Зеленскийга муддат қўйган Трамп, Нигерияда ўғирланган юзлаб ўқувчи қизлар ва Оқ уйда меҳмон бўлган Мамданий – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Трамп Украинага муддат қўйди

АҚШ президенти Доналд Трамп Украинага келаси пайшанба – 27 ноябргача Америка томони таклиф этган «тинчлик режаси»га розилик бериш учун вақт берди. Бу ҳақда унинг ўзи Fox News'га берган интервюсида маълум қилди.

27 ноябр АҚШда Миннатдорлик куни нишонланади ва Трампнинг фикрича, бу Россия билан урушни тугатиш бўйича келишув тузиш учун мос вақтдир. «Менда кўплаб охирги муддатлар бўлган, аммо агар барчаси яхши кетаётган бўлса, одатда бу муддатлар узайтирилади. Лекин пайшанба — мос муддатдир», деди у.

Трамп Украина бу урушда ҳудудларини ҳам, одамларини ҳам йўқотаётганини таъкидлади. Бундан олдинроқ Ғарб ОАВлари АҚШ — Украина президенти тинчлик келишуви тузишга мажбурлаш нияти ҳақида ёзганди. Рад этилган тақдирда АҚШ Украина ҳарбийларига қурол етказиб бериш ва разведка маълумотларини узатишни тўхтатиш билан таҳдид қилган.

Шу куни Украина президенти АҚШ вице-президенти Жей Ди Венс билан Америка «тинчлик режаси» юзасидан телефон орқали суҳбатлашди. Зеленскийнинг айтишича, қарийб бир соат давом этган суҳбатда АҚШ армияси вазири Ден Дрисколл ҳам иштирок этган.

Шунингдек, Россия президенти Владимир Путин ҳам Трампнинг тинчлик режаси бўйича илк марта муносабат билдирди. У 21 ноябр куни Россия Хавфсизлик кенгашида сўзлаган нутқида ушбу режа — урушни тинч йўл билан ҳал қилиш учун асос бўлиши мумкинлигини айтди.

Путиннинг таъкидлашича, Россия АҚШ тинчлик режаси матнини олган, бироқ у Россия томони билан «батафсил» муҳокама қилинмаган. Унга кўра, бунинг сабаби – Украина ҳозирча бу таклифларга розилик бермагани.

Зеленский миллатга мурожаат қилди

Украина президенти Володимир Зеленский АҚШ тинчлик режасини қабул қилиши учун босим ўтказаётгани ҳақидаги хабарлар фонида украинларга мурожаат билан чиқди.

«Ҳозир тарихимиздаги энг оғир дамлардан бири. Украина жуда қийин танлов қаршисида турибди: ёки қадр-қимматни йўқотиш, ёки асосий ҳамкорини йўқотиш хавфи. Ёки қийин 28 банд [ни қабул қилиш] ёки жуда оғир қаҳратон қиш ва бошқа хавф-хатарлар» деди Украина етакчиси.

Унинг айтишича, Украинадан «уларга икки марта ҳужум қилганларга ишонишни сўрашмоқда ва жавоб кутишмоқда».

«Мен тинчлик режасида иккита нарса – украинларнинг қадр-қиммати ва эркинлиги ҳисобга олиниши учун курашаман. Биз деярли тўрт йилдан бери дунёдаги энг йирик армиялардан бирини тўхтатиб турибмиз. Одамларимиз уруш тугашини истайди. Биз пўлатдек мустаҳкаммиз, лекин ҳар қандай, ҳатто энг мустаҳкам металл ҳам бардош бера олмайди», дея қўшимча қилди у.

Шунингдек, Зеленский урушнинг биринчи куни қочиб қолмаганининг ўзи ҳам қадр-қиммат, шу ҳам эркинлик эканини айтди. «Россия учун энг қўрқинчлиси – украинларнинг бирдамлиги», деди у.

Кутилмаган дўстона учрашув

Бир неча ой давомида бир-бирини турли сўзлар билан атаган АҚШ президенти Доналд Трамп ва Ню-Йорк шаҳри янги сайланган мэри Зоҳран Мамданий Оқ уйда кутилмаган даражада дўстона учрашув ўтказди.

Бири республикачи миллиардер, бири ёш демократ-социалист бўлган бу икки қарама-қарши шахс иммиграциядан тортиб иқтисодий сиёсатгача бўлган ҳамма нарсада тўқнаш келган эди.

«Биз ўйлаганимдан кўра кўпроқ масалада бир фикрдамиз», деди Трамп Овал офисда. «Бизда бир умумий нарса бор: биз яхши кўрадиган шаҳримизнинг жуда яхши ривожланишини истаймиз».

Мамданий — арзонлаштириш ва инфляцияга тобора кўпроқ эътибор қаратаётганини айтган Трамп бунга розилик билдириб: «баъзи ғоялари меники билан бир хил. У қанчалик яхши ишласа, мен шунчалик хурсанд бўламан», деди.

Сайловларда Мамданийнинг рейтинги кескин кўтарилиб ғалаба қозонаётган пайтда, Трамп Ню-Йорк шаҳридан федерал маблағларни узиб қўйиш билан таҳдид қилган эди. Улар учрашишидан олдинги ҳафталарда Трамп Мамданийни «радикал чап тентак» ва коммунист деган.

Шунга қарамай, бир-бири билан илк бор кўришганидан камида бир соат ўтмай, Трамп матбуотнинг кескин саволларидан Мамданийни ҳимоя қилишга бир неча бор шошилди. Уларнинг ўзаро айтган «аччиқроқ» ҳақоратлари ҳақида эслатилганида, икковлари кулиб юборди.

Нигерияда юзлаб ўқувчи қизлар ўғирлаб кетилди

Нигериянинг марказий қисмида қуролланган эркаклар гуруҳи католик интернат мактабидан 220 дан ортиқ ўқувчилар ва ходимни ўғирлаб кетди.

Маҳаллий полиция айтишича, ҳужум жума куни эрталаб содир бўлган. Жами 227 киши — 215 нафар ўқувчи ва 12 нафар ўқитувчи ўғирлаб кетилган. Қуролланган ҳужумчилар мактабга бостириб кирган ва қўриқчи отиб ташланган.

Нигер штати ҳукумати расмийларига кўра, мактабда хавф кучайгани ҳақида разведка огоҳлантиришлари мавжуд бўлишига қарамай, у очиқ қолган.

«Афсуски, Marys' мактаби штат ҳукуматига хабар бермасдан ёки рухсат сўрамасдан қайта очилиб, ўқув жараёнини давом эттирган. Шу билан ўқувчилар ва ходимларни олдини олиш мумкин бўлган хатарга дучор қилган,» дейилади баёнотда.

Махсус полиция бўлинмалари ва ҳарбий кучлар жойига юборилган. Полиция ўғирлаб кетилган ўқувчиларни қутқариш мақсадида «ўрмонларни тинтув қилаётгани»ни билдирди.

Католиклар мактабига ҳужумдан олдин, душанба куни асосан мусулмон қизлар ўқийдиган Кебби штатидаги мактабдан ҳам 25 қиз ўғирлаб кетилган эди.

Бутун Нигерия бўйлаб мактаб ўқувчиларини ўғирлаб кетилгандан сўнг кенг кўламли қидирув давом этмоқда.

Бу ҳужумларда ҳеч бир жанговар гуруҳ жавобгарликни ўз зиммасига олмаган. Хабарларга кўра, маҳаллий аҳоли «бандитлар» деб атайдиган тўдалар, одатда мактабларни нишонга олади. Улар Боко Ҳарам жангариларининг усулларини ўзлаштиргани айтилади.

Япония дунёдаги энг йирик АЭСни қайта ишга туширади

Япония расмийлари жума куни дунёдаги энг йирик атом электр станциясини қайта ишга туширишга рухсат берди. Бу — 2011 йилги Фукусима фалокатидан бери биринчи шу мазмундаги қарордир.

Ҳужжат — “Кашивазаки-Карива“ атом электр станциясининг 6-реакторига тааллуқлидир. 7 та реактор жойлашган 8,2 гигаватт қувватга эга мазкур иншоот 2012 йилдан бери кучли цунамидан сўнг — реакторнинг эриб кетиши сабабли ишсиз турганди. Япония ҳукумати атом энергиясини «барқарор ва углероддан холи энергия манбаи» сифатида кўрсатиб, уни қайта ишга туширишни қўллаб-қувватламоқда.

Tokio Electric Power компанияси бу қарор — даромадларни ошириб, Фукусима фалокатидан зарар кўрган одамларни компенсация қилишга ёрдам беришини айтди.

Префектура техник қўмитасининг февралдаги ҳисоботига кўра, станция чуқур хавфсизлик текширувларидан сўнг ҳеч қандай хавфсизлик муаммосига эга эмаслиги аниқланган. Фақат 6-реактор қайта ишга туширишга тайёрланган, ядровий ёқилғи аллақачон ўрнатилган. Жараён муаммосиз давом этса, у 2026 йил март ойининг охирига қадар ишга тушади.