«Украина ютқазмаяпти» – Саймон Шустер Зеленскийдан яна бир катта интервю олди

Америкалик журналист, Володимир Зеленский ҳақидаги «Шоумен» номли китоб муаллифи Саймон Шустер Украина президентининг навбатдаги катта интервюси асосида материал эълон қилди. Бу сафар улар Украина АҚШ воситачилигида Россия билан тузишга ҳаракат қилаётган тинчлик келишуви ҳақида гаплашишган. ОАВда шу материал асосида Зеленский Донбассни топширишга қарши эмаслиги, аммо бунинг эвазига хавфсизлик кафолатлари талаб қилиши ҳақида хабарлар чиқди. Қуйидаги матнда Украина етакчисининг фронтдаги вазият, Доналд Трампнинг тинчлик жараёнидаги роли ва тинчлик йўлидаги муросалар ҳақидаги қарашлари келтирилади.

Трамп учун уруш тугашининг аҳамияти ҳақида

Шустер билан суҳбатда Зеленский шуни қайд этган: Европада сўнгги ўн йилликлардаги энг қонли урушга айланган Украинадаги урушнинг якунланиши Трампнинг тинчликпарвар сиёсатчи сифатидаги обрўсини мустаҳкамлайди ва 2026 йил ноябрида бўлиб ўтадиган Конгрессга оралиқ сайловлар олдидан унга қўшимча сиёсий очколар тақдим этади. «Ҳа, у ўлимлар камроқ бўлишини хоҳлайди. Аммо катталардек гапирадиган бўлсак, бу унинг учун шунчаки ғалаба, сиёсий ғалаба», – деган Зеленский.

Фронтдаги аҳвол ҳақида

Аҳолиси Украинаникига қараганда уч баравар, ялпи ички маҳсулоти эса ўн баравар кўп бўлган Россия урушни узоқроқ чўза олади. Шунга қарамай, Зеленский ёмон битим тузишдан кўра, умуман битим тузмасликни афзал кўришини айтмоқда. У «муносиб ва мустаҳкам» тинчликка эришиш учун зарур бўлса, курашни давом эттиришга тайёрлигини билдирган. «Украина ютқазаётгани йўқ», – деган у Шустер Украина қуролли кучларининг жанг майдонидаги ҳолатини баҳолашни сўраганида.

Донбасс ҳақида

Оралиқ сайловлар яқинлашаркан, Трамп Россия ва Украина ўртасидаги мураккаб музокаралар унинг учун сиёсий ютқизиқли иш деган қарорга келиши ва томонларни келишишни истамасликда айблаб, музокараларни тарк этиши мумкин. Зеленский буни тушунган ҳолда америкаликларнинг таклифларини рад этмаслик («Улар бизни урушни давом эттиришни хоҳлайди, деб ўйламаслиги учун») тактикасини қўллаган, шунингдек, ўзининг Россияга нисбатан қатор талабларидан воз кечган. Зеленскийнинг икки маслаҳатчиси Шустерга Украина Донбассни беришга рози бўлиши мумкинлигини айтишган.

Сайлов ва референдумлар ҳақида

Зеленский 2026 йил баҳорида тинчлик келишуви шартлари бўйича референдум (у амалда ҳудудлар бой берилганини легитимлаштиради) ўтказиш имкониятини кўриб чиқмоқда. Бу жараён президентлик сайловларига қўшиб юборилиши мумкин: унинг ҳисоблашича, бу овоз беришдаги давоматни оширади ва натижаларга эътироз билдириш имкониятини қийинлаштиради. Зеленскийнинг сўзларига кўра, Трамп буни қўллаб-қувватлаган бўлса-да, уруш даврида сайловлар ўтказилиши ғояси Москвага тегишли: «Чунки улар мендан қутулишни исташади».

Зеленский АҚШ сайловларни 15 майга қадар ўтказишни талаб қилаётгани ҳақидаги маълумотни тасдиқламаган ёки рад этмаган. У сайловларга тайёрлигини билдирган («Ҳеч ким ҳокимиятга ёпишиб олмаган»), аммо у ёмон келишувни референдумга қўйишни истамайди ҳамда ўт очиш тўхтатилмаган ва хавфсизлик кафолатлари берилмаган шароитда овоз бериш жараёни ўтказишни хоҳламайди.

Хавфсизлик кафолатлари ҳақида

Афтидан, бу ҳозир Зеленский учун асосий муаммо. Трампнинг воситачи сифатидаги эътиборидан маҳрум бўлиш хавфига қарамай, у ўзининг асосий шартини такрорламоқда: АҚШ ва Европа Украинани Россиянинг келажакдаги ҳужумларидан ҳимоя қилишини кафолатлаши керак, акс ҳолда ҳар қандай тинчлик келишуви бефойда. Аммо америкаликлар ҳозирча нафақат Украина хавфсизлиги кафолатлари тўғрисидаги шартномани имзоламаган, балки унинг асосий параметрларини ҳам келишиб олмаган. Ҳозирча Трамп вакилларининг жавоблари Зеленский қабул қилиши учун жуда «ноаниқ ва мужмал». «Буларнинг барчаси ёзма равишда баён этилиши керак», – деди у.

Ермакнинг Будановга алмаштирилиши ҳақида

Зеленский Андрей Ермакнинг президент офиси раҳбари лавозимидан бўшатилишига изоҳ бераркан, бу қарорни коррупция можароси туфайли қабул қилганини тан олишдан бош тортган. Қарорнинг «ўз сабаблари» бор эди, деган Украина президенти. Шустернинг таъкидлашича, у саволни кесиб, шу луқмани «ғўлдираган».

Украина президенти офисининг янги раҳбари Кирилл Буданов ўзидан олдинги раҳбарга қараганда муросага мойилроқ – ҳатто нозик ҳудудий масалада ҳам. У президент ёрдамчилари билан Украина қуролли кучлари Донбасснинг Киев назорати остидаги ҳудудларидан қандай чиқиб кетиши мумкинлиги ҳақида йиғилиш ўтказган. «Улар ҳақиқатан ҳам топқирлик кўрсатишмоқда, одамлар буни қабул қиладиган йўлларни излашмоқда», – деган Шустерга ушбу йиғилишлар иштирокчиси.

Бой берилган имконият ҳақида

2022 йил охирида Украина Херсонни қайтариб олганидан сўнг, АҚШ Киевни Москва билан музокараларни бошлашга чақирганди. «Фурсатдан фойдаланинг», – деганди Оқ уйнинг бош ҳарбий маслаҳатчиси Марк Милли. Аммо Киев ва Москва ўртасидаги тинчлик музокаралари фақат 2025 йилда, Украина қуролли кучларининг жанг майдонидаги ютуқлари ортда қолган, Россия армияси эса секин, аммо тўхтовсиз равишда олдинга силжишни давом эттираётган шароитда қайта тикланди. Зеленский 2022 йил охирида сулҳ тузиш имкониятидан фойдаланмаганидан афсусдами? Шундай бўлса ҳам, у буни ичида сақлайди. «Биз ҳеч қачон урушни тўхтатишга қарши бўлмаганмиз. Айнан руслар мулоқотга тайёр эмасликларини кўрсатишди», – дейди Украина раҳбари.