“GAI”dan takliflar, renovatsiya qonuni va qaytarib olingan zavod – hafta dayjesti

Haddidan oshgan haydovchilar mashinasiz qoladi: prezident yo‘llardagi xavfsizlik bo‘yicha muhim takliflarni ma’qulladi. Mustaqillikdan oldin qurilgan 17 mingta uy o‘rnida yangilari quriladi: buning tartibini belgilovchi renovatsiya qonuni imzolandi. Nasiya savdo asosidagi yana bir xususiylashtirish bekor bo‘ldi: Farg‘onadagi neft zavodi to‘liq davlat egaligiga qaytdi. Ichki ishlarda ikki xodim pedofiliyada ayblanmoqda: ularning ikkisi ham aynan voyaga yetmaganlar bo‘yicha inspektor bo‘lgan.

Ortda qolayotgan haftaning O‘zbekiston hayotiga oid ayrim mavzulari – Kun.uz dayjestida

Qo‘pol qoidabuzarliklar bo‘yicha IIVdan takliflar

Ichki ishlar vazirligi yo‘llardagi qoidabuzarlarni tiyish uchun yangi takliflar bilan chiqdi. Payshanba kuni Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati boshlig‘i Sherzod Ibragimov bu takliflarni davlat rahbariga taqdimot qildi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, beshta turdagi qo‘pol qoidabuzarliklar uchun transportni vaqtincha olib qo‘yish yoki musodara qilish tartibi ilgari surilyapti. Ibragimov bu beshta qoidabuzarlik qatorida tezlikni haddan tashqari oshirish ham bor-yo‘qligiga aniqlik kiritmadi. U faqat bitta holatni tilga oldi: transportni boshqarish huquqiga ega bo‘lmagan yoki bunday huquqdan mahrum qilingan shaxs yo‘l bezoriligini sodir etgan taqdirda, unga belgilangan jazoga qo‘shimcha ravishda avtomobilni musodara qilish yoki vaqtincha olib qo‘yish jazosi joriy etiladi.

O‘ta darajada haddidan oshib ketgan qoidabuzarlarga nisbatan bunday jazo qo‘llashni jamoatchilik ancha vaqtdan beri so‘rab kelayotgan edi. Shu bilan birga, mas’ullar “avtoterrorist”larga nisbatan qonunchilikka yangi modda qo‘shishdan tashqari, allaqachon bor moddalarni amaliyotda kengroq qo‘llashni ham boshlashi kerak. Biz avvalroq Toshkent shahri markazida 214 km/soat tezlikda harakatlanib, shunchaki jarima bilan qutulgan Tesla misolida, “yo‘l bezoriligi” moddasining sanksiyasida ko‘rsatilgan guvohnomadan mahrum qilish yoki “bezorilik” moddasida ko‘rsatilgan 15 sutkagacha ma’muriy qamoq jazolari har doim ham amaliyotda ishlamayotganiga to‘xtalgan edik. Ya’ni, IIV haqiqatan ham qo‘pol qoidabuzarlarga nisbatan qat’iy va samimiy kurashish niyatida bo‘lsa, yangi sanksiyalar toki hamma byurokratik bosqichlardan o‘tib, kodekslarga kiritilib, amaliyotga joriy etilgunga qadar oylar yoki yillar davomida kutib o‘tirmasdan, bugunning o‘zidayoq qonunchilikda allaqachon mavjud normalarni qo‘llashga o‘tishi lozim.

Vazirlik ilgari surayotgan muhim takliflardan yana biri – bolalariga mashina haydashiga ruxsat berayotgan ota-onalarga taalluqli. Oxirgi yillarda o‘smir yoshdagi yigitchalarning mashina haydab yurishi holatlari keskin ko‘payib ketdi. Ular ishtirokida tez-tez qonli avtohalokatlar ham ro‘y berib turibdi. Rasmiylar ilgari surayotgan tashabbusga ko‘ra, ota-ona farzandining mashina boshqarishiga ruxsat bergan holatda, bola kimningdir jarohatlanishi yoki o‘lishiga sabab bo‘lgan avtohalokatni sodir etib qo‘ysa, ota-ona hozirgidek ma’muriy emas, balki jinoiy javobgarlikka tortiladi.

Bundan tashqari, qo‘pol qoidabuzarlar uchun jarimani 30-50 foizlik chegirma bilan to‘lashga bir yillik cheklov joriy etilishi ham mumkin. Shuningdek, transportni mast holda boshqarganlik uchun belgilangan jazolar qatoriga 15 sutkagacha ma’muriy qamoqni ham qo‘shish taklif etilyapti. Rasmiy xabarga ko‘ra, prezident Shavkat Mirziyoyev yo‘llarda inson hayoti va xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha takliflarni ma’qullagan.

Renovatsiya to‘g‘risidagi qonun imzolandi

Eskirgan uy-joylarni buzib, o‘rniga yangilarini qurishning endi qonun darajasida belgilangan tartibi bor. “Shaharsozlik renovatsiyasi to‘g‘risida”gi qonun prezident tomonidan imzolandi. Qonun renovatsiya jarayonlarida mulkdorlarning huquqlari va boshqa kompleks masalalarni qamrab olgan.

Qonunga ko‘ra, eskirgan uylar va noturar joylar o‘rnida yangilarini qurish haqidagi taklif davlat organlari tomonidan ko‘rib chiqilishi uchun mulkdorlarning kamida 80 foizi rozilik berishi kerak. Hujjatda quyidagicha jarayonlar ketma-ketligi ko‘rsatib o‘tilgan: avvaliga investor renovatsiya bo‘yicha o‘z konsepsiyasini ishlab chiqib, hududdagi ko‘chmas mulklar egalarini konsepsiya bilan tanishtiradi. Tanishtiruvdan keyin har bir obekt bo‘yicha mulkdorlarning kamida 80 foizi bilan notarial tasdiqlangan dastlabki bitimlar tuziladi. Bu bitimda kelishilgan kompensatsiya shakli va miqdori ko‘rsatilishi shart.

Kamida 80 foiz mulkdor bilan kelishilgach, loyiha davlat organlari tomonidan ko‘rib chiqiladi va agar tasdiqlansa, investor mulkdorlar bilan yakuniy bitimlarni tuzishga kirishadi. Bu jarayonda ayrim mulkdorlar bilan kelishuvga erishilmagan taqdirda, bu masala sud tartibida ko‘rib chiqiladi, ya’ni mulkdorga sud tomonidan belgilangan miqdorda kompensatsiyani olib, joyni bo‘shatib qo‘yish majburiyati yuklatilishi mumkin.

Shu bilan birga, kelishuvga rozi bo‘lmagan huquq egasini suddan tashqari bitimga majburlash, uning o‘z mulkini erkin tasarruf etishiga to‘sqinlik qiladigan sharoitga tushirib qo‘yish, shu jumladan elektr, gaz va boshqa muhandislik-kommunikatsiya tarmoqlaridan uzib qo‘yish yoki mulkiga kirish yo‘lini to‘sib qo‘yish taqiqlanadi. “Shaharsozlik renovatsiyasini amalga oshirishda hech kim sudning qarorisiz, qonunga zid tarzda uy-joyidan mahrum etilishi mumkin emas”, deyiladi qonunda.

Chorshanba kuni prezident huzuridagi yig‘ilishda ma’lum qilinishicha, respublika bo‘ylab 1991 yilgacha qurilgan 17 mingta turar joyni renovatsiya qilish ko‘zda tutilyapti. Ularning o‘rnida zamonaviy, energiya tejamkor va to‘liq infratuzilma bilan ta’minlangan ko‘p qavatli uylar barpo etilishi reja qilingan.

Yig‘ilishda, shuningdek, hali bitmagan uydan kvartira sotib olish – rasmiy tilda aytganda ulush kiritish asosidagi uy-joy qurilishlarini eskrou tizimiga o‘tkazishga doir qonun loyihasi ham ko‘rib chiqildi. Bunda oldi-berdilar faqat bank orqali o‘tishi va boshqa majburiy tartiblar vositasida, xaridorlarning huquqlari kafolatli himoyalanishi aytilyapti.

Saneg'ga sotilgan FNQZ to‘liq davlat egaligiga qaytdi

To‘rt yil oldin xususiylashtirilgan Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodi qayta milliylashtirildi. Ma’lum bo‘lishicha, zavodning 100 foiz ulushi yana davlat tasarrufiga qaytarilgan. Xususiylashtirish qachon va nega bekor qilingani ma’lum emas – rasmiylar bunga biror xabar bergani yo‘q. Faqat shunisi ma’lumki, bir oy avval ham zavoddagi 41,5 foiz ulush rasman Saneg'ga tegishli edi. Undan oldinroq, korxona xodimlari bir necha oy davomida maoshsiz qolib ketgani ma’lum bo‘lgandi.

Xabaringiz bo‘lsa, “Sanoat energetika guruhi” davlatga qarashli ko‘plab neft konlarini qo‘lga kiritganidan keyin, Farg‘ona neftni qayta ishlash zavodiga ham ega chiqqan. Kompaniya 2022 yil may oyida zavodni ayrim majburiyatlar bilan 100 mln dollarga sotib olgan, keyinchalik bu to‘lovni bo‘lib-bo‘lib to‘lashga kelishilgani oshkor bo‘lgandi. Aftidan, xaridor bu 100 mln dollarni o‘tgan 4 yil davomida ham to‘liq to‘lamagan.

Yana bir qiziq jihat shundaki, Saneg butun boshli zavodni bo‘lib to‘lash sharti bilan 100 mln dollarga olib, 2024 yilda uning bir qismini AQShning Air Producs kompaniyasiga 140 mln dollarga sotib yuborgan edi. Milliylashtirishdan keyin ana shu 140 mln dollar masalasi nima bo‘lgani tushunarsiz: bu bitim yakuniga yetganmi-yo‘qmi, pullar qayerga ketgan, o‘zi umuman o‘tgan 4 yil mobaynida Saneg davlatga qancha to‘lagan, biror so‘m to‘lagan bo‘lsa o‘zining yonidan to‘laganmi yo zavodning foydasidan to‘laganmi – bu kabi savollar ochiq qolyapti.

Eslatib o‘tamiz, 2025 yilda “Kvars” zavodi ham davlat ixtiyoriga qaytarilgan edi. Zavodni bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotib olgan ofshordagi “investor” pulni to‘lamagani sabab, ba’zi voqealar ortidan xususiylashtirish bitimi bekor qilingandi.

Yonilg‘i shoxobchasida yana portlash

O‘zbekistonda oxirgi bir yil ichida portlab ketgan yonilg‘i quyish shoxobchalari soni 8 taga yetdi. Dushanba kuni Qashqadaryoda kuzatilgan navbatdagi halokat 6 kishini hayotdan olib ketdi.

Portlash Qarshi tumanida, maishiy gaz ballonlariga propan quyish shoxobchasida kunduzi soat 13:50 larda ro‘y bergan. FVV xabariga ko‘ra, hodisa oqibatida 6 kishi halok bo‘lgan, 5 kishi turli darajada jarohat olgan. Gaz tashishga mo‘ljallangan ikkita avtomobil, ikkita Cobalt va yer ostidagi ikkita yoqilg‘i saqlash rezervuari yonib ketgan.

Jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish, hodisa sabablarini aniqlash va kelgusida bu kabi holatlarning oldini olish choralarini ko‘rish uchun bosh vazir o‘rinbosari Ochilboy Ramatov boshchiligida hukumat komissiya tuzildi.

Qayd etish lozim, hukumat komissiyasi bunday holatlar takrorlanmasligi uchun faqat Qarshidagi portlashni o‘rganish bilangina cheklanmasligi kerak. Chunki, yuqorida aytganimizdek, oxirgi bir yil ichida yonilg‘i shoxobchalarida naq sakkizta portlash ro‘y berdi, shulardan 6 tasi propan quyish shoxobchalariga to‘g‘ri keladi. Ko‘kdala tumanida kuzatilgan ikkita holat, Jomboy, Sho‘rchi, Andijon va Denov tumanlari hamda Urganch shahrida ro‘y bergan portlashlar shular jumlasidan. Qolaversa, 2024 yil oxirida Farg‘ona shahridagi propan shoxobchasi portlagani ham hali ko‘pchilikning yodidan ko‘tarilgani yo‘q.

Hafta davomida insonlar o‘limiga olib kelgan yana bir baxtsiz hodisa Andijon viloyati Marhamat tumanidagi Markaziy poliklinikada ro‘y berdi. 10 iyun kuni poliklinika hududidagi kanalizatsiya bunkerida santexnik va uni qutqarishga tushgan yana uch nafar texnik xodim gazdan zaharlanib halok bo‘ldi. Ayanchli voqea tafsilotlari bilan Kun.uz reportajida kengroq tanishishingiz mumkin. Holat bo‘yicha mehnat muhofazasi qoidalarini buzish moddasi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan.

Bu hafta yana nimalar ro‘y berdi?

Yigitlarni “voyenkomat”da tibbiy tekshiruvdan o‘tkazish amaliyoti tugatilyapti. Mudofaa vaziri Shuhrat Xolmuhammedovning so‘zlariga ko‘ra, mudofaa ishlari bo‘limlarida tibbiy komissiyadan o‘tish tartibi bekor qilinib, barcha tibbiy ko‘riklar tuman (shahar) markaziy poliklinikalariga o‘tkaziladi. 16 yoshga to‘lgan va ID karta olgan o‘g‘il bolalar avtomatik tarzda harbiy hisobga qo‘yiladi. Shuningdek, mudofaa ishlari organlarining fuqaroviy xodimlari maoshi 1 iyuldan 20 foizga, 2027 yil 1 yanvardan yana 50 foizga oshiriladigan bo‘ldi. Ijara narxlari ko‘tarilgani munosabati bilan, Toshkent va Samarqand shaharlarida harbiylarga ijara pulining kompensatsiya miqdori 25 foizga ko‘tarildi.

O‘zbekistonda ish beruvchiga bosim o‘tkazish uchun xodimlarning ish tashlashiga ruxsat berilyapti. Prezident imzolagan qonunga asosan, Mehnat kodeksiga ish tashlashga oid normalar qo‘shildi. Unga ko‘ra, agar yarashtirish taomillari orqali jamoaviy mehnat nizosini hal qilishning iloji bo‘lmasa, mehnat jamoasi ish tashlash uyushtirish huquqiga ega. Bu haqdagi qaror ish tashlash boshlanishidan kamida 1 oy oldin qabul qilinishi va ish beruvchi bu haqda xabardor qilinishi kerak. Reja qilingan ish tashlash xavfsizlik maqsadlari tufayli, sud qarori bilan to‘xtatib turilishi mumkin. Qonunda ish tashlash tartibini buzganlik uchun 10 yilgacha ozodlikdan mahrum qilishni ko‘zda tutuvchi sanksiyalar ham belgilangan. Tibbiyot xodimlari, davlat xizmatchilari, energetika, suv ta’minoti va aloqa tizimlari xodimlarining ish tashlashiga ruxsat berilmaydi.

Andijon va Surxondaryoda ichki ishlar xodimlari pedofiliyada gumonlanmoqda. Andijondagi gumondor – olimpiada sovrindori bo‘lmish taniqli sobiq bokschi. U viloyat IIB voyaga yetmaganlarga ijtimoiy-huquqiy yordam ko‘rsatish markazi inspektori lavozimida ishlab turib, 15 yoshli qiz bilan jinsiy aloqa qilganlikda ayblanib, qamoqqa olindi. Uning Surxondaryodagi hamkasbi, Denov tumanida voyaga yetmaganlar masalalari bo‘yicha inspektor-psixolog bo‘lib ishlagan xodim esa 14 yoshga to‘lmagan qizning nomusiga tegish hamda zo‘rlik ishlatib yoki qo‘rqitib 16 yoshga to‘lmagan shaxsga nisbatan uyatsiz-buzuq harakatlar qilishda ayblanyapti. Hozirda jinoyat ishi sudga oshirilgan.

Shimoliy Amerikada futbol bo‘yicha Jahon chempionati start oldi. Bu galgi mundialni o‘zbekistonliklar o‘zgacha kayfiyatda kuzatyapti. Milliy jamoamizning tarixiy debyut o‘yini 17 iyun kuni Kolumbiyaga qarshi, Mexiko shahrida bo‘lib o‘tadi. 1-turga yakun yasab beradigan uchrashuv Toshkent vaqti bilan payshanba tongida, soat 7 da boshlanadi. Yigitlarimizga omad yor bo‘lishini tilab qolamiz!