Залужний кетди. Фронтда ўзгариш бўладими?

Янги бош қўмондон Олександр Сирский учун вазият анча оғир – Ғарбнинг ёрдами кескин камайиб кетган. Украина эса стратегик ҳужум қуролларисиз ерларини қайтариб ололмайди. Ҳозирги ҳолатда ё Зеленский қўмондонлик олдига қўйган ғалаба қозониш талабини ўзгартириши керак, ёки Украинада сиёсий инқироз кучайиб боради, дейди сиёсатшунос Камолиддин Раббимов.

Украина қуролли кучлари бош қўмондони Валерий Залужний истефога чиқарилди. Володимир Зеленский генерал-полковник Олександр Сирскийга ишонч билдирди. Kun.uz мухбири бу ўзгариш бўйича саволларга сиёсий таҳлилчи Камолиддин Раббимовдан жавоб олди.

— Президент Зеленский ва Залужний ўртасидаги келишмовчиликнинг сабаби нима эди?

— Украиналик экспертлар фикрига қарайдиган бўлсак, асосан 2 та фикр айтиляпти: шахсий муносабатлар ёки уруш билан боғлиқ ҳарбий стратегик, сиёсий вазият. Менинг назаримда, асосий сабаб 2023 йил бошида жуда кўп айтилган, лекин муваффақиятсизликка учраган қарши ҳужум. Ўтган йили йил бошларида коллектив Ғарб Украинага ҳар ойига 5 млрд доллардан ёрдам берди, аммо йил охирига келиб бу 250 млн долларга тушиб қолди. Яқин Шарқдаги конфликт бошлангач, коллектив Ғарб ва дунё ҳамжамиятининг эътибори Украинадан тортилди.

Украина йил охиригача Ғарб ёрдами билан босиб олинган ерларни қайтариб оламиз, деган эди. Аммо бу амалга ошмади. Бунинг бир қанча сабаблари бор. Россия томони босиб олинган ерларни сақлаб қолиш учун бир неча ой давомида жиддий тайёргарлик кўрди ва бу ўз натижасини берди. Мана шу муваффақиятсизликдан сўнг Украина сиёсий элитасида инқироз бошланган эди. Залужнийнинг лавозимидан кетиши ҳақидаги гаплар 2023 йилнинг сўнгги чорагида тарқалган эди. Зеленский ва Залужнийнинг муносабатлари таранг экани ҳақида маълумотлар тарқалди. Орада Залужнийнинг Ғарб матбуотида бир нечта мақолалари чоп этилди ва президент ва қуролли кучлар бошлиғи ўртасидаги урушни олиб бориш борасидаги тафовутлар юзага чиқди. Зеленский сиёсатчи сифатида, Залужний эса ҳарбий сифатида фикрлади, яъни Залужний керак жойда чекиниб, имконият бўлганда бошқа жойдан зарба бериш, йўқотишларни камроқ қилишга уринган, Зеленский эса бир қарич ерни ҳам бермасдан уруш олиб бориш тарафдори бўлгани эҳтимоли катта.

Охирги вақтлар икки шахс ўртасидаги зиддият тобора кристаллашиб бораётган эди. 2-3 ҳафта олдин Зеленский Залужнийга ишдан бўшашини айтган, аммо у рози бўлмаган, шунинг учун ҳозир Залужний президент фармони билан эмас, мудофаа вазири буйруғи билан ишдан олиняпти.

Иккинчи назария ҳам бор, лекин бу ҳақиқатдан йироқ деб ўйлайман. Зеленский Украина сиёсий майдонида ўзидан обрўси ошиб кетганларни қабул қилолмайди, деган қараш. Агар шундай бўлганда, Залужнийга салбий муносабат олдинроқ шаклланарди, қолаверса, ҳарбий мақомдан, масъулиятдан халос бўлган Залужний сиёсатчи сифатида майдонга кириб, Зеленскийга зарба бериши эҳтимоли ошди. Шундан келиб чиқиб айтиш мумкинки, асосий сабаб шахсий муносабатлар эмас, балки урушдаги вазият. Ишдан олаётган ҳолатда ҳам энди урушдаги тактика ўзгариши керак деган масала қўйилди.

— Янги тайинланиш Украинанинг жорий ҳарбий стратегияси ва операцияларига қандай таъсир қилиши мумкин?

— Сирскийнинг аҳволи жудаям оғир ҳозир. Украина қачонки стратегик ҳужум қуролларини олсагина ғалаба қилиши мумкин. АҚШ, коллектив Ғарбнинг асосий мақсади урушнинг кенгайиб кетишига йўл қўймаслик. Ғарб уруш бошлангандан бери Украинага фақатгина ўзини ҳимоя қилиш учун чекланган миқдорда қурол-яроғ, техника беряпти. Украина истаган кучли қуроллар берилмаяпти.

Уруш бошланганида Россиянинг парчаланиши, пароканда бўлиши ҳақида гаплар бошланди, моделлаштирилди. Лекин 2023 йил ўрталарида бу назариялар тўла тўхтатилди. Коллектив Ғарб Украинани деб Россияни парчалашни, глобал майдонда кучсизланиши лойиҳасини тўхтатди. Чунки агар шундай бўлса, Хитойнинг таъсири ўта кучайиб кетиши мумкин, деган қараш ҳам бор. Ғарбни қанчалик кучсизланган деган қараш бўлмасин,унда Украина уруши орқали Россияни ҳолсизлантириш имкониятлари бор, лекин тийиб турилибди.

Сирскийга оғир бўлади, чунки Украинага ёрдамлар ҳали тасдиқланмади, тасдиқланишдан кейин ҳам жараён давом этгунча Россия чораларини кўриб бўлади. Умуман олганда, босиб олинган 15-20 фоизлик Украина ерларини қайтариб олиш имкони жуда ҳам кам. Украина элитаси босиб олинган ерларни қайтаришдан воз кечиши керак, аммо Зеленский бунга бормайди ҳали. Зеленский ерларни қайтариб олиш, ҳатто Қримни қайтариш вазифасини қўйяпти. Бу вазифалар бажарилмас экан, Украинада сиёсий инқироз кучайиб боради.

Сирский энди тактика қилиб, қолган ҳудудларга Россия қўшини кириб келишининг олдини олиш ва жорий позицияларни ушлаб туриши мумкин. Ҳозирги эгалланган позициялар Россияни қониқтиради аслида, лекин Украинани қониқтирмайди.

— Бу ўзгаришни Украинани халқаро қўлловчи НАТО, АҚШ, ЕИ қандай қабул қилади?

— Украинанинг ички иши бу. Сирский ҳам олий қўмондон бўлмиш Зеленскийга бўйсунади. Зеленский ғарбпараст шахс сифатида Ғарб учун қулай, аммо бошқа томондан у профессионал сиёсатчи эмас. Тўғри, жамиятга қандай кўринишни, одамларни эргаштиришни яхши билади, лекин катта сиёсий тажрибаси бўлмагани учун кўплаб хатолар қилди у. Умуман, Сирскийнинг бу лавозимга келишига Ғарбда принципиал эътироз бўлмайди, уларнинг асосий мулоқот қилинадиган шахс Зеленский улар учун.

— Сирскийнинг қўмондон бўлиши конфликтни ҳал қилиш йўлидаги музокараларга қандай таъсир кўрсатиши мумкин?

— Қуролли кучлар раҳбарига сиёсий мулоқотлар вазифаси юклатилмайди. Сирскийнинг Москвада ўқигани Россиянинг сиёсий тафаккурини тушунишга ёрдам бериши мумкин. Лекин ҳозирги қуролли кучларга ким келса ҳам, у ёки бу шаклда Москвада ўқиган бўлади, чунки яқин ўтмишда Совет иттифоқи таркибида битта давлат эди. Сирскийга юклатиладиган асосий вазифа эса уруш майдонида ташаббусни қўлга олиш, янги ҳудудларга киришни тўлиқ чеклаш ва имконият бўлганда босиб олинган ерларни қайтариб олиш бўлади.

НормуҳаммадАли Абдураҳмонов суҳбатлашди.