O‘zgaradigan sirtqi ta’lim, faollarning murojaati va ko‘chirilgan chinorlar - hafta dayjesti
|22:57 / 02.07.202333 63814 min
Benzin ishlab chiqarish kamayib ketdi: importga bog‘liqlik ortmoqda. Yoz chillasidagi daraxt ko‘chirish: Toshkent 17 ta chinoridan ayrildi. O‘zini oqlamayotgan sirtqi ta’lim: u yaqin yillarda yopilishi mumkin. Asosan dam olish kunlaridan iborat bo‘lgan haftaning asosiy voqealari – Kun.uz dayjestida.
“Karimovlar ishi” bo‘yicha sud noma’lum muddatga qoldirildi
Haftaning asosiy voqealaridan biri bo‘lishi kutilgan sud majlisi keyinroqqa qoldirildi. Fuqarolik ishlari bo‘yicha Yakkasaroy tumanlararo sudida O‘zbekistonning sobiq birinchi xonimi Tatyana Karimovaga nisbatan kiritilgan da’voni ko‘rib chiqish dushanba kuni boshlanishi kerak edi. Lekin sud jarayonini boshlash Karimovaning rasmiy vakili bergan arizaga asosan, noma’lum muddatga qoldirildi.
Shuningdek, bu ish bo‘yicha sud majlislari har ikki tomonning so‘roviga asosan yopiq tarzda ko‘riladigan bo‘ldi. Dushanba kuni sudga ikkala taraf ham kelmagani sabab jurnalistlarda tomonlarning vakillaridan intervyu olishga imkon bo‘lmadi.
Eslatib o‘tamiz, bu ishda da’vogar taraf – Islom Karimovning birinchi nikohidan ko‘rgan o‘g‘li Pyotr Karimov. U Tatyana Karimovaga nisbatan vorislik huquqini talab qilgan holda da’vo qo‘zg‘agan. Sudning onlayn jadvalida bu ish bo‘yicha ilk majlis qachonga belgilangani haqida hozircha ma’lumot berilmadi.
Yozning chillasida Toshkentda yana daraxt ko‘chirib o‘tkazildi
Yangihayot tumanida, yer usti metrosining 14-bekati oldidagi 17 tup chinorning shoxlari va tomirlari kesilib, ekilgan o‘rnidan sug‘urib olindi va joyga o‘tqazish uchun olib ketildi. Bu o‘rinda metroning tasdiqlangan loyihasi bir necha yil oldin tayyor bo‘lgani, shunga asosan mas’ullar daraxtlarni kuzda, qishda yo bahorda ko‘chirmasdan, nega yozning jazirama kunlariga qoldirganini tushunib bo‘lmaydi.
Botanika instituti bo‘lim boshlig‘i Atirgul Xolmirzayeva biz bilan suhbatda ko‘chirilgan daraxtlarning yashab ketish imkoniyati deyarli nolga tengligini aytdi. Shaharning bosh ekologi Farhod Dehqonov esa mas’uliyatni daraxt ko‘chiruvchi kompaniyaga yukladi. Uning aytishicha, kompaniya daraxtlarni o‘stirib berish majburiyatini olgan. Agar daraxtlar qurib qolsa, ko‘chiruvchilar buning uchun javobgarlikka tortiladi.
Kun.uz bu holatdan aholi murojaatidan keyin xabar topdi. Lekin afsuski, ko‘plab holatlarda katta-katta daraxtlarni ko‘chirish jarayonlari jamoatchilik e’tiboridan chetda qolgan. Masalan, bundan ikki yil oldin Qo‘yliqdan Sergeligacha yer usti metro liniyasi qurilishi sabab 785 tup daraxt boshqa joyga ko‘chirilishi
. Shuncha daraxt qanday ko‘chirilgan, qayerga ko‘chirilgan, ko‘chirilganidan keyin yashab ketganmi – bu savollar mavzu yuzasidan alohida o‘rganishlar o‘tkazishni taqozo qiladi.
Shu o‘rinda eslatib o‘tamiz, 1 iyuldan boshlab jamoatchilik ekologiya nazoratchisi tizimi ishga tushishi kerak edi. Unga ko‘ra, jamoatchilik ekonazoratchilari ekologik huquqbuzarliklar bo‘yicha dalolatnoma tuzish, ko‘rilgan choralar bo‘yicha axborot olish, huquqbuzarga jazo tayinlash jarayonida ishtirok etish, faoliyati uchun haq olish kabi bir qator huquqlarga ega bo‘lishi kerak. Farmonda belgilangan iyul oyi boshlanib bo‘ldi, lekin bu tizim qanday ishlashi, jamoatchilik ekonazoratchisi bo‘lishni istovchilar qayerga murojaat qilishi kerakligi va yana ko‘p savollar haligacha ochiq turibdi.
Diniy ekspertiza masalasidagi jamoaviy murojaat
Bir guruh jamoatchilik vakillari Qonunchilik palatasi, Konstitutsiyaviy sud va boshqa vakolatli organlarga jamoaviy murojaat bilan chiqdi. Diniy ulamo Mubashshir Ahmad va bir guruh faollar tomonidan e’lon qilingan ochiq murojaat diniy mazmundagi materiallarni tarqatish masalasiga oid. 5 kun ichida murojaatga elektron tarzda imzo qo‘yganlar soni 12 mingdan oshdi.
Murojaatchilar oxirgi paytlarda diniy materiallar bilan bog‘liq sud ishlari ko‘payganiga e’tibor qaratib, qonunchilardan bu masaladagi huquqiy normalarni qayta ko‘rib chiqishni so‘rayapti. Amaldagi tartibga ko‘ra, diniy mazmundagi har qanday materialni tarqatishdan oldin dinshunoslik ekspertizasidan o‘tkazish shart. Bu talab, murojaatchilar fikriga ko‘ra, Konstitutsiya va qator qonunlarda belgilangan so‘z erkinligi huquqini cheklab qo‘ymoqda.
Faollar diniy materiallarni oldindan ekspertiza qildirish talabi o‘rniga, doimiy monitoringni joriy qilishni taklif qilyapti. Ya’ni vakolatli organlar juda katta hajmdagi minglab diniy materiallarni oldindan ekspertizadan o‘tkazishi emas, axborot makonidagi diniy materiallarning qonunchilikka muvofiqligini doimiy kuzatib borishi kerak. Monitoring natijasida davlat va jamiyat uchun xavf tug‘diruvchi ma’lumotlar aniqlansagina javobgarlikka tortish chorasini ko‘rish lozim bo‘ladi, deyiladi murojaatda.
Benzin ishlab chiqarish birdaniga kamayib ketdi
Yoqilg‘i-energetika resurslari bo‘yicha O‘zbekistonning xorijiy davlatlarga bog‘liqligi borgan sari mustahkamlanib boryapti. Avvalroq gaz va ko‘mir importi keskin oshib, ularni qazib olish sur’atlari pasaygan bo‘lsa, endilikda shunday tendensiya benzin bilan ham kuzatila boshladi.
Statistika agentligining sanoatga doir hisobotidan ma’lum bo‘lishicha, 2023 yil may oyida benzin ishlab chiqarish keskin kamayib ketgan. Yanvar–may oylarida jami 551 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan va bu o‘tgan yilning mos davri bilan taqqoslaganda 16 foizga ko‘p, lekin yil boshidan beri ishlab chiqarish sur’ati faqat pasayib boryapti. Yanvar oyida 140 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich keyingi oylarda kamayib, may oyiga kelganda uch barobar kam – 46 ming tonnaga tushib qoldi. Taqqoslash uchun, o‘tgan yilning may oyida bundan 93 ming tonna benzin ishlab chiqarilgan.
Neft qazib olish ko‘rsatkichlari esa yilning dastlabki besh oyida deyarli o‘zgarishsiz qoldi. Yanvar-may oylarida o‘tgan yilning mos davriga qaraganda 3 foizga ko‘proq – 328 ming tonna neft qazib olingan. Ayni paytda, dizel yoqilg‘isini ishlab chiqarish hajmi 2 barobardan ko‘proqqa oshib, 5 oyda 174 ming tonnaga yetgan.
Benzin ishlab chiqarishning keskin kamayishi xorijdan importga talabni oshirgan. Xususan, yilning dastlabki 5 oyida o‘tgan yilning mos davriga qaraganda 76 foizga ko‘proq – 852 mln dollarlik neft va neft mahsulotlari import qilingan. Shu bilan bir vaqtda, O‘zbekiston neft va neft mahsulotlarining eksportini oshirgani e’tiborga loyiq. Yanvar-may oylarida O‘zbekiston korxonalari xorijga 92 mln dollarlik neft va neft mahsulotlari yetkazib bergan, bu – o‘tgan yilning shu davri bilan solishtirganda 2 barobarga ko‘p.
Energetik mustaqillik siyosiy mustaqillikning ajralmas qismi ekanini inobatga olsak, O‘zbekistonning gaz, benzin va ko‘mir kabi resurslarga boy bo‘la turib, bu resurslarning importyoriga aylanib borayotgani, qisqa qilib aytganda, quvonarli holat emas. Bu xavotirli tendensiya borasida hozircha rasmiylardan batafsil izohlar bo‘lmadi.
Germaniyada yuzga yaqin o‘zbekistonlik ko‘chada qoldi
Germaniyaga ishlashga borgan bir guruh o‘zbekistonliklar muammoga uchrab, Myunxen shahridagi vokzalda tunashga majbur bo‘ldi. Internetda tarqalgan videoda o‘nlab vatandoshlar metro bekatiga o‘xshash joyda yotgani ko‘rinadi.
Videoni e’lon qilgan bloger Nikita Makarenkoning so‘zlariga ko‘ra, videodagi o‘zbekistonliklar “Turon” nomli firma orqali Germaniyaga ishlash uchun borgan, kompaniya vakillari esa “shunchaki yo‘qolib qolgan”. Bandlik vazirligidan ma’lum qilishlaricha, gap “Turon World Cooperation” nomli xususiy bandlik agentligi haqida ketyapti. Agentlik talabalarni Germaniyaga “Work and travel” dasturi orqali mavsumiy ishlashga jo‘natgan, lekin Germaniyaga yetib borishganida, ularni ish bilan ta’minlash bo‘yicha muammolar yuzaga kelgan.
O‘zbekistonning Frankfurtdagi bosh konsulxonasiga ko‘ra, bu firma orqali ishlashga kelgan o‘zbekistonlik talabalar soni 98 nafar. Konsulxona o‘zbek diasporasi bilan birgalikda ulardan 35 nafarini vaqtincha yashash joyi bilan ta’minlagan. Muammo qay tarzda hal etilishi esa hozircha noma’lum bo‘lib turibdi.
Ma’lumot uchun, hozir O‘zbekistonda xorijga ishga yuborish bo‘yicha litsenziyaga ega xususiy bandlik agentliklari soni 9 ta. “Turon” ham ulardan biri. Bir necha yil oldin xususiy bandlik agentliklari bilan katta mashmashalar yuzaga kelgach, ularga nisbatan qonunchilik qat’iylashtirilgan edi. Bandlik vazirligi Myunxendagi holat bo‘yicha xususiy agentlikning harakatlariga huquqiy baho berish uchun huquq-tartibot organlariga murojaat qilinishini ma’lum qildi.
Sirtqi ta’lim yopiladimi?
Oliygohlarning sirtqi ta’lim shakliga qabulda o‘zgarishlar ro‘y berishi mumkin. Oliy ta’lim vazirligi departament boshlig‘i Abduvali Xoliqovning aytishicha, hozirda sirtqi ta’lim shakli o‘zini to‘liq oqlamayapti. Aslida, bu ta’lim shakli qaysidir sohada ishlayotgan, lekin oliy ma’lumotga ega bo‘lmaganlar uchun bo‘lishi kerak. O‘zbekistonda esa hatto maktabni bitirgan yoshlar ham sirtqi ta’limga topshirishi mumkin.
Xoliqovning so‘zlariga ko‘ra, bu yildan boshlab, pedagogika yo‘nalishidagi sirtqi ta’limga faqat shu sohada ishlayotganlar kira oladi. Boshqa sohalarda ham bosqichma-bosqich shunday tartib joriy etiladi. Ya’ni sirtqida o‘qish uchun qayerdadir ishlayotgan bo‘lish talab qilinadi.
Bundan tashqari, bir necha yildan keyin sirtqi ta’limni tugatib, uni masofaviy shaklga o‘tkazish masalasi ham ko‘rib chiqilyapti. Ya’ni talabalar yilda faqat ikki oy o‘qishga kelish o‘rniga, butun o‘quv yili davomida masofaviy mashg‘ulotlarni o‘tishi kerak bo‘ladi.
“Bizda endi bosqichma-bosqich sirtqidan ta’lim shaklidan masofaviy shaklga o‘tiladi. Chunki dunyoga qaraydigan bo‘lsak, ikkalasi birga, ya’ni masofaviy-sirtqi shaklda kadr tayyorlash yo‘lga qo‘yilyapti. Bizda ham sirtqidan voz kechilishi kerak. Bugungi kunda bu oldingi eskirgan holatga kelib qoldi”, – dedi Abduvali Xoliqov.
Xoliqovning aytishicha, sirtqi ta’lim shakli tugatilib, masofaviyga o‘tkazilishi qachon ro‘y berishi aniq emas. “Balki 3 yil, balki 5 yil vaqt ketar. Platformalarni shakllantirish, internet tezligi yaxshi bo‘lishi kerak”, – deya izoh berdi vazirlik vakili.
Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?
Marhum shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf «Oliy Darajali Imom Buxoriy» ordeni bilan mukofotlandi. Bu haqdagi prezident farmoni Hayit bayrami arafasida imzolandi. Yana bir farmonga ko‘ra, o‘tgan asr o‘rtalarida O‘rta Osiyo va Qozog‘iston musulmonlari idorasi raisi, muftiy lavozimida faoliyat yuritgan marhum shayx Ziyovuddinxon ibn Eshon Boboxon ham “Oliy Darajali Imom Buxoriy” ordeni bilan taqdirlandi.
Milliy gvardiyaning ot sporti maktabiga 200 ming dollarlik otlar xarid qilinadi. Milliy gvardiya e’lon qilgan tenderda jami 10 bosh tulporning har biri uchun 2,3 mlrd so‘mdan, jami 23 mlrd so‘m boshlang‘ich narx belgilandi. Tulporlar Yevropaning zotdor otlaridan bo‘lishi, Xalqaro ot sporti federatsiyasi talablariga javob beradigan bo‘lishi kerak. Xarid nobudjet mablag‘laridan moliyalashtirilishi qayd etilgan.
Xorazmda mast haydovchi ichki ishlar bo‘limi boshlig‘ini urib yubordi. Voqea tungi soat 12 da ro‘y bergani, Xiva shahar IIB boshlig‘i podpolkovnik Botir Otajonov bu paytda idora oldidagi ko‘chani piyoda kesib o‘tayotgan bo‘lgani aytilmoqda. U bosh miya chayqalishi, suyak sinishi tashxisi bilan shifoxonaga yotqizilgan. Mast holdagi Damas haydovchisi esa mashinani tashlab, o‘zi qochib ketgan, keyinroq qo‘lga olingan.
Jizzaxda 57 kishi ovqatdan zaharlandi. Ular shifoxonaga ich ketishi va harorat ko‘tarilishi kabi shikoyatlar bilan murojaat qilgan. Ma’lum bo‘lishicha, bemorlar Jizzax shahridagi oshxonalardan birida ovqatlangan. 27 iyun holatiga, 57 kishidan 11 nafariga tezda uyiga javob berilgan, 46 kishining ahvoli qoniqarli ekani ma’lum qilindi. Prokuratura tegishli ekspertizalarni tayinlab, tergovga qadar tekshiruv olib boryapti.
