Венгрия Украинага 90 млрд евро миқдоридаги кредитни блоклади

Венгрия Еврокомиссия томонидан аввалроқ тасдиқланган, Украинага 90 млрд евро миқдорида кредит ажратишга қарши чиқди. «Биз “Дружба” қувури орқали Венгрияга нефт транзити қайта тикланмагунча Украина учун ЕИнинг 90 миллиард евро кредитини блоклаймиз», — деб ёзди 20 феврал, жума куни кечқурун Венгрия ташқи ишлар вазири Петер Сийярто Х ижтимоий тармоғида, Киевни «шантаж»да айблаб.

Сийяртонинг таъкидлашича, Киев нефт транзитини тўхтатишни «Брюссел ва венгер оппозицияси билан мувофиқлашган ҳолда» қилган — мақсад Венгрияда таъминотда узилишлар келтириб чиқариш ва сайловлар олдидан ёнилғи нархини ошириш. Сўровномаларга кўра, Петер Мадяр бошчилигидаги «Тиса» оппозиция партияси амалдаги бош вазир Виктор Орбаннинг ФИДЕС партиясидан тахминан 10 пунктга олдинда. Сайловлар 12 апрел куни бўлиб ўтади.

Орбан ҳам Украинага кредитни блоклашини билдирган. «Украина “Дружба” нефт қувурини ёпиб қўяр экан, Венгрия Украина учун 90 млрд евролик ҳарбий кредитни блоклайди. Бизга шантаж ўтмайди!» — дейилади унинг 20 феврал кечқурун Facebook’да чиққан баёнотида.

Financial Times газетаси манбаларининг айтишича, 20 феврал куни Венгриянинг ЕИдаги элчиси Брюссел Украина учун бу суммани Европа Иттифоқи бюджети билан кафолатланган қарз мажбуриятлари чиқариш орқали жалб қилиш режасига эътироз билдирган. Бундай қарор қабул қилиниши учун ЕИга аъзо 27 давлатнинг барчаси рози бўлиши талаб этилади.

Икки кун олдин Сийярто Украинага дизел етказиб бериш тўхтатилганини айтган эди. «Етказиб беришлар “Дружба” қувури орқали Венгрияга нефт транзити тикланмагунча қайта бошланмайди», — деб ёзган у 18 феврал куни.

Венгриянинг Vilaggazdasag (VG) нашри маълумотига кўра, Украина томони “Дружба” орқали Россия нефти етказиб берилиши ҳозирча фақат Словакияга қайта тикланишини айтган, аммо аниқ сана кўрсатилмаган. Ўз навбатида, VG ёзишича, Братислава “Дружба” орқали Россия нефти транзити 21 феврал куниёқ қайта йўлга қўйилиши мумкин, деб умид қилмоқда.

Европа комиссияси 2026–2027 йилларда Украинага 90 млрд евро миқдорида фоизсиз кредит ажратиш бўйича қонунчилик чоралари лойиҳасини тақдим этган. Идора бу маблағнинг учдан бир қисмини Киев бюджетига қўллаб-қувватлашга, қолган 60 млрд еврони эса ҳарбий ёрдамга йўналтиришни таклиф қилганини Еврокомиссия раҳбари Урсула фон дер Ляйен 14 январ куни Брюсселдаги матбуот анжуманида айтган. Европа парламенти молиявий ёрдам пакетини 11 феврал куни маъқуллаган.

Кредит ажратиш ҳақидаги қарорнинг ўзи ЕИ саммитида 2025 йил декабр ойи ўрталарида қабул қилинган. Германия канцлери Фридрих Мерц саммитдан кейин шундай тушунтирган: Украина бу кредитни фақат Россия Киевга уруш натижасида етказилган зарар учун компенсация тўлаганидан кейин қайтариши керак бўлади. Агар Москва зарарни қоплашдан бош тортса, ЕИ Украина қарзини тўлаш учун музлатилган Россия активларидан фойдаланади, деган канцлер.

Саммитда Россиянинг тўлиқ ҳужумига қарийб тўрт йил қарши туриб келаётган Украинага ёрдам беришнинг икки варианти муҳокама қилинган, улардан бири музлатилган Россия активларидан фойдаланишни назарда тутган.

Украина ташқи ишлар вазири Андрей Сибиха “Дружба” нефт қувури орқали етказиб бериш 27 январдан тўхтаганини Венгрия Украина ҳудудидаги қувур қисмига Россия зарбаси берилгани ҳақидаги фактни “ёпиб келгани” билан изоҳлаган. Жавобан Будапешт Украина томони гўёки қувурнинг шу участкасида электр таъминотини ўчирганини айтган. Словакия бош вазири Роберт Фицо 15 феврал куни Украина транзитни қайта тиклашни атайлаб чўзмоқда, деб айблаган.

Reuters агентлиги олдинроқ хабар беришича, Венгриянинг MOL энергетика компанияси Будапешт ҳукуматидан стратегик нефт захираларидан фойдаланишга рухсат сўраган. Агар шарқдан етказиб беришлар яқин кунларда қайта тикланмаса, биринчи босқичда тахминан 250 минг тонна хом нефтни захирадан чиқариш талаб этилади, деган компания.

ExPro таҳлил компаниясига кўра, 2025 йилда Украина “Дружба” нефт қувурининг жанубий тармоғи орқали тахминан 9,73 млн тонна Россия нефтини транзит қилган.