«Биз АҚШни эмас, Данияни танлаймиз» – Гренландия бош вазири

Трамп АҚШ оролни Россия ва Хитойдан ҳимоя қилиш учун Гренландияга «эгалик қилиши» кераклигини айтмоқда. Оқ уйдагилар оролни сотиб олиш имкониятини кўриб чиқишмоқда, аммо куч ишлатган ҳолда аннексия қилиш варианти ҳам истисно қилинмайди.

Дания АҚШнинг НАТО бўйича иттифоқчиси саналади ва бош вазир Метте Фредериксен Вашингтон ҳарбий куч ишлатиши – Трансатлантика мудофаа алянси тугашини англатишидан огоҳлантирган.

Дания пойтахти Копенҳагенда бўлиб ўтган матбуот анжуманида Дания бош вазири Метте Фредериксен формулировкани юмшатиб ўтирмади ва «энг яқин иттифоқчининг мутлақо йўл қўйиб бўлмайдиган босими»ни қоралади.

У «кўп нарса энг қийинлари ҳали олдинда эканини кўрсатаётани»ни қўшимча қилган.

Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нилсен мамлакат «геосиёсий инқирозга дуч келгани», аммо оролнинг позицияси аниқлигини маълум қилган: «Агар биз шу ерда ва ҳозир Қўшма Штатлар ва Дания ўртасида танлов қилишимиз керак бўлса, биз Данияни танлаймиз».

«Битта нарса барчага аён бўлиши керак. Гренландия Қўшма Штатларга тегишли бўлишни хоҳламайди. Гренландия Қўшма Штатлар томонидан бошқарилишни истамайди. Гренландия Қўшма Штатлар таркибига киришни истамайди».

Копенҳагендаги матбуот анжумани Дания ташқи ишлар вазири Ларс Лёкке Расмуссен ва унинг гренландиялик ҳамкасби Вивиан Моцфелдт АҚШга боришидан бир кун олдин ўтказилди, улар Вашингтонда вице-президент Жей Ди Вэнс ҳамда давлат котиби Марко Рубио билан учрашишни режалаштиришган.

Россия ва Хитойдан ҳимоя?

Гренландия дунёдаги аҳоли энг сийрак яшовчи ҳудуд ҳисобланади. Шимолий Америка ва Арктика ўртасида жойлашгани туфайли орол ракета ҳужумлари рўй берган тақдирда эрта огоҳлантириш тизимларини жойлаштириш, шунингдек, минтақадаги кемалар қатновини кузатиш учун ўта қулай жой ҳисобланади.

Трамп бир неча марта Гренландия АҚШ миллий хавфсизлиги учун жуда муҳим аҳамиятга эгалигини айтган ва ҳеч қандай далил келтирмаган ҳолда бу ҳудуд «том маънода Россия ва Хитой кемалари билан тўлиб-тошгани»ни айтган.

АҚШ Гренландиянинг шимоли-ғарбий чеккасидаги Питуффик базасида 100 дан ортиқ ҳарбийни жойлаштирган. Бу база Иккинчи жаҳон уруши давридан буён АҚШ томонидан бошқарилади.

Дания билан амалдаги келишувга мувофиқ, АҚШ Гренландия ҳудудига исталганча қўшин жойлаштириши мумкин.

Бироқ ўтган ҳафтада Трамп Вашингтонда журналистларга ижара келишуви етарли эмаслигини – АҚШ оролга «эгалик қилиши» лозимлигини айтиб, НАТОдан «буни тўғри қабул қилиш»ни сўраган.

НАТО бўйича иттифоқчилар – Европанинг етакчи давлатлари, шунингдек, Канада бу ҳафта Копенҳагенни қўллаб-қувватлаб, «ўзаро муносабатларга оид масалалар бўйича қарор қабул қилиш ҳуқуқи фақат Дания ва Гренландиянинг ўзидалиги»ни билдиришди.

Иттифоқчилар Арктикада хавфсизликни таъминлашдан АҚШ каби манфаатдор эканликларини таъкидлаб, бу барча ҳамкорлар, жумладан, Қўшма Штатлар томонидан «коллектив» таъминланиши кераклигини маълум қилишди.

Улар, шунингдек, «БМТ Низоми тамойилларига, жумладан суверенитет, ҳудудий яхлитлик ва чегараларнинг дахлсизлигига риоя қилиш»га чақирган.