Fransuz adibi Onore de Balzak «Sag‘ri teri tilsimi» romani orqali kitobxonlarga pul-boylik, mansab, obro‘, o‘tkinchi hissiyotlar, umuman, hech narsa umrning qiymatiga teng kelmasligini anglatishga harakat qiladi. Bundan tashqari, insonning xohishlari hech qachon tugamasligi, odam istaklarini butunlay jilovlay olishga qodir bo‘lolmasligini ko‘rsatib beradi.
Syujyet:
Rafaelni otasi qattiqqo‘llik bilan tarbiyalaydi. Yoshlikdan bilim olishga yo‘naltirilgan, tartibli turmush tarzi bilan ulg‘aygan bola tengqurlariga nisbatan odob-axloqli, risoladagidek farzand bo‘lib yetishadi. Uning otasi o‘ziga to‘q, biznesmen odam edi. Ammo omadsizlik yuz berib, kasodga uchraydi va vafot etadi. Yigit yolg‘izlik, kambag‘allik domida qoladi.
Uyini arzimas pulga sotadi-da (majbur bo‘ladi), o‘zi Goden ismli xonimning kulbasida ijaraga yashay boshlaydi. Bu xonimning eri harbiy bo‘lib, bedarak ketgan, xonim uning kelishini intizorlik bilan kutardi. Qizi Polina Rafaeldan musiqa va turli fanlarni o‘rgana boshlaydi. Yigit bu qizni sevib qolmaslikka qattiq tirishadi. Sababi unga boy, chiroyli kiyingan, aslzoda ayollar yoqardi. Va tinmay aristokratlar orasiga kirishga urinardi.
Bir kuni do‘sti orqali shunday aslzoda jamiyatning aslzoda ayoli bilan tanishadi ham. Uning ismi Feadora edi. 21-22 yoshli bu go‘zal xonim atrofidagilarni shunday maftun qilgan ediki, oshiqlari ko‘payib ketgandi. Ammo u hech kimga mayl bildirmas, turmushga chiqish haqida o‘ylab ham ko‘rmas, sevgi izhor etgan yigitlarni o‘zidan uzoqlashtirib, qiynoqqa solib rohatlanardi.
Rafael ham tabiiyki, Feadoraning mana shu makr to‘la to‘riga ilinadi. Ayol yigitning idealidagidek edi. Bir muddat bordi-keldilardan so‘ng Feadora yigit bilan jiddiy gaplashib olmoqchiligini aytadi va uchrashgach o‘zini sevib qolgudek bo‘lsa, quvib solajagini ma’lum qiladi. O‘ylab yurgan izhor-u rejalari chippakka chiqqan yigit biroz sarosimaga tushadi-yu, ammo aloqalari do‘stlik chegarasidan chiqmasligiga va’da berishga o‘zida kuch topadi.
Yigitning borgan sari Feadoraga ishqibozligi va qiziqishi ortib boradi. Bu ayol Rafaelga juda sirli ko‘rinardi. Uning o‘tmishi, ilgari turmushga chiqqani yoki chiqmagani, bundan keyin turmush qurish rejasida bor-yo‘qligini hech kim bilmasdi, bilolmasdi ham. Ayolning sirlarini bilish maqsadida Rafael hattoki bir kecha bazm vaqtida suyuklisining yotog‘iga yashirinib oladi va tonggacha Feadoraning nimalar bilan shug‘ullanishini yashirincha kuzatadi. Ayolning yolg‘iz qolganida hamma dardlari qalqib chiqishiga, to‘shakka kirgach «Ey Xudoyim-ey» deya, hasrat bilan uyquga ketishiga guvoh bo‘ladi.
