Дания ва Гренландия Арктикада НАТО миссиясини тузишни таклиф қилди

Гренландия масаласи бўйича АҚШ билан юзага келган низодан чиқиш йўлини топишга уриниш доирасида Дания ҳукумати ва унга қарашли мазкур орол ҳокимияти НАТО бош котиби Марк Рюттега Шимолий Атлантика алянси миссиясини Арктикага йўллашни таклиф қилди. Бу ҳақда душанба, 19 январ куни Брюсселда Рютте билан учрашувдан сўнг Дания мудофаа вазири Троэлс Лунд Поулсен гренландиялик ҳамкасби Вивиан Моцфелдт билан ўтказилган қўшма матбуот анжуманида маълум қилди.

Дания вазири АҚШнинг Европа хавфсизлиги учун аҳамияти катта эканини таъкидлади. “Европанинг ўзимиз эплай олмайдиган муаммолари кўп, — дея Лунд Поулсеннинг сўзларини келтиради Даниянинг DR медиакомпанияси. — Бироқ АҚШ президентининг айрим баёнотлари ростдан ҳам жонга тегди”.

Рютте Арктикада НАТО миссияси тузиш таклифига қандай муносабат билдиргани номаълум. НАТО бош котиби X ижтимоий тармоғида ёзишича, Лунд Поулсен ва Моцфелдт билан учрашувда Арктиканинг, жумладан Гренландиянинг умумий хавфсизлик учун аҳамияти муҳокама қилинган. “Биз ушбу муҳим масалалар бўйича иттифоқчи сифатида ҳамкорлик қилишда давом этамиз”, — дея таъкидлади у.

Бундан бир кун олдин Марк Рютте X тармоғида АҚШ президенти Доналд Трамп билан “Гренландия ва Арктикадаги хавфсизлик вазияти”ни муҳокама этганини маълум қилди. “Биз бу йўналишда ишлашни давом эттирамиз, ва ҳафтанинг охирида Давосда у билан учрашишни интиқлик билан кутяпман”, — деб ёзди НАТО раҳбари.

Гренландия атрофидаги вазият юзасидан 22 январ кунига Европа Иттифоқининг фавқулодда саммити белгиланган. Унда ЕИ давлат ва ҳукумат раҳбарлари Трампнинг Гренландия масаласидаги позициялари туфайли Германия ва яна еттита Европа давлатига нисбатан 10 фоизлик бож жорий этиш таҳдидига умумий жавобни муҳокама қилиш ниятида.

Аввалроқ маълум қилинганидек, Трампнинг иқтисодий таҳдидларидан кейин Европа парламенти депутатлари ЕИ ва АҚШ ўртасидаги трансатлантик савдо келишувини ратификация қилиш жараёнини тўхтатиб туради. Ушбу келишув АҚШнинг ЕИдан импортга тарифларини 15 фоиз даражасида белгилашни, эвазига Европа Иттифоқининг Америка экспортига қўйилган божлардан воз кечишини кўзда тутган эди.

Шунингдек, Der Spiegel журнали ва Reuters агентлиги Брюсселдаги манбаларга таяниб хабар беришича, Европа Иттифоқи АҚШнинг эҳтимолий янги божларига жавобан ўз ҳудудида Америка компаниялари фаолиятини чеклаш ғоясини ҳам кўриб чиқмоқда.

Можаронинг сабаби — Доналд Трампнинг ҳозирда Дания Қироллиги таркибида автоном ҳудуд ҳисобланган Гренландия устидан АҚШ назоратини ўрнатиш истаги бўлди. Оқ уй раҳбари бу гўё АҚШ хавфсизлиги учун зарурлигини, акс ҳолда оролни Хитой ёки Россия эгаллаб олишини айтади. Дания ва бошқа Европа расмийлари эса Гренландия аллақачон НАТОнинг жамоавий мудофаа меъёрлари билан ҳимояланганини таъкидлайди. Бундан ташқари, оролда АҚШ ҳарбийларининг мавжудлиги 1951 йилги келишув билан таъминланган, Вашингтон агар қўшимча қўшин юборишни истаса, бу ҳақда шунчаки Копенҳагенни хабардор қилиши мумкин.