«Эронда ким раҳбар бўлишини халқ белгиласин» – Ризо Паҳлавий

Эрондаги вазият Мюнхен хавфсизлик конференциясининг қизиқ мавзулардан бири бўлди. Ағдарилган шоҳнинг ўғли Ризо Паҳлавий унда иштирок этиб, оятуллоҳ тузуми ағдарилганидан кейинги ўтиш ҳукуматига раҳбарлик қилиш ва 100 кун ичида референдум ўтказиш режалари борлиги, унда Эроннинг янги раҳбари ким бўлишини халқ аниқлаши кераклиги ҳақида гапирди. У ҳокимиятга интилиш амбициялари йўқлигини таъкидлаган.

Тўғриси, АҚШдан келган конгресс аъзолари, сенаторлар, Паҳлавийнинг ўзи ва саҳнадаги ким бўлмасин, ҳаттоки тузумни ағдариш ҳам эмас, ундан кейинги вазифаларни гаплашишди. Яъни, худдики оятуллоҳ тузуми ағдарилиши тайиндек сўзлов кечди. Ризо Паҳлавийга кўра, у на президент, на қирол, на подшоҳ бўлишни кўзламайди. У ўтиш даври ҳукуматини тузади ва 100 кун ичида референдум ўтказиб беради. Ағдарилган подшоҳнинг ўғли фикрича, бундан 47 йил муқаддам у эронликларга шуни ваъда қилган, раҳбарни халқнинг ўзи танлайди, дейди Паҳлавий.

“Биз ўша якуний референдумни ўтказа оламиз ва одамлар келажакда ўзларининг биринчи демократик ҳукуматини сайлайдилар. Мен учун бу марра чизиғи ва миссия бажарилган дегани. Тамом, менда бошқа шахсий амбициялар йўқ. Мен ҳокимиятга интилмайман. Бошимда тож ёки унвон бўлишини хоҳламайман, лекин менимча, улар менга манзилнинг ўзи сифатида эмас, балки ўша манзилга олиб борувчи кўприк сифатида қарашлари керак. Менинг диққат-эътиборим шунда ва келажакда роль ўйнашим ёки ўйнамаслигим ҳақидаги ҳар қандай бошқа баҳс – бу ишни тескарисидан бошлашдир. Менинг диққат-эътиборим 47 йил олдин ваъда қилган нарсамни бажаришга қаратилган. Мен инқилобнинг бир қисми бўлмаган ёки бу режим билан ҳеч қачон алоқадор бўлмаган ягона одамман”, - деди Паҳлавий.

Сессияни олиб борган СНН телеканалининг бошловчиси Паҳлавийнинг Исроил билан ўта яқин алоқаларини ҳам ўртага ташлади. Ҳатто сиз Ғарбий деворни зиёрат қилгансиз, Исроил сизни қўллайди, эронликларга бу ёқадими, деди журналист. Паҳлавий эса Эрон учун Исроил стратегик ҳамкор бўлиши мумкинлигини гапирди.

“Исроил билан ишлашимиз мумкин, ҳозирги режимнинг ҳаракатларидан фарқли ўлароқ. Фарқ айнан шунда ҳам бўлади. Биз дунёга эронликлар бу режимга ўхшамаслигини, қўшниларимиз билан дўстона муносабатларга содиқ эканимизни кўрсата олишимиз керак. Бизнинг араблар билан ҳеч қандай муаммомиз йўқ. Бизнинг исроилликлар билан ҳеч қандай муаммомиз йўқ”, - деди собиқ валиаҳд.

Сессия давомида Паҳлавий бундан 47 йил аввал унинг отаси ағдарилгандаги кечинмаларини ҳам сўзлади. У ҳарбий ўқишда бўлгани, отаси Паҳлавий эса Мисрда вафот этгач Эрондаги бу тузумни ағдаришга бел боғлаганини гапирди.

Собиқ валиаҳднинг қўшимча қилишича, унинг режасидаги Эронда дин давлатдан ажратилган бўлади, яъни шаҳзода Ислом Республикаси тузуми бўлмаслиги тарафдори эканини айтди.

“4 та асосий принципга келиша олсак, имкон қадар иш тез битарди.

Биринчиси – Эроннинг ҳудудий яхлитлиги. Бу кўплаб эронликлар учун жуда муҳим масала. Иккинчиси – диннинг давлатдан ажратилишига бўлган аниқ эҳтиёж, бу демократиянинг зарурий шартидир. Бу борада биз ҳаммамиз, шу жумладан Эрондаги кўплаб руҳонийлар билан ҳам ҳамфикрмиз, улар "валояти фақиҳ"га қарши қайта-қайта гапирганлар. Улар диннинг сиёсатда ўрни бор деб ҳисобламайдилар ва улар бунинг натижасида динга қанчалик зарар етказилганини билишади. Биз биламизки, бу Ислом Республикасининг етакчи принципи, Олий Раҳнамо тимсолидир ва бизда бошиданоқ тузум томонидан четлатилган кўплаб ҳолатлар бўлган. Учинчиси – қонун олдида барча фуқароларнинг тенглиги ва шахсий эркинликлар ва тўртинчиси – Эрон халқининг ўз келажагини ўзи белгилаш ҳуқуқи, бу айнан ўтиш даври ҳукуматининг кун тартиби бўлиб, эронликлар аввало ўз келажагида нима хоҳлашларини ҳал қилиш учун таъсис мажлисига ўз вакилларини сайлаш имкониятига эга бўлишларини таъминлашдир”, - дейди Паҳлавий.

Эслатиб ўтамиз, айнан шу конференция кунлари бутун Мюнхен кўчаларини Эрондаги тузумга қарши намойишлар қамраб олди. Бироқ, улар на шоҳ, на мулла режими бўлмаслиги керак, деб ҳайқиришди.