Turkiyadagi prezidentlik saylovlarida ikkinchi tur o‘tkazilishi aniq bo‘ldi. Shu paytgacha sanalgan 99 foiz byulletenlar sarhisobiga ko‘ra, Erdo‘g‘an 49,35 foiz ovoz olgan, Qilichdoro‘g‘lida – 45 foiz. Uchinchi nomzod Sinan O‘g‘an esa 5,23 foiz ovoz yig‘a oldi, xolos. Demak, ikki haftadan keyin – 28 may kuni saylovlarning ikkinchi turi bo‘lib o‘tadi, unda Erdo‘g‘an va Qilichdoro‘g‘li bellashadi, kim ko‘proq ovoz olsa – o‘sha Turkiya prezidenti bo‘ladi.
Turkiyada prezidentlik hokimiyati kuchaytirilganiga ko‘p vaqt bo‘lmadi. Yangi Konstitutsiyaga ko‘ra o‘tgan 2018 yilgi saylovlarda Erdo‘g‘an birinchi turning o‘zidayoq 52,58 foiz ovoz bilan g‘alaba qozongan edi. Bu safar Erdo‘g‘anga qarshi omillar va kuchlar ko‘p bo‘ldi. Xo‘sh, kimlar va qaysi omillar Erdo‘g‘anga qarshi edi hamda Qilichdoro‘g‘liga qimlar va qaysi omillar qarshi turdi?
Erdo‘g‘an zarariga o‘ynaydigan asosiy og‘riqli nuqta – iqtisodiy qiyinchiliklar, eng avvalo – lira inflatsiyasi bo‘ldi. Keyingi besh yil ichida, turk lirasi sal kam besh marta qadrsizlangan. 2018 yilda bir AQSh dollari 4 lira atrofida qiymatlangan bo‘lsa, bugunga kelib 20 liraga yetgan.
Liberal-demokratiya ham Erdo‘g‘anga qarshi turdi. Erdo‘g‘an o‘zini demokrat deb hisoblaydi, lekin uni liberal-demokrat deyish qiyin. Turkiya liberallari amaldagi prezident ketishi uchun ovoz berishdi. 2016 yilgi davlat to‘ntarishiga urinishdan keyin Erdo‘g‘an hokimiyat vertikalini kuchaytirgan, davlatni o‘z muxoliflaridan tozalashga kirishgandi.
Dunyoviylik tarafdori bo‘lgan respublikachilar ham Erdo‘g‘anga ishonch bildirmaydi. Respublikachilar Erdo‘g‘an ma’muriyatini o‘z qarashlari uchun har doim katta tahdid deb bilishgan. Lekin Turkiyadagi dunyoviylik Erdo‘g‘an davrida demontaj qilinmadi va qilinishi imkonsiz ham edi. U qilgan katta o‘zgarish – Turkiyada diniy erkinlikni ta’minladi, lekin davlatni dinga majburlovchi vositaga aylantirmadi.
Erdo‘g‘anning eng asosiy muxoliflari – bu g‘arbga oriyentir oluvchi qatlam hisoblanadi. Erdo‘g‘an oxirgi yillarda Turkiyaning geosiyosiy va geomafkuraviy oriyentirini g‘arbdan sharqqa, janubga va shimolga qaratayotgandi. Bu bilan u Bryusselda, Parijda va ayniqsa, Vashingtonda eng nomaqbul siyosiy figuraga aylandi. Erdo‘g‘anni ketkazish uchun kollektiv g‘arb mavjud resurslarini ishga sola boshladi.
Yana qaysi omillar Erdo‘g‘anning vaziyatini chigallashtirdi? Bular ko‘p, lekin koronavirus, fevral oyidagi vayronkor zilzila hamda suriyalik ko‘p sonli qochqinlarni alohida sanash mumkin. Bu muammolarning bari Erdo‘g‘andan sezilarli darajadagi foizlarni «o‘g‘irladi». Zilzila ko‘lami juda katta bo‘lgandi. Shunga qaramay, Erdo‘g‘an o‘yindan chiqmadi.
