqolgan edi.
20 sentabr. Bizni – yiğilib turganlarni avtobusda agentlikka olib borişdi. Agentlik rahbari va vazirlik xodimi kelib bizdan vaziyatni söradi, “million marta” aytganimizni takrorladik. Nega saytdagi yozuv özgardi deb sörasak, “sizlarga işlaring hal bölişi kerakmi yoki kim qilgani kerakmi” dedi. Unisi ham, bunisi ham kerak dedik. Keyin EPS markazi rahbari, agentlik rahbarlari va vazirlik xodimi bir xonaga kirib, maslahatlaşişdi. Bir soatdan keyin çiqib: “Sizlar rostdan “çyorniy spiska”da ekansizlar, texnik nosozlik bölibdi. 15 kunda işlaringizni hal qilib beramiz”, deyişdi.
Biz ketmaymiz dedik. Vazirlik bizga bu işni qilganlarni topişga va’da berdi. Uyimizga qaytdik. Oradan 20 kunlar ötgandan keyin şaxsiy kabinetimizda özgariş böldi, bizga telefon qilişdi. Hammasi joyiga tuşdi.
Lekin bir narsa söroq ostida qoldi – bu işlarni kim qildi? Biz birlaşmaganimizda, qolib ketaverardik. Biz birlaşib huquqimizni tikladik, lekin boşqalarning huquqlari-çi? Mana, aviaçiptalarni 13 mln sömdan sotişayotgan edi migrantlarga, endi 5 mln 200 ming böldi. Ortiqça undirib kelingan pullarni kim qaytaradi?
Bir haftalik öqiş degan narsasi bor, 3 mln söm olişadi. Bu öqiş şunçaki “bordi-keldi”. Yigitlar huquqlarini talab qiliş ortidan Koreyaga ketolmay qolişdan qörqişadi.
25 ming dollar işlab beriş şarti bilan ketganlar
— Migratsiya agentligining turgan-bitgani korrupsiyaga aylandi. Ayniqsa, karantin vaqtida “soqqa” olib Koreyaga uçirişdi migrantlarni. Samolyot çiptasini bir tomonga 12,5 million sömdan sotişdi. Hozir ham men bilan birga Koreyaga kelganlar bor: işlab tölaş şarti bilan 20 ming, 25 ming dollarga gaplaşib kelişgan.
Özimni boşimdan ötgan xarajatlarni sanab ötsam. Agentlikning haqi – 12 mln söm, bir haftalik öqiş uçun 3 mln söm, mehmonxonada turiş 1,5 mln söm, tibbiy körikdan ötiş 350 ming söm, öpkani rentgen qiliş 50 ming söm, aviaçipta 12,5 mln söm, hujjatlarni şunçaki elçixonaga topşiriş uçun qabul qiliş narxi – 100 ming söm. Bir tiyinga qimmat forma uçun tölanadigan pul ham bor – arzon materialdan tikilgan kiyim, faqat işçilarni aeroportda tanib oliş uçun, keyin heç kim kiymaydi.
Medkörikdan ötişda Bobur ismli “soqqakaş” 300-1000 dollar oldi. Vizaga tölov – 70 dollar. Karantin payti vaksina sertifikatini 100 dollardan pullaşdi.
Ye7 vizasi böyiça 2 ming odam kelişi kerak edi, lekin natijasini heç kim bilmadi. 200 balldan 180 olganlar qolib, 2018 yil “soqqa” berganlar kelyapti.
Koreys iş beruvçilari nega özbekni kam tanlaydi? Çunki şunça “soqqa” berib kelgandan keyin, 1,5 ming dollar oylik oliş qoplamaydi. Boşqa iş izlaydi. Pul bilan ötganlarda til bilişi darajasi nol, harf tanimaydiganlar kelyapti.
“Qoningda xolesterin köp, davolanib kelasan” deydi. Xolesterinni esa bir haftada tuşirib bölmaydi. Xöş, samolyotdan qolib ketmaslik uçun nima qiliş kerak? “Yöli” bor – 300 dollardan 1000 dollargaça...
Bularning hammasini xaspöşlaş uçun “Koreyaga imtihondan ötiş Koreyaga borişni kafolatlamaydi” deb e’lon berişadi. Koreyaga imtihonga kiriş uçun 28 dollardan olindi, 25 ming odam topşirdi. Lekin bor yöği 2 ming, nari borsa 3 ming odamni “ötdi” qilişadi.
Til bilmas migrantlar...
— Men 3 yildan buyon Koreyaga ketiş uçun harakat qilaman. Tizim korrupsiyaga botgan. Mening mahallamdan 6 kişi Koreyaga ketgan. Özim tanigan-bilgan insonlarim. Koreys tilini umuman bilişmaydi, lekin hozir Koreyada. Menda katta miqdorda pul bölmagani sabab keta olmayapman.
Medkörikdan ötiş “yöli”
— 2018 yil imtihondan ötganman, haligaça ketolmadim. Agentlikdan sörasak: “Bizning qölimizda emas, Koreya hal qiladi”, deydi. Ammo 2022 noyabrda imtihondan ötganlar ham ketmoqda. Migratsiya hal qilmas ekan, ammo “migratsiya xizmati uçun” 12 mln söm pul olar ekan. Şartnoma çiqib qolsa, bir haftalik öqişga çaqiradi, “Izza Plaza” degan mehmonxonada kuniga 250 ming söm tölab turişga majburlaydi, keyin öqiş uçun 3 mln söm pul olişadi, biroq bir soat ham öqitmaydi. Tibbiy körikdan ötkazadi, 100 nafar boladan yarmi ötolmaydi. Keyin 300-400 dollar pul berib “töğrilaşadi”. Şartnomasi va vizasi kelgan bolalarni ham Koreyaga tez-tez jönatmay, uşlab turişadi, natijada Koreyadagi viza jönatgan kompaniya “keç qoldi” deb “otkaz” bervoryapti. Şaxsan özimda şunaqa xolat bölgan.
Hammasining “çorasi” bor
— Koreyaga vizamiz çiqqan, tibbiy köriklardan ötganmiz, lekin 4 ta reys uçdi, birortasiga qöyişmayapti bizni. Migratsiyaga telefon qilsak, Koreyadagi korxonaga boğliq deb aytişdi. Lekin korxona bilan gaplaşib körsak, Koreyaga uçiriş röyxatini sizlarning agentlik taşkil qiladi, deyişdi. Bir tanişimda ham şunday holat bölgandi, agentlikka borib “töğriladi”. Qanday deb sörasam, pulga gaplaşdim deb aytdi.
12 mln + 3 mln + 1,5 mln
— 2022 yil aprel oyida Koreyada işlaşni maqsad qilganlar röyxatidan ötiş uçun 25 dollar tölovni amalga oşirdim. Röyxatga olinganlar soni 16 mingdan ziyod edi. Imtihon iyun va iyul oylarida ötkazildi. Öz közim bilan imtihon jarayonlarini kördim, özim 95 ball bilan imtihondan ötdim. Imtihon payti kuzatuvçilikni Migratsiya agentligi va Koreyadan kelgan mutaxassislar olib borişdi. Ammo öşa yerning özida ham birovning örniga boşqa şaxs imtihonga kirayotganini kördim. Agar birovning örniga kiradigan şaxs migratsiya xodimlariga tegişli bölsa, bunga köz yumişardi, köçadan kelgan, ular bilan kelişmagan holda şu işni qilsa, uşlab protokol tuzişadi.
Har bir bosqiç ikki oydan tört oygaça vaqt olgan. Misol tariqasida qöşni Qirğizistonda imtihon topşirib, bir oy içida Koreyaga kirib borganlarni kördim.
“Zagranpasport”ni skanerlaş uçun Toşkentga keliş kerak. Taşqi mehnat migratsiyasi agentligining har bir viloyatda filiali borligini inobatga olsak, ikki mingdan ziyod odamni Toşkentga çaqirişi – juda tuşunarsiz holat.
Agentlik xodimlari mehnat etikasiga amal qilmaydi. Xohlagan odamini sensiraydi.
Bosqiçlardan ötgan fuqarolar agentlikka 12 mln söm, öqitiş va köniktiriş uçun 3 mln sömni kassaga tölaydi (kassada plastik bilan tölov qiliş imkoni yöq).
Endi bir haftalik öqitiş va köniktiriş bosqiçiga kelsak. Poytaxtning Izza mavzesida joylaşgan Izza Plaza mehmonxonasida majburiy yotib öqitiladi. Garçi agentlik Telegram-kanalida mehmonxona majburiyligi haqida heç bir söz bölmasa ham. Mehmonxona tölovi – 1,5 mln söm. Biz borgan vaqtda yigirmaga yaqin kişi mehmonxonada turişdan boş tortdi – Toşkent şahri va viloyatida uyi borlar. Har haftada 120 nafar odamdan majburiy undiriladigan yiğim oyida katta summa böladi-da. Yuqori turuvçi taşkilotga ariza yozaman deganimdan söng tilxat yozib uyimdan qatnaşga ruxsat berişdi.
Hozirça şunaqa gaplar. Taşqi mehnat migratsiyasi agentligining eski rahbari qamalgani, örniga esa yangi rahbar tayinlangani va kuni keça tizimning eng tepasida turgan amaldorning ham lavozimidan olingani sohada jiddiy özgarişlar bölişiga umid beradi. Biz esa içkarida nimalar bölgan va bölayotganini yozişda davom etamiz.
