Буюк Британия ва Хитой ўзаро муносабатларда «қайта тикланиш» даврини бошлади. Бу Трампга ёқмаяпти

29 январ куни Пекинда музокаралар ўтказган Буюк Британия бош вазири Кир Стармер ва Хитой раиси Си Жинпинг савдо, инвестициялар ва технологиялар соҳасида ўзаро манфаатли бўлган кенгроқ ҳамкорликни кучайтиришга ваъда берди. Улар ўзаро муносабатларда «қайта тикланиш» бошланганини эълон қилди.

Сўнгги саккиз йил ичида илк бор Британия етакчисини қабул қилган Пекин эса британияликлар учун 30 кунлик визасиз киришни жорий этишга, шунингдек, Хитойда вискига қўйилган божларни ярмига қисқартиришга рози бўлди. Шу билан бирга, Буюк Британиянинг фармацевтика компанияси AstraZeneca Хитойга 15 миллиард доллар миқдорида сармоя киритишини эълон қилди.

Reutersʼнинг ёзишича, Стармер Си билан расмий саммит ва тушлик доирасида қарийб уч соат суҳбатлашди. Учрашув чоғида томонлар савдо ва хавфсизлик масалалари, Украинадаги уруш, шунингдек футбол ва Шекспир ҳақида ҳам гаплашган.

Иқтисодий ўсишни таъминлашда қийналаётган Стармер ҳукумати дунёнинг иккинчи йирик иқтисодиёти билан алоқаларни яхшилашни устувор вазифага айлантирган.

«Хитой глобал майдондаги муҳим ўйинчи. Биз ҳамкорлик қилиш имкониятларини аниқлай оладиган, шу билан бирга келишмовчиликлар мавжуд бўлган йўналишларда мулоқот олиб боришга имкон берадиган янада мураккаброқ муносабатларни барпо этишимиз жуда муҳим», - деди Стармер Си билан учрашув бошида.

Си эса муносабатлардаги «бурилишлар ва қийинчиликлар»дан сўнг Хитой Буюк Британия билан узоқ муддатли ҳамкорликни ривожлантиришга тайёр эканини айтди. Унинг сўзларига кўра, бу ҳолат икки мамлакат манфаатларига хизмат қилмаган.

«Биз тарих синовига бардош бера оладиган натижага эриша оламиз», - деди Си Пекиндаги Халқ вакиллари буюк саройида бўлиб ўтган саммитда.

50 дан ортиқ бизнес етакчилари ҳамроҳлигида келган Стармер Хитой билан муносабатлар ҳозир «мустаҳкам босқичда» эканини айтди ва Сини иш юритиш мумкин бўлган шахс сифатида кўришини билдирди.

У учрашувни илиқ ва конструктив деб таърифлади. Улар тушлик чоғида Хитойда жуда машҳур Англия футболи ва Шекспир ҳақида ҳам суҳбатлашган.

Қандай келишувлар имзоланди?

The Guardian'нинг ёзишича, ҳозирча Кир эришган келишувларнинг молиявий қиймати эълон қилинмаган. Хитой-Буюк Британия эришган келишувлар қуйидагилардан иборат:

Хитойга визасиз сафар – бу сафардан олинган энг катта ютуқ бўлиши мумкин. Британия фуқаролари учун Хитойга 30 кунгача визасиз бориш имконияти таътил ва бизнес сафарларини одатдаги бюрократик жараёнларсиз амалга оширишга йўл очади.

Хизматлар сектори бўйича ҳамкорлик ва келажакдаги савдо битимига ишора. Буюк Британия хизматлар соҳасида йирик экспортчи бўлиб, ҳар йили Хитойга 13 миллиард фунт стерлинглик хизматлар кўрсатади. Ҳозирча хизматлар бўйича эркин савдо битими йўқ, бироқ томонлар бундай келишув имкониятларини ўрганиш учун «техник-иқтисодий асос» ўтказишга келишиб олди.

Уюшган жиноятчилик ва ноқонуний миграция бўйича разведка маълумотлари алмашуви. Бу келишув ҳукумат учун энг амалий фойда келтирадиган битим бўлиши мумкин. Чунки Стармер ҳукумати Ла-Манш бўғози орқали кичик қайиқчаларда ноқонуний ўтишларни тўхтатишга интилмоқда. Стармер ва Си жиноий гуруҳлар фаолиятини издан чиқариш учун кўпроқ ахборот алмашиш ҳақида битим имзолади.

Ҳисоботларга кўра, ўтган йили ишлатилган кичик қайиқча двигателларининг ярмидан кўпи Хитойда ишлаб чиқарилган, бошқа эҳтиёт қисмлар ҳам ўша ерда тайёрланган. Ҳамкорлик Хитой ҳудудидан келаётган "opioid" гиёҳванд моддалари контрабандасига қарши курашни ҳам кўзда тутади. Стармернинг айтишича, бу битим “қайиқлар етказиб берилишини “манбасида” тўхтатишга, яъни одамлар ҳаёти хавф остига қўйилмасдан туриб ўтишларнинг олдини олишга” ёрдам беради.

Стандартлар бўйича ҳамкорлик – Улар маҳсулот стандартлари, соғлиқни сақлаш, спорт индустрияси, техник таълим ва касбий тайёрлаш, озиқ-овқат хавфсизлиги, шунингдек ҳайвон ва ўсимликлар карантини соҳаларини қамраб олади.

Буюк Британиядан Хитойга экспортни енгиллаштириш – Стармернинг айтишича, британиялик компаниялар Хитойдаги иштирокини кенгайтириш учун аниқ қоидалар, яхшироқ бозор очиқлиги ва истеъмолчи талабини қондиришга амалий ёрдам сўраб келмоқда. Тузилган келишув британиялик бизнесларга у ердан ҳамкор топишни осонлаштиришини, бозорларни очишга ёрдам берадиган каналлар яратади, британиялик мутахассисларнинг касбий малакалари тан олиниши рағбатлантирилади.

Бундан ташқари, Буюк Британия–Хитой қўшма иқтисодий ва савдо комиссияси кучайтирилади. Ўтган йили Буюк Британия ва Хитой сўнгги 7 йилда илк бор савдо музокараларини ўтказиб, иқтисодий муносабатлар юмшаётганини кўрсатган эди. Музокаралар хизматлар савдосини ошириш бўйича келишувлар билан якунланган. Ҳозир Хитой бу мулоқотни давом эттиришдан манфаатдор эканини билдираётгандек.

Нега ғарбликлар Хитойга серқатнов бўлиб қолди?

Стармернинг ташрифи – Трампнинг савдо божлари билан вақти-вақти билан таҳдид қилиши, Данияга қарашли автоном ҳудуд — Гренландия устидан назоратни қўлга киритиш ҳақидаги ваъдалари фонида амалга ошди. Бу баёнотлар АҚШнинг узоқ йиллик иттифоқчиларини ларзага солмоқда.

Доналд Трампнинг олдиндан айтиб бўлмас бундай ҳаракатлари фонида Ғарб етакчилари навбатма-навбат Хитойга ташриф буюрмоқда.

Хусусан, Стармердан олдинроқ Франция президенти Эммануэл Макрон ва Канада бош вазири Марк Карни ҳам Пекинга келиб, музокаралар ўтказиб кетганди.

Германия канцлери Фридрих Мерснинг ҳам яқин орада Хитойга ташриф буюриши кутилмоқда. Аслида Трампнинг ўзи ҳам шу йил апрель ойида Хитойга боришини айтган.

Стармер Канада бош вазири ташрифи чоғида тузилган битимлар даражасидаги йирик савдо келишувларини ҳозирча таъминлай олмаган. Лекин, у аввалги консерватор ҳукуматлар даврида Хитой билан ёмонлашган алоқаларни тиклаш йўлида муҳим қадамлар ташлади.

Ўша даврда Британия миллий хавфсизликка оид хавотирлар сабаб Хитой сармояларининг бир қисмини чеклаган ва Ҳонгконгдаги сиёсий эркинликларга қарши чоралар юзасидан хавотир билдирган эди.

Британия махсус хизматлари Хитой мунтазам равишда ҳукуматни жосуслик билан кузатиб боришини айтади. Хитой эса бу айбловларни рад этади.

Учрашувдан кейин Стармер собиқ медиа магнат ва Британия фуқароси Жимми Лай иши юзасидан Си билан «ҳурмат доирасидаги суҳбат» ўтказганини айтди. У Хитой назоратидаги Ҳонгконгда миллий хавфсизликка оид жиноятлар бўйича айбдор деб топилганди.

Бу сафарлар Трампга ёқмаяпти

30 январь куни АҚШ президенти Доналд Трамп Буюк Британияни Пекин билан бизнес алоқаларига киришишдан огоҳлантирди. Яқинлашаётган алоқалар ҳақидаги саволларга жавобан Трамп шундай деди: «Бу улар учун жуда хавфли». У Кеннеди марказида журналистларга шундай деди, лекин изоҳ бермади.

Трамп ўтган ҳафта Канада Хитой билан иқтисодий битимлар тузгач, уларга ҳам божлар жорий этиш билан таҳдид қилганди. Стармернинг ўзи эса Пекинга учишдан олдин «Трампни ғазаблантирмасдан туриб ҳам Хитой билан иқтисодий алоқаларни мустаҳкамлашда давом этиши мумкин», деганди. Шунингдек, Стармер Буюк Британия АҚШ ёки Хитой билан яқинлашиш ўртасида танлов қилишга мажбур эмаслигини айтган.

Трампнинг пайшанба кунги баёнотларидан олдин АҚШ савдо вазири Ховард Лутник Стармернинг Хитой билан уринишлари самара беришига ишонмаслигини айтди.

«Хитойликлар энг йирик экспортчилардан ва уларга маҳсулот сотиш жуда-жуда қийин. Шунинг учун британияликлар Хитойга экспорт қилишга уринаётган бўлса, омад… бу жуда эҳтимолдан йироқ», дея Лутникнинг сўзларини келтирмоқда Reuters.

Трамп Канадага қилгани каби Британияни ҳам божлар билан қўрқитадими, деган саволга Лутник Канада «бироз бошқача» йўл тутганини айтди.

«Улар дунёда икки куч борлигини ва қайси бири билан савдо қилишни танлашларини айтишди. Агар Буюк Британия бош вазири АҚШга қарши чиқиб, жуда кескин баёнотлар қилмаса, менимча, бундай бўлмайди», - дея қўшимча қилди Лутник.