Эронга яна муддат берган Трамп, Кубада ғойиб бўлган кемалар ва арабларга ёрдам таклиф қилган Зеленский – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Эрондаги уруш давом этмоқда

АҚШ президенти Доналд Трамп пайшанба куни Оқ уйдаги йиғилишда агар Эрон келишувга рози бўлмаса, босимни ошириш билан таҳдид қилди. Бироқ кейинчалик ижтимоий тармоқларда Эроннинг энергетика объектларига ҳужумларни 6 апрелгача — яна 10 кунга тўхтатиб туришини эълон қилди.

«Музокаралар давом этмоқда, «Fake News» ОАВлари ва бошқаларнинг зид баёнотларига қарамай, улар жуда яхши кетмоқда», деб қўшимча қилди Трамп.

Шунингдек, Трамп агар Эрон Ҳўрмуз бўғозини очиш ва ядровий дастурини якунлашга рози бўлмаса, АҚШ Эроннинг «энг даҳшатли тушига» айланишини айтди. У Эрон нефти устидан назоратни қўлга олиш ҳам вариантлардан бири эканини айтди, бироқ тафсилотларни келтирмади.

Пентагонга кўра, АҚШ Эронга қарши операциялар доирасида патруллик қилиш учун учувчисиз дрон-катерларни сафарбар қилган. Бу Вашингтоннинг фаол можарода бундай кемалардан фойдаланаётганини биринчи марта тасдиқлашидир.

Шу билан бирга, Трамп Эронга музокараларда хайрихоҳлик белгиси сифатида 10 та нефт танкерини, жумладан, Покистон байроғи остидаги баъзи кемаларни Ҳўрмуз орқали ўтказиб юборишни таклиф қилди.

Эрон эса Вашингтон билан музокаралар олиб бормаётганини айтган. Хусусан, эронлик мулозимнинг Reutersʼга маълум қилишича, Покистон орқали Теҳронга етказилган АҚШнинг таклифи Эроннинг юқори мартабали мулозимлари ва Олий раҳбар вакили томонидан батафсил кўриб чиқилган. Улар бу таклиф – фақат АҚШ ва Исроил манфаатларига хизмат қилади, деган хулосага келган.

Бироқ дипломатия ҳали якунланмади. Покистон ташқи ишлар вазири АҚШ ва Эрон ўртасида «билвосита музокаралар» кетаётганини, Туркия ва Миср каби бошқа давлатлар ҳам воситачилик ҳаракатларини қўллаб-қувватлаётганини айтди.

Эрон манбаларига кўра, уруш бошланганидан бери Эрон ўз позициясини қатъийлаштирди ва келажакдаги ҳарбий ҳаракатларга қарши кафолатлар, йўқотишлар учун товон пули ва бўғоз устидан расмий назоратни талаб қилмоқда.

Исроил Эроннинг денгиз флоти қўмондонини ўлдирди

26 март куни Исроил Ҳўрмуз бўғози блокадасига раҳбарлик қилган Эрон ҳарбий-денгиз кучлари қўмондони ўлдирилганини билдирди. Мудофаа вазири Исраэл Кацнинг сўзларига кўра, Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси ҳарбий-денгиз кучлари раҳбари Алиризо Тангсири «Ҳўрмуз бўғозини тўсиб қўйиш учун бевосита жавобгар» бўлган ва у «портлатиб юборилган».

Унинг айтишича, Эрон «ҳарбий-денгиз кучларининг бир қанча юқори мартабали мулозимлари» ҳам ҳалок бўлган. Эрон ҳозирча бу борада расмий изоҳ бермади.

Тангсири 2018 йилда Эрон денгиз флоти қўмондони этиб тайинланган. У 2019 йилда АҚШ дронини уриб туширганидан сўнг санкцияга учраганди.

Дунё нефт ва суюлтирилган табиий газининг қарийб 20 фоизи ўтадиган бўғозни блокада қилиш Эроннинг урушдаги стратегияси устунларидан бири бўлиб келмоқда. Ўтган ҳафтадаги ҳолатга кўра, бўғоз орқали кундалик қатнов қарийб 95 фоизга камайган.

Кубага ёрдам олиб кетаётган кемалар ғойиб бўлди

Мексикадан Кубага ҳуманитар ёрдам юклари билан кетаётган икки дона елканли кема ғойиб бўлди. Мексика ҳарбий-денгиз флотига кўра, камида тўққиз нафар экипаж аъзосини ташиётган «Friendship» ва «Tigger Moth» кемаларини топиш учун ҳарбий-денгиз гуруҳлари ва қидирув самолётлари сафарбар этилган.

Кемалар сешанба ёки чоршанба куни Ҳаванага етиб келиши кутилган эди, бироқ улар билан ҳеч қандай алоқа йўқ ва етиб келгани ҳақида тасдиқ олинмаган.

Ғойиб бўлган икки кема 20 март куни Мексиканинг Кинтана-Роо штатидаги оролидан йўлга чиққан. Тўққиз нафар экипаж аъзоси Полша, Франция, Куба ва АҚШ фуқаролари. Мексика ҳар бир давлатнинг денгиз қутқарув мувофиқлаштириш марказлари ҳамда уларнинг дипломатик вакиллари билан алоқа ўрнатган.

«Капитанлар ва экипаж аъзолари тажрибали денгизчилар. Ҳар иккала кема ҳам тегишли хавфсизлик тизимлари ва сигнализация ускуналари билан жиҳозланган», деди карвон вакили.

Мексика ҳарбий-денгиз флоти кемаларни топиш ва экипажлар хавфсизлигини таъминлаш учун ихтиёридаги барча ресурслардан фойдаланишга содиқлигини маълум қилди. Куба ҳукумати эса ғойиб бўлган кемалар бўйича ҳозирча ҳеч қандай изоҳ бермади.

Куба сўнгги ҳафталарда Мексиканинг ҳуманитар юкларига таяниб қолди, чунки мамлакат АҚШнинг энергетик блокадаси остида блэкаутлар билан курашмоқда.

Энди АҚШ банкнотларида Трампнинг имзоси бўлади

АҚШ Ғазначилик департаментининг хабар беришича, Доналд Трамп ўз имзоси АҚШ банкнотлари – қоғоз пулларида акс этган илк амалдаги президент бўлади.

Трампнинг имзоси ғазначилик котиби Скотт Бессентнинг имзоси билан ёнма-ён жойлаштирилади. Департаментнинг билдиришича, ушбу мисли кўрилмаган қадам Американинг 250 йиллик юбилейини нишонлаш мақсадида ташланмоқда.

«Буюк мамлакатимиз ва президент Доналд Трампнинг тарихий ютуқларини эътироф этиш учун унинг исми туширилган АҚШ долларидан кўра кучлироқ восита йўқ», деди Бессент.

Анъанага кўра, 1861 йилдан бери АҚШ молия вазири — бош ғазначисининг имзоси банкнотларда акс эттирилади. BBCʼнинг ёзишича, бу Оқ уй маъмуриятининг Трамп исмини қатор давлат дастурлари ва жамоат бинолари билан боғлашга қаратилган навбатдаги қадамидир.

Трамп ва Бессент имзолари туширилган дастлабки 100 долларлик купюралар июн ойида босиб чиқарилади, бошқа номиналлардаги пуллар эса ундан кейин чиқарилади. Ҳозирда босилаётган купюраларда Байден давридаги ғазначилик котиби Жанет Еллен ва ғазначи Лин Малербанинг имзолари мавжуд эди.

«Энди америкаликлар озиқ-овқат, бензин, ижара ва соғлиқни сақлаш учун кўпроқ пул тўлаётганларида айнан кимни айблашни аниқ билиб олишади», дея Калифорния губернатори Гевин Нюсом бу қарорни танқид қилди.

Филиппин ва Франция ҳарбий битим имзолади

Филиппин ва Франция бир-бирларининг ҳудудларида қўшма ҳарбий машғулотлар ўтказишга имкон берувчи «кучларнинг ташрифи тўғрисидаги битим»ни имзолади. Бу Жанубий Хитой денгизида Пекин билан кескинлик кучайиб бораётган бир шароитда расмий Манила ўз мудофаа алоқаларини кенгайтираётганидан далолат.

Франциядан ташқари Филиппин ҳозирга қадар АҚШ, Австралия, Япония ва Янги Зеландия билан ҳам шундай битимларга эга. 26 март куни Парижда имзоланган келишувдан сўнг, томонлар қоидаларга асосланган халқаро тартибни қўллаб-қувватлашларини яна бир бор тасдиқлади.

Ушбу муҳим ҳарбий келишув Филиппин ҳарбийлари Хитой ракета фрегати томонидан содир этилган провокация ҳақида хабар берганидан бир кун ўтиб имзоланди. Хабарга кўра, Хитой кемаси — баҳсли ҳудуд яқинида денгиз операциясини ўтказаётган Филиппин ҳарбий-денгиз кучлари кемасига нисбатан «хавфли ва нопрофессионал манёвр»ни амалга оширган.

Пекин йиллик савдо айланмаси 3 триллион доллардан ошадиган стратегик сув йўли — деярли бутун Жанубий Хитой денгизига даъвогарлик қилиб келади.

Зеленский Саудия Арабистонига келди

Украина президенти Володимир Зеленский пайшанба куни Саудия Арабистонига ташриф буюрди. Сафар олдидан Зеленский Хелсинкидаги саммитда видеомурожаат қилиб, Украина дрон технологиялари соҳасидаги тажрибасини бутун дунё, хусусан, Форс кўрфази хавфсизлигини ошириш учун таклиф қилди.

Унинг сўзларига кўра, гап — нафақат янги қуроллар ишлаб чиқаришда, балки уларни мавжуд ҳаво мудофаа тизимлари билан интеграция қилишдаги реал тажрибада. Украина эса айнан шундай тажрибага эга.

Франциянинг Le Monde газетасига берган интервюсида Зеленский ушбу технологиялар эвазига Россия босқинига қарши мудофаа учун ёрдам кутаётганини очиқ айтди: «Яқин Шарқ давлатлари бизга ўзимизни кучайтириш учун имконият беришини истардик. Уларда бизда етишмаётган ҳаво мудофаа ракеталари бор. Биз айнан шу бўйича келишувга эришмоқчимиз».

Хабарларга кўра, Украинанинг дрон ишлаб чиқарувчи бир қанча компаниялари Форс кўрфази давлатларидан таклифлар олган. Улар Саудия Арабистони, БАА, Қатар ва Кувайтга маҳсулот экспорти учун Киевдан рухсат кутмоқда.

Украинадаги вазиятни мураккаблаштираётган омил шундаки, Пентагон Эрон билан уруш туфайли камайиб бораётган ўқ-дорилар захирасини тўлдириш учун Украинага аталган қуролларни Форс кўрфазига юбориши мумкин. Президент Трамп бу борадаги саволга жавобан: «Биз буни доим қиламиз. Баъзан бир жойдан олиб, бошқа жойда фойдаланамиз», дея таъкидлаганди.