Трамп Украина бўйича махсус вакилини танлади. У урушни қандай тугатишни таклиф қилади?

Трамп ижтимоий тармоқдаги саҳифасида Келлог унинг бўлғуси маъмуриятида «президент ёрдамчиси ҳамда Украина ва Россия бўйича махсус вакил» лавозимини олишини маълум қилди.

 «Кит армияда ва бизнесда ажойиб карьера қилган, жумладан, менинг биринчи маъмуриятимда миллий хавфсизлик бўйича ўта муҳим лавозимда ишлаган. У бошидан мен билан бирга эди», — деб ёзган Трамп.

Келлогнинг номзоди ҳали АҚШ Сенати томонидан тасдиқланиши керак, бироқ республикачилар Конгресснинг юқори палатасида кўпчилик ўринни қўлга киритиши инобатга олинса, Трампнинг йўлида ҳеч қандай тўсиқ бўлмаслиги керак.

Бунгача АҚШ президентининг Украинадаги урушни тинч йўл билан ҳал қилиш бўйича махсус вакили лавозимига (ҳозирча мавжуд бўлмаган лавозим) даъвогарлар орасида Миллий разведканинг собиқ раҳбари, Германиядаги собиқ элчи Ричард Гренелл, АҚШнинг Эрон бўйича собиқ махсус вакили Брайан Ҳук ҳамда Россияда туғилган ва у ерда 11 йил яшаган Трамп адвокати Борис Эпштейннинг номлари саналганди.

Келлог ким ўзи?

Келлог Трампнинг биринчи бор президентликка сайланганида ўтиш даври ҳукуматида мудофаа сиёсати масалалари билан шуғулланган, кейинроқ, 2017 йил январидан 2018 йил апрелигача АҚШ Миллий хавфсизлик кенгаши аппарати раҳбари, кейин эса ўша вақтдаги вице-президент Майк Пенснинг миллий хавфсизлик бўйича маслаҳатчиси бўлган.

Журналистлар уни Доналд Трампнинг содиқ тарафдори деб аташган.

У «Америка биринчи ўринда» (America First Policy Institute) сиёсий институти ҳамраиси. Бу ташкилот 2021 йилда Трампнинг ташқи ва ички сиёсат соҳасидаги ғояларини тарғиб этиш мақсадида ташкил этилган.

Институт сайтидаги Келлогнинг биографиясида у «Европа, Тинч океани минтақаси, Яқин Шарқ ва Африка бўйича катта тажрибага эгалиги» қайд этилган.

Шунингдек, у Америкадаги консерватив Fox News телеканалида ҳамда либерал телеканал сифатида кўрилувчи CNN’да шарҳловчи бўлиб ишлаган.

Келлогнинг Украинадаги уруш бўйича режаси қандай эди?

Келлог шу йил баҳорида «Америка биринчи ўринда» сиёсат институти томонидан тайёрланган, Трампга Россиянинг Украинага қарши урушини тезда тугатиш бўйича таклиф қилинган режа ҳаммуаллифларидан бири бўлганди.

«Америка овози» ёзишича, бу режа деталлари қуйидагича эди:

1. АҚШ ўт очишни тўхтатишга кўмаклашиши ва музокаралар йўли билан Украина можаросини ҳал қилишга эришиши керак. Шу билан бирга, Вашингтон бундан кейин ҳам Россиянинг янги ҳужумларининг олдини олиш учун Украинага қурол етказиб беришни давом эттиради — аммо Киев тинчлик музокараларига рози бўлиши шарти билан. АҚШ шунингдек Москвани музокаралардан бош тортган тақдирда Вашингтон Киевга ёрдам ҳажмини оширишидан огоҳлантиради.
2. Россияни музокараларда иштирок этишга ундаш учун, АҚШ ва НАТОнинг бошқа мамлакатлари Украина аъзолиги масаласини «хавфсизлик кафолатлари билан кенг ва назоратда бўладиган битим» эвазига узоқ муддатга кейинга қолдиради.
3. Ҳисобот муаллифлари ёзишича, Украинадан Россия босиб олган барча ҳудудларини қайтариб олиш ниятидан воз кечиш талаб қилинмайди. Аммо Киев бу мақсадга эришиш учун фақат дипломатик воситалар қўлланиши ва жараён узоқ вақт олиши мумкинлигига кўниши керак бўлади.
4. Россия келишувга рози бўлиши учун, ҳужжат унга қарши киритилган санкцияларни қисман бекор қилишни, шу билан бирга, Украинани тиклаш ишларини молиялаштириш мақсадида Россия энергия маҳсулотлари импорти учун божлар киритишни назарда тутади.
5. Reuters агентлиги маълумотига кўра, режадан фронт чизиғини ҳозирги ҳолатида музлатиш таклифи ҳам ўрин олган.

Россия ва Украина бундай таклифга рози бўлмасликларини билдиришган

Трамп президентликка сайланса, Украинадаги урушни бир кун ичида тўхтатишни ваъда қилганди, аммр бунга қандай йўл билан эришмоқчи эканига аниқлик киритмаган. Сайланган президент ҳозирча унинг таклифи айнан «Америка биринчи ўринда» сиёсат институти томонидан тайёрланган режадан иборат бўлишини тасдиқламаган.

Трампнинг мухолифлари у ёрдам беришни тўхтатиш билан таҳдид қилган ҳолда Киев учун ноқулай шартларда (можарони музлатиш ёки ҳудудий ён бериш) тинчлик келишуви тузишга мажбурлаши мумкинлигидан хавфсирамоқда. 

Аммо Трамп билан Ню Йоркда ўтказилган учрашувдан кейин украинлар президенти Володимир Зеленский суҳбатдоши унинг далилларига эътироз билдирмаганини айтганди.

Украина вакиллари эса бунгача кўп марта ҳеч қандай ҳудудий ён бериш ёки можарони музлатишга рози бўлмасликларини билдирган. Украин мулозимларининг фикрича, можарони музлатиш Россияга фақат янги ҳужумга яхшироқ тайёрланиш учун танаффус беради.

Жорий йил июнида Россия президенти Владимир Путин ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш учун ўз шартларини маълум қилганди. Улар украин қўшинларини Донецк, Луҳанск, Запорижжя ва Херсон областларидан (Россия бу регионларни аннексия қилишга уринмоқда) тўлиқ олиб чиқиш, шунингдек, Киев НАТОга кириш режасидан воз кечишини ўз ичига олади.

The Wall Street Journal ўз манбаларига таяниб маълум қилишича, Трамп Киевга 20 йил давомида НАТОга аъзо бўлмаслик шартини қўйиши мумкин. Бунинг эвазига Вашингтон Россия Федерациясининг кейинги ҳужумлари олдини олиш учун Украинани қурол-яроғ билан таъминлашда давом этади. Унинг таклифи урушни «музлатиш»ни назарда тутади – бу эса Россия Украина ҳудудининг тахминан 20 фоизини ўзида қолдиришини таъминлаши мумкин.