Туркия осмонида баллистик ракета, АҚШ торпедаси чўктирган Эрон кемаси ва мақсадларини пасайтирган Хитой – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

АҚШ–Исроил–Эрон уруши кўлами кенгаймоқда

4 март куни АҚШ сувости кемаси Шри-Ланка яқинида Эрон ҳарбий кемасини чўктирди. Туркияга қарата отилган Эрон баллистик ракетаси ортидан эса уруш кўлами яна кенгайди.

Бу НАТО аъзоси бўлган ушбу мамлакатнинг Яқин Шарқдаги можарога илк бор бевосита тортилиши ҳисобланади. Ракета айнан қаерга йўналтирилгани ҳозирча номаълум.

Туркия Мудофаа вазирлиги ракетанинг Ироқ ва Сурия устидан ўтиб келгани ва НАТОнинг ракетага қарши мудофаа тизимлари томонидан уриб туширилганини билдирди. Ҳодиса оқибатида қурбонлар йўқлиги айтилмоқда.

АҚШ ҳарбий-ҳаво кучлари Туркия жанубидаги Инжирлик базасида жойлашган. Ушбу база Ҳатай вилоятига қўшни ҳудудда жойлашган бўлиб, расмийларнинг сўзларига кўра, НАТОнинг тутиб қолувчи ракетаси парчалари айнан Ҳатайга тушган.

Анқаранинг таъкидлашича, Вашингтон Эронга қарши ҳаво ҳужумларида Инжирлик базасидан фойдаланмаяпти. Туркия Ташқи ишлар вазири Хоқон Фидан ҳодисадан сўнг эронлик ҳамкасби Аббос Ароқчи билан боғланиб, ўз эътирозини билдирган.

Бундан ташқари, Марказий қўмондонлик АҚШ сувости кемаси Форс кўрфазидан минглаб километр узоқликда, Шри-Ланка жанубий қирғоқларида Эрон кемасига зарба берганини маълум қилди. Бу II жаҳон урушидан бери АҚШ сувости кемаси томонидан амалга оширилган илк бундай ҳаракатдир.

Шри-Ланка расмийлари чўктирилган кема Эроннинг «IRIS Dena» фрегати эканини тасдиқлади. Маълумотларга кўра, 180 кишилик экипаждан 32 киши қутқарилган, 87 кишининг жасади топилган. 60 га яқин денгизчи бедарак йўқолган деб ҳисобланмоқда. Эрон ҳарбий кемаси торпеда билан йўқ қилинган.

Вазиятнинг бундай кескинлашуви Эронда олий раҳбарнинг ўғли унинг вориси сифатида етакчиликка чиқаётган бир пайтда юз бермоқда. Қўшма Штатлар ва Исроил эса Эронга қарши тун-у кун зарбаларни давом эттирмоқда. Ҳегсетнинг сўзларига кўра, АҚШ бу можарода ғалаба қозонмоқда.

«Бу ҳеч қачон тенг кучлар жанги бўлиши кўзда тутилмаган ва ундай эмас ҳам. Биз улар йиқилиб ётганида зарба беряпмиз. Биз бу жангни қанча керак бўлса, шунча вақт бемалол давом эттира оламиз», деди Ҳегсет Пентагондаги брифингда ўзига ишонч билан.

АҚШ Бирлашган штаб бошлиқлари қўмитаси раисига кўра, Эрон камроқ ракета отмоқда, бу эса унинг ҳарбий салоҳияти сезиларли даражада камайганидан далолат беради.

Ўрта Ер денгизида Россия танкери чўктирилди

Россиянинг суюлтирилган табиий газ ташувчи танкери Ливия ва Малта ўртасида – Ўрта Ер денгизи сувларида портлашлар ва ёнғин оқибатида чўкиб кетган.

Россия Украинани Ливия қирғоқларидан учирилган «экипажсиз денгиз дронлари» ёрдамида «Арктик Метагаз» кемасини нишонга олишда айблади. Ливия порт маъмурияти ёнғин сабаблари ҳали аниқ эмаслигини билдирди.

Ливия томонининг таъкидлашича, танкер портлашлардан олдин тахминан 62 000 тонна маҳсулот олиб кетаётган бўлган. У Сирт портидан тахминан 240 км шимолда чўкиб кетган. Россия Транспорт вазирлигига кўра, бортда 30 нафар россиялик бўлган. Малта қуролли кучлари уларнинг барчаси «қутқарув қайиғида соғ-саломат топилганини» билдирди.

Сешанба куни содир бўлган ҳужумдан сўнг кеманинг ёнаётган ҳолати акс этган ва ҳали тасдиқланмаган тунги кадрлар пайдо бўлди.

«Биз бундай ҳолатга биринчи марта дуч келаётганимиз йўқ. Бу — террорчилик хуружи», деди Россия президенти Владимир Путин.

Танкер Мисрнинг Порт-Саид шаҳрига йўл олган бўлиб, Россиянинг «соядаги флоти» таркибига кириши тахмин қилинади. Ушбу кема Ғарб давлатлари томонидан кенг кўламли санкцияларга учраган.

Россия Транспорт вазирлиги эса ҳужумни «халқаро терроризм ва денгиз қароқчилиги ҳаракати» деб атади ва Европа Иттифоқини бунга шерикликда айблади. Вазирлик танкерга Украина дронлари ҳужум қилгани ҳақидаги даъволарини тасдиқловчи далиллар келтирмади.

BBC нашрининг ёзишича, Украина хавфсизлик идораси Ўрта Ер денгизидаги вазият бўйича изоҳ бермаслигини айтган. Аммо Украина ҳукуматига алоқадор «United24» саҳифаси дронлар Украина флотига «Аниқ. Балки» тегишли эмаслигига ишора қилиб ўтган.

2022 йилда бошланган Россиянинг Украинага кенг кўламли босқинидан сўнг Киев денгиз дронлари ёрдамида бундай кемаларга бир неча бор ҳужум уюштирган. Бироқ деярли барча бундай зарбалар ҳозиргача Қора денгизда амалга оширилган эди.

Республикачилар Трампнинг Эронга қарши урушини қўллади

4 март куни АҚШ Сенатидаги республикачилар президент Доналд Трампнинг Эронга қарши ҳарбий кампаниясини қўллаб-қувватлади.

Демократлар ва бир неча республикачиларнинг президент Доналд Трамп томонидан хорижга қўшинларнинг қайта-қайта юборилишини жиловлашга бўлган ушбу навбатдаги уриниши — «уруш ваколатлари тўғрисидаги резолюция» деб аталди. Ҳужжат муаллифлари буни АҚШ Конституциясида белгиланганидек, уруш эълон қилиш масъулиятини Конгрессга қайтаришга интилиш деб таърифлаган.

«Бугун сенаторлар танлов қаршисида турибди: ё Яқин Шарқдаги урушдан чарчаган Америка халқи томонида бўлиш ёки давлатни кўпчилик америкаликлар кескин қарши бўлган яна бир урушга дучор қилган Доналд Трамп томонида бўлиш», деди демократлар етакчиси Чак Шумер.

Мухолифлар эса буни рад этиб, Трампнинг ҳаракатлари қонуний эканини ва бош қўмондон сифатида чекланган зарбалар бериш орқали Қўшма Штатларни ҳимоя қилиш унинг ҳуқуқи эканини таъкидлаган.

Сенаторлар ҳаво ҳужумларини тўхтатиш ва Эронга қарши ҳар қандай ҳарбий ҳаракатлар учун Конгресс рухсатини талаб қилишга қаратилган резолюцияни 53 га 47 овоз нисбати билан блоклади.

Эрон билан бўлаётган АҚШ–Исроил уруши аллақачон бутун Яқин Шарқ бўйлаб талафотларга олиб келди ва АҚШ ҳарбийлари орасида қурбонлар бўлишига сабаб бўлди.

Хитой йиллик иқтисодий ўсиш мақсадини пасайтирди

Хитой ўзининг йиллик иқтисодий ўсиш мақсадини 4,5%–5% оралиғигача пасайтирди. Бу мамлакат ичидаги ва халқаро майдондаги мураккаб муаммолар фонида 1991 йилдан бери белгиланган энг паст кўрсаткичдир.

Мазкур тафсилотлар Хитойнинг «Икки сессия» деб номланувчи энг йирик сиёсий тадбири давомида ўн бешинчи «Беш йиллик режа» (2026-2030) тафсилотлари билан бирга эълон қилинди.

Пекин — кучсиз истеъмол, қисқараётган аҳоли сони, глобал савдо кескинлиги туфайли юзага келган энергетика танқислиги каби муаммолар фонида ўз иқтисодиётини қайта шакллантиришни мақсад қилган.

Кўчмас мулк сектори илгари Хитой иқтисодиётининг қарийб учдан бир қисмини ташкил этар ва маҳаллий ҳукуматлар учун асосий даромад манбаи эди. Ҳозирда кўплаб маҳаллий ҳукуматлар катта қарзларга ботган.

Хитой бош вазири Ли Сян томонидан тақдим этилган 46 саҳифалик ҳисоботда «Беш йиллик режа»нинг қуйидаги асосий йўналишлари белгиланган:

• Инновация ва юқори технологиялар;
• Ички истеъмол;
• Фан, техника, транспорт ва энергетика соҳаларида 100 дан ортиқ йирик лойиҳалар;
• Яшил энергия;
• Ижтимоий сиёсат, яъни аҳоли қариши ва туғилиш даражаси пасайишига жавобан «фарзанд кўриш учун қулай жамият» барпо этиш.

Таҳлилчиларга кўра, мақсаднинг пасайтирилиши Хитойга – катта молиявий мажбуриятлар юкламасдан, «иқтисодиётни бошқаришда кенгроқ майдон» беради.