“Qizil parda” ortiga berkinayotgan hokimlar. Oçiqlik davri tugadimi?

Bu holat qolgan hududlarda quyidagiça:

• Qoraqalpoğiston Respublikasi Vazirlar Kengaşi – 201 ta hujjatdan 49 tasi berkitilgan (24,3 foiz);
• Surxondaryo viloyati – 342 ta hujjatdan 76 tasi berkitilgan (22,2 foiz);
• Xorazm viloyati – 265 ta hujjatdan 52 tasi berkitilgan (19,6 foiz);
• Buxoro viloyati – 237 ta hujjatdan 46 tasi berkitilgan (19,4 foiz);
• Samarqand viloyati – 217 ta hujjatdan 41 tasi berkitilgan (18,8 foiz);
• Jizzax viloyati – 360 ta hujjatdan 67 tasi berkitilgan (18,6 foiz);
• Andijon viloyati – 195 ta hujjatdan 31 tasi berkitilgan (15,8 foiz);
• Toşkent viloyati – 301 ta hujjatdan 37 tasi berkitilgan (12,2 foiz).

“Sandiq” içida nima bor?

Berkitilgan hujjatlarda nima aks etgani jamoatçilikka qiziq. Ularning bu şaklda “yopib” qöyilişi köpçilikda şubha uyğota boşladi. Negaki “qizil parda” ortidagi hujjatlarning barçasi ham izohda yozib qöyilgani kabi şaxsga doir ma’lumotlar, vasiylik va homiylik yoki amaldagi qonunçilikka muvofiq boşqa turdagi foydalanişi çeklangan axborot mavjudligi tufayli yaşirilgani şubhali edi.

Yuqorida jamoatçilikka eng oçiq hokimlik, deya e’tirof etilgan Navoiy viloyati hokimligi misolida olib körsak.

Hokimlikning berkitgan 10 ta hujjatidan biri 2023 yil 25 mart kuni qabul qilingan 36-5-0-Q/23 – sonli hokim qarori hisoblanadi.

 Ammo mazkur qarorda heç qanday şaxsga doir ma’lumotlar, vasiylik va homiylik yoki amaldagi qonunçilikka muvofiq boşqa turdagi foydalanişi çeklangan axborot mavjud emas. Navoiy viloyati hokimining uşbu qarori viloyatda yangi tahrirdagi Konstitutsiya böyiça tarğibot-taşviqot işlarini taşkil etiş çora-tadbirlari töğrisida. 

Qarorda konstitutsiyaviy qonun loyihasini aholi orasida keng tarğib qiliş böyiça viloyat tarğibot guruhi tarkibi tasdiqlangan hamda viloyat, şahar va tuman tayanç tarğibot guruhlariga bir qator vazifalar belgilab berilgan xolos.

Mazkur qarorning nega ommadan yaşirilgani bizga qoronği.

Eng şaffof hokimlikning yaşirgan hujjati yaşiriliş izohiga mos kelmagan bir paytda, “bayroqdor” hokimliklar nimalarni xalq közidan nari tutayotganini tasavvur qiliş qiyin emas.

Yaşirilgan hujjatlardan jinoyat “isi” keladi

Berkitib qöyilgan qarorlarning aksariyati moliyaviy xarakterga ega. Şu sababli ommadan yaşirilgan.

Masalan, xalq deputatlari Navoiy şahar kengaşining 2022 yil 22 dekabrdagi VI-52-203-5-79-K/22 – sonli qarori platformada berkitib qöyilgan.

Aslida mazkur kengaş qarorida Navoiy şahrida taşkil etilgan “Saxovat va kömak” umumxalq harakati doirasida maxsus hisob raqamida yiğilgan mablağlardan maqsadli foydalaniş töğrisida gap boradi. Boşqa hokimliklarning mazkur turdagi qarori omma e’tiboridan yaşirilmagan.

Yuqoridagi qarorda 225 nafar kömakka muhtoj fuqaroni moliyaviy qöllab-quvvatlaş maqsadida ularning plastik kartalariga 532,7 mln söm mablağni moddiy yordam sifatida köçirib beriş közda tutilgan.

Biroq şubhali köringan mazkur qaror huquqni muhofaza qiluvçi organlar tomonidan örganib körilgan. Jumladan, viloyat IIB tomonidan örganiş ötkazilayotgan bir paytda fuqaro J.Savriddinov özi uçun ajratilgan 22 mln söm moddiy yordam mablağini bank orqali Navoiy şahar “Saxovat va kömak” jamğarmasiga qaytargan.

Tegişli organ tekşiruv ötkazayotgan bir paytda bunday harakat biroz şubha tuğdiradi: agar ehtiyojmandlar röyxati adolatli tuzilgan bölsa, nega olingan 22 mln söm pul ortga qaytarildi, degan savol örtaga çiqadi.

Navoiy şahri hokimligi mas’ullari bunday “uslublar”ga ança usta körinadi. Sababi oldinroq hokimlikning mansabdor şaxslari şahardagi MÇJlardan birining rahbari bilan özaro til biriktirib, katta miqdorda “Ayollar daftari” jamğarmasi mablağlarini talon-toroj qilganlik holati yuzasidan sud işi körib çiqilgandi. Sud hukmida keltirilişiça, bu talon-torojlik ham mahalliy kengaş qarori bilan “hujjatlaştirilgan”.

Mazkur holatlar hokimliklar hujjatlarni berkitiş orqali öz qilmişlarini jamoatçilikdan yaşiryapti, degan haqli fikrni yuzaga keltiradi.

Bu kabi yaşirilgan şubhali qarorlar boşqa hududlarda ham yöq emas.

“Qizil parda” kötarilişi kerak

“Qarorlarni asossiz tarzda yaşirgani uçun hokimlarga heç qanday jazo oqibati yöq. Balki şuning uçun yaşirilgan maqomdagi qarorlar soni va uluşi yana ortişni boşlagandir”, deb yozdi iqtisodçi Otabek Bakirov.

Hokimliklarning E-qaror platformasida xalq nigohidan “devor ortiga” berkinişi şaffoflik, oşkoralik haqida köp gapirilayotgan bir paytda ortga qadam taşlaşdir. Adliya vazirligi tomonidan “qizil parda” kötarilişi hamda aynan qanday turdagi hujjat “yaşiringan” maqomiga ega bölişi aniq belgilab qöyilişi kerak. Yöqsa, tobora “qizarib” borayotgan platforma öz “bağriga” korrupsion, talon-torojlik holatlariga asos bölgan hujjatlarni ham singdirib boraveradi.

Ruslan Saburov,
Kun.uz