Ўзбекистон | 19:24 / 17.02.2026
27182
15 дақиқада ўқилади

ОКМКнинг 200 млн долларлик тендерлари: ғолиблар бир-бирига алоқадорми?

Суриштирувчи журналистлар халқаро консорциуми (OCCRP) Олмалиқ кон-металлургия комбинатининг охирги 3 йилдаги 200 млн доллардан ортиқ қийматдаги тендерларини ўрганди. Суриштирув хулосасига кўра, гарчи ғолиб компаниялар дунёнинг турли чеккаларида: Британия, Грузия ва Сингапурда жойлашган бўлса ҳам, уларнинг барчаси битта шахс – Ўзбекистон стол тенниси федерацияси собиқ вице-президентига алоқадор бўлиши мумкин.

Олмалиқдаги кон / Фото: Fabian Sommer / dpa / dpa Picture-Alliance via AFP

Олмалиқ кон-металлургия комбинати охирги 3 йил ичида 10 та хорижий компания билан тузган, умумий қиймати 200 млн доллардан ортиқ бўлган шартномалар – халқаро суриштирувчи журналистларнинг Уюшган жиноятчилик ва коррупция ҳақида хабар бериш лойиҳаси (OCCRP) назарига тушди.

Суриштирувчи журналистларга кўра, гарчи бу 10 та компания дунёнинг турли давлатлари – Буюк Британия, Гуржистон ва Сингапурда жойлашган бўлса-да, уларнинг барчаси битта шахс – Ўзбекистон стол тенниси федерациясининг собиқ вице-президенти Григорий Хван билан алоқадор бўлиши мумкин.

ОКМК бу компанияларга мижоз бўларкан, улардан ускуналар ва хомашё материалларини сотиб олган. Суриштирувда бу компанияларнинг тоғ-кон саноати корхоналари учун таъминотчи бўлишда тажрибаси бор-йўқлиги шубҳа остига олинади.

Таъкидланишича, Британияда рўйхатдан ўтган иккита фирма расман “фаолият кўрсатмаётган” статусда бўлган даврда ҳам ОКМКдан ўнлаб миллион долларлик буюртмаларни олаверган.

Бу компанияларнинг ОКМК билан умумий қиймати 7 млн долларлик бошқа шартномаларида электрон имзоси қўйилган шахслар бу ҳужжатларга имзо чекканини рад этиб, келишувларда умуман иштирок этмаганини билдирган.

Суриштирувчи журналистлар бу компанияларга бенефициар эгаси кимлигини сўраб мурожаат қилганидан кейин, айримлари тегишли корпоратив ҳужжатларига ўзгаришлар киритган. ОКМК ва таъминотчилар OCCRP йўллаган саволларни жавобсиз қолдирган.

ОКМК – қисман хусусийлаштириш кўзда тутилган стратегик давлат корхоналаридан бири. Компания 2025 йил 4-чорагида халқаро фонд бозорида 5 фоизгача акцияларининг бирламчи таклифини ўтказиши (IPO) кўзда тутилганди.

Британиядаги “фаолият юритмаётган” компаниялар

2018 йилда Буюк Британияда рўйхатдан ўтган Lemixton Solutions 2022 йилдан буён ОКМКнинг камида 56 та тендерида ғолиб чиқиб, 22,5 миллион долларлик ортиқ қийматдаги шартномаларни қўлга киритган. Ваҳоланки, у 2021 йилдан бери расмий ҳисоботларда ўзини “нофаол” ҳолатда эканини кўрсатиб келган. Британия қонунчилигига кўра, “нофаол” мақомидаги компания узрли сабабсиз тижорат фаолияти билан шуғулланиши, шартномалар тузиши ёки молиявий операцияларни амалга ошириши ман этилади.

Атиги битта ходими бор, расмий веб-сайти йўқ ва Ўзбекистонда аниқланган офиси мавжуд бўлмаган Lemixton 2022 йилдан бошлаб ОКМК тендерларида тез-тез ғолиб бўлган ва пўлат қувурлар, алюминий листлар ҳамда бошқа маҳсулотларни етказиб бериш бўйича шартномаларни қўлга киритган. Импорт-экспорт маълумотларига кўра, ўша йилдан бошлаб компания “нофаол” мақомига қарамай ОКМК манзилига ўнлаб марта жўнатмалар юборган.

Бу давр мобайнида Lemixton’нинг расмий эгаси сифатида 71 ёшли британиялик бухгалтер Уэнди Мэри Энн Конрой кўрсатилган. Лекин 2025 йил 2 декабр куни суриштирувчи журналистлар компанияга алоқага чиққанидан кейин, фирма корпоратив ҳужжатларига орқа сана билан “ғалати ва шошилинч” ўзгаришлар кирита бошлаган. Буюк Британия компаниялар реестри – Companies House'да фирма эгаси қисқа вақт ичида бир неча бор алмаштирилиши кузатилган.

Хусусан, 2 декабр куниёқ Конрой Lemixton'да “катта назоратга эга шахс” (person with significant control) мақомидан чиқарилади. Уч кундан кейин жойлаштирилган янги ҳужжатларда 61 ёшли тадбиркор, Ўзбекистон стол тенниси федерациясининг собиқ вице-президенти Григорий Хван аслида 2018 йил 20 ноябрдан буён компания эгаси бўлиб келгани келтирилади. Бироқ Хваннинг давлат реестридаги “фаолияти” узоқ давом этмайди: 2026 йил январ ойи бошида Lemixton янги билдиришнома топшириб, Хваннинг компания устидан назорати бошланган куниёқ (2018 йил 2 декабрда) тугаганини маълум қилади. Унинг ўрнига Колумбия фуқароси Фелипе Гуэрреро компаниянинг янги “катта назоратга эга шахси” сифатида кўрсатилади. У ҳам ўша санадан – 2018 йил 2 декабрдан бери Lemixton Solutions'нинг эгаси бўлиб келаётгани кўрсатилади.

Шунга ўхшаш ҳолат бошқа бир британ фирмаси – Golders Business билан ҳам кузатилади. Компания ОКМКнинг камида 13 миллион долларлик тендерларини ютган ва 100 мартадан ортиқ юк етказиб берган бўлса-да, молиявий ҳисоботларда ўзини “нофаол” деб кўрсатган.

2018 йилда фирма “расман рўйхатдан ўтиши шарт бўлган шахс йўқ” дея ҳисобот беради. Бу компанияда сезиларли назоратга эга шахс мавжуд эмаслигини англатади. Бу мақом Уэнди Конройнинг ўғли Майкл Конрой томонидан бошқариладиган ATC Nominees Limited фирмаси Golders'нинг котиби бўлиб ишлаган даврда сақланиб қолади. Аммо Lemixton билан бўлгани каби, 2025 йил декабр ойи бошида дастлабки баёнот бекор қилиниб, Хван 2018 йил 1 августдан буён фирмада назорат қилувчи шахс бўлгани кўрсатилади. 2026 йил январ ойи бошида бу маълумот яна ўзгартирилиб, Хваннинг назорати 2018 йил август ойидаёқ тугагани қайд этилади. Унинг ўрнига яна ўша Гуэрреро 2018 йил 30 ноябрдан буён компания назоратчиси сифатида орқа сана билан киритилади.

MoreGroup директори: “Уларнинг ортида битта одам туради”

Корпоратив ҳужжатлар ва молиявий ёзувлар Lemixton ҳамда Golders компаниялари Майкл Конройга тегишли британ фирмаси – MoreGroup томонидан бошқарилганини кўрсатади. MoreGroup иккала компанияда расмий бухгалтер сифатида кўрсатилган, MoreGroup ходимлари Lemixton ва Golders'нинг мансабдор шахслари бўлиб ишлаган. MoreGroup'нинг мижозлар билан ишлаш бўйича директори Жейми Баркли – Finance Uncovered (суриштирувга ҳаммуаллиф бўлган гуруҳ)га берган изоҳига кўра, Уэнди Конрой Lemixton'да “муҳим назоратга эга шахс” сифатида кўрсатилмаслиги керак бўлган ва бу борада “ички текширув” олиб борилмоқда.

Барклининг айтишича, Lemixton, Golders ва яна бир британ ширкати Alrick Solutions учаласининг ортида “битта одам” туради. У бу ҳақда суриштирувчиларга айтганидан бир кун ўтиб, 2025 йил 5 декабрда Григорий Хван ана шу учала компанияда ҳам “катта назоратга эга шахс” сифатида кўрсатилади.

MoreGroup бухгалтерлик фирмаси суриштирувчи журналистларнинг бошқа саволларига аниқ жавоб бермаган ва “айтилган маълумотлар ҳамда сўралаётган ҳужжатларга компаниянинг ҳеч қандай алоқаси йўқлиги”ни билдирган.

Буюк Британия реестрида Lemixton ва Golders яна икки компания – Британияда жойлашган Alrick Solutions ва Канададаги Hightron Logistics билан “умумий назорат остида” экани кўрсатилган. Бу фирмалар ўзаро яқин молиявий алоқаларга эга бўлиб, улар ўртасида компаниялараро қарзлар алмашилган.

Журналистларнинг декабр ойидаги мурожаатидан кейин Lemixton ва Golders'даги схемага ўхшаш тарзда, Григорий Хван Alrick'нинг ҳам “муҳим назоратга эга шахси” сифатида орқа сана билан қайд этилади. Hightron'нинг эгалик занжири эса Кариб денгизида жойлашган офшор ҳудуд – Невис оролига бориб тақалади.

Канада корпоратив қайдномаларига кўра, Ўзбекистонга юк жўнатган Hightron расман Невисда жойлашган икки компания – Tallberg Ltd вa Uniwell Inc'га тегишли. Бу икки фирма Буюк Британия, Канада ва бошқа давлатлардаги юзлаб компанияларда акциядор ёки мансабдор шахс сифатида кўрсатилган.

Ҳужжатларни ким имзолаган?

Икки британ фирмасининг эгалик ва операцион ёпиқ­лиги уларнинг ОКМК билан тузган шартномаларида ҳам акс этган. OCCRP кўриб чиққан камида 13 та шартномада MoreGroup'нинг амалдаги ва собиқ ходимларининг электрон имзолари мавжуд. Lemixton ва Олмалиқ кон-металлургия комбинати ўртасидаги жами 6,2 миллион долларлик 7 та шартномада Уэнди Конройнинг имзо нусхаси (факсимиле)ни кўриш мумкин.

Энг сўнгги шартнома 2025 йил 5 декабр санаси билан расмийлаштирилган бўлиб, бундан уч кун олдин бухгалтер Уэнди Конрой Lemixton'нинг “муҳим назоратга эга шахси” мақомидан чиқарилган. MoreGroup вакили Жейми Баркли Finance Uncovered'га бу шартномаларни “100 фоиз Конрой имзоламагани”ни айтган.

Шунингдек, Golders ва ОКМК ўртасидаги жами 1,4 миллион долларлик 6 та шартномада MoreGroup'нинг собиқ ходими Руаири Лафлин-Макканнинг имзосига ўхшаш факсимиле мавжуд. Лафлин-Макканн OCCRP'га у беш йилдан бери Golders билан алоқаси йўқлигини ва шартномаларни “мутлақо имзоламагани”ни билдирган. Ҳужжатлардан бирида у 2025 йил 25 ноябр ҳолатига кўра Golders директори сифатида кўрсатилган.

Лафлин-Макканн ҳолат юзасидан Лондон шаҳри полицияси ва Буюк Британиянинг Жиддий фирибгарликларга қарши кураш идорасига мурожаат қилганини айтган. Serious Fraud Office суриштирув чоп этилгунга қадар қадар изоҳ бермаган, Лондон шаҳри полицияси эса маълумот махфийлигини сабаб қилиб, ариза берилган-берилмаганини тасдиқлай олмаслигини билдирган.

MoreGroup ОКМК билан шартномаларда Lemixton ва Golders'нинг расмий муҳрлари босилгани (изоҳ: муҳр бошқарувчида бўлади) ва имзолар сохта бўлиши мумкинлиги ҳақидаги саволларга жавоб бермаган.

Грузиядаги “рақобатчилар”

OCCRP суриштирувни давом эттираркан, Григорий Хван ва Фелипе Гуэрреронинг 2025 йил декабр ойида Британия корпоратив реестрига қўшилиши журналистларга янги имкониятлар эшигини очади: улар энди Британиядаги фирмаларни минглаб километр шарқда жойлашган, ОКМК тендерларида ўнлаб миллион доллар ютган бошқа номаълум компаниялар билан ҳам боғлай олган.

Хусусан, Грузияда рўйхатда ўтган, ОКМК тендерларида британ фирмалари билан рақобатлашган компаниялар суриштирувчилар эътиборини тортган. Бунда, энг йирик ғолиблар – LOSBP вa Prof Engineering фирмалари бўлиб, бу икки компания 2022 йилдан буён тендерларда ютиш орқали ОКМКдан жами 68,45 миллион долларлик буюртмаларни қўлга киритган. Уларнинг эгаси эса Британиядаги “рақобатчилари” билан шахсий алоқаларга эгалигини кўрсатувчи ҳолатлар бор.

Ҳужжатларда LOSBP вa Prof Engineering'нинг эгаси сифатида қайд этилган шахс – Жанубий Корея фуқароси, Ўзбекистон билан алоқаларга эга 41 ёшли Полина Останова. Сеулда яшовчи Останова тиббий координатор сифатида ишлаган ва тиббий туризм компаниясини ташкил этишда қатнашган. Унинг касбий фаолиятида кончилик ёки йирик саноат экспорти билан боғлиқ тажрибаси борлиги аниқланмаган.

2025 йил феврал ойида Останова бешта грузин компаниясини, жумладан, LOSBP вa Prof Engineering'ни Қозоғистон фуқароси Раҳат Наурузбековдан сотиб олган.

Наурузбеков Prof Engineering ва яна икки компанияни 2018–2022 йиллар оралиғида ташкил қилган, шу даврда LOSBP ва яна иккита грузин фирмасининг якуний эгасига айланган. Бешинчи фирмани эса атиги 35 долларга сотиб олган.

Грузия корпоратив реестри маълумотларига кўра, Останова 2025 йил февралида бу бешала компанияни бир куннинг ўзида тахминан 350 долларга харид қилади. Сотиб олиш вақтида бу фирмалардан иккитаси аллақачон ОКМК тендерларида жами 65,9 миллион долларлик шартномаларни ютиб бўлган эди.

65,9 млн долларлик шартномаларга эга компанияларнинг бир неча юз долларга сотилгани – диққатга сазовор.

ОССRP журналистларининг қайд этишича, худди Британияда бўлгани каби, бешта грузин компаниясининг барчаси камида охирги 2 йил давомида “нофаол” ҳолатда бўлган ва Грузия ҳукуматига йиллик молиявий ҳисоботларини тақдим этмаган.

Бир қарашда, Грузиядаги фирмалар билан Британиядаги компаниялар ўртасида ҳеч қандай алоқа йўқдек кўринади. Бироқ Останованинг Instagram саҳифасини таҳлил қилган журналистлар у Фелипе Гуэрреро билан шахсий алоқаларга эгалигини кўрсатувчи далилларни аниқлаган:

  • тармоққа Останованинг дўсти жойлаган бир видеода Останова ва Гуэрреро Самарқанд шаҳрида бирга сайр қилаётгани акс этган;
  • Останова Жанубий Кореядаги Unicos Cars номли автосалоннинг Instagram'даги кўплаб постларига лайк босган, бу автосалоннинг саҳифасида Гуэрреронинг телефон рақами контакт сифатида кўрсатилган;
  • Кореяда гўзаллик маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи бир фирма Останова ва Гуэррерони ўз вакиллари сифатида тақдим этган.

Суриштирувчиларга кўра, Полина Останова нафақат Фелипе Гуэрреро, балки Григорий Хван билан ҳам таниш бўлиши мумкин: тармоққа Хваннинг қаллиғи жойлаган постларга Останова “лайк” босган.

Останова ва Хван журналистларнинг сўровларига жавоб бермаган. Гуэрреро эса телефон орқали мулоқотда айни пайтда Останова билан алоқада эмаслигини айтиб, Британиядаги иккита компания ҳақидаги саволларга изоҳ беришдан бош тортган.

ОССRP, шунингдек, LOSBP вa Prof Engineering компаниялари ОКМКнинг ўнлаб миллион долларлик тендерларини қандай ютгани ҳақида изоҳ олиш учун Наурузбеков билан ҳам боғланган, лекин материал эълон қилингунга қадар у ҳам жавоб бермаган.

Сингапурдаги алоқалар

Сўнгги уч йил ичида Сингапурда рўйхатдан ўтган учта компания – Polisteel Solutions Pte Ltd, Ventopro Pte Ltd ва Mek Industrial Technology Pte Ltd ОКМКнинг жами 102,9 миллион долларлик тендерларида ғолиб бўлади. Бу компанияларнинг расмий эгаси сифатида Жанубий Корея фуқароси Седонг Чой кўрсатилган.

ОССRP кўриб чиққан очиқ манбалар бу учта компания Кариб денгизидаги фирмалар орқали Григорий Хванга боғланган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Хитойнинг Denair компанияси 2025 йил учун тайёрлаган молиявий ҳисоботида Mek Industrial Technology (ОКМК тендерида 7,1 млн долларлик буюртмани қўлга киритган фирма)ни назорат қилувчи шахс Баҳам оролларидаги Colcot Company Ltd фирмасини ҳам назорат қилиши, бу ерда Хван директор бўлиб ишлаганини қайд этган. Кейинчалик Denair ушбу маълумотга тузатиш киритиб, бундай хулоса бу икки фирма билан айнан бир вакил орқали ишлангани сабабли чиқарилганини ва ҳақиқий манфаатдор эгалик ҳақида маълумотга эга эмаслигини билдиради.

ОССRP Colcot'нинг якуний эгасини аниқлай олмаган, бироқ шуниси маълумки, кўчмас мулк ҳужжатларига кўра, Colcot 2024 йил март ойида Манҳэттенда 4,4 миллион долларлик квартира сотиб олган ва битимга Хваннинг ўғли Алексей имзо чеккан.

Сингапурдаги учта компания номидан изоҳ берган адвокат Марк Лудвиковски бу фирмалар Colcot ёки унинг манфаатдор эгалари томонидан назорат қилинмаслиги ва Хван уларнинг ҳеч бирида расмий ёки норасмий рол ўйнамаслигини билдирган.

Алексей Хвандан изоҳ сўралганда, у журналистга “бошқа Алексейга қўнғироқ қиляпсиз”, дея жавоб қайтарган. Отангиз Григорий Хванми деган саволга эса бироз сукутдан сўнг: “Йўқ, у эмас. Қайси Григорий?” дея жавоб берган. Григорий Хван ҳам, Сингапур компанияларининг расмий акциядори Седонг Чой ҳам ёзма сўровларга жавоб бермаган.

Ўз навбатида, ОКМК ҳам ўзи ўтказган тендерларда ғолиб компаниялар томонидан шартнома мажбуриятлари бажарилган ёки бажарилмагани ҳақидаги саволларга ойдинлик киритмаган.

Достон Аҳроров
Тайёрлаган Достон Аҳроров

Мавзуга оид