Трампнинг тинчлик дастури қандай ва қанча муддат ишлайди?

Ўтган ҳафта Вашингтонда Тинчлик кенгашининг биринчи йиғилиши ўтказиларкан, Kun.uz ушбу халқаро тузилмадан дунё нима кутаётгани хусусида билиш учун сиёсатшуносларга қулоқ тутди. Таҳлилчи Азиз Каримов фикрича, аъзолик Ўзбекистонни глобал сиёсатнинг олд қаторига олиб чиқади. Сиёсатшунос Мухтор Назировнинг айтишича эса, бу кўпроқ клубга ўхшайди ва Трамп президентликдан кетгач, унинг тинчлик дастури қанча ишлаши номаълум.

19 феврал кунги Тинчлик кенгаши йиғилишида 40 га яқин давлатлардан президент, бош вазир ҳамда ташқи ишлар вазирлари қатнашган. Марказий Осиёда Ўзбекистон ва Қозоғистон кенгашнинг тўлақонли аъзолари ҳамда иккала давлатдан ҳам президентларнинг ўзи Вашингтонга борди. Баъзи мамлакатлар ташқи ишлар вазирларини жўнатиш билан кифояланди. Кенгаш биринчи йиғилишининг асосий хулосаларидан бири – 9 давлатнинг Ғазога 7 млрд доллар ажратиш ваъдаси. Трамп ўз чиқишида бу ваъдалашувни эълон қилди.  

Бироқ халқаро ҳамжамият, хусусан, ушбу кенгашга аъзоликни рад этган етакчи Европа давлатлари ва шу ўринда АҚШнинг узоқ йиллик геосиёсий иттифоқчилари тузилманинг БМТга муқобил бўлишидан хавотирда. Масалан, Норвегия ташқи ишлар вазири айни сабаб билан давлати аъзоликка шошилмаганини очиқча айтди. Бундан ташқари, Трампнинг Гренландияга даъвоси ва божлар сиёсати, бундан ташқари Европадаги сўл кучлар билан ғоявий қарама-қаршилиги сабаб иттифоқдагилар кенгашни эътиборга олмаяпти.  

Хўш, Ўзбекистон-чи? Ушбу кенгашга аъзолик АҚШнинг асосий сиёсий иттифоқчилари рўйхатида бўлмаган Ўзбекистон учун нимани англатади? Kun.uz билан суҳбатлашган Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти ходими, сиёсатшунос Азиз Каримов фикрича, бу Ўзбекистонни глобал сиёсатнинг олд қаторига олиб чиқади.  

“Фаластинга тегишли бўлган Ғазода, умуман Яқин Шарқда тинчлик, барқарорликнинг бўлиши бевосита ва билвосита Ўзбекистон манфаатларига мос келади”, - дейди Азиз Каримов.  

Унинг қўшимча қилишича, ушбу кенгашда АҚШ ёки Исроил гегемонлиги кузатилмаяпти, чунки аксарият давлатларнинг аҳолиси мусулмон.  

Бироқ сиёсатшунос Мухтор Назиров ушбу кенгаш тақдим қилаётган тинчлик дастурининг умри узоқ бўлмаслигидан хавотирда. Чунки Доналд Трамп 2028 йилда президентликни тарк этади ва шу йилнинг ўзидаёқ конгрессга сайловда унинг партияси ютқазса, жиддий ички қаршиликка ҳам дуч келиши тайин.

“Ҳа, ушбу кенгашда Доналд Трампнинг гапи гап экан, лекин у 2028 йилда ҳокимиятдан кетса, у таклиф қилаётган тинчликнинг умри қанча бўлади? Низомда Трампдан кейин ким раис бўлади? Бу саволларнинг ҳаммаси очиқ қолмоқда”, - дейди Мухтор Назиров.  

Бундан ташқари, Назировнинг қўшимча қилишича Ғазо бўйича ҳам тушунмовчилик мавжуд. Вашингтондаги йиғилишда ҳудудга инвестиция киритилиши, тиклаш дастури ҳақида кўп гапирилди. Бироқ ўша тикланган Ғазо кимга берилади, Исроил икки давлатчиликни тан оладими? Булар ҳам ҳали охирига етмаган масалалар.  

Шунингдек, суҳбатда кенгашнинг аъзолик бадалларига ҳам тўхталиб ўтилди. Доимий аъзолик учун 1 млрд доллар талаб қилинади, бундан ташқари Ғазо учун жами 7 млрд ҳадя қилувчилар ичида Ўзбекистон ҳам бор. Азиз Каримов фикрича, расмий Тошкентдан ҳали бирор ким бу тўловлар юзасидан фикр баён этмаган.  

“Ҳали бирор расмийдан булар ҳақида эшитмадик. Ташкилотнинг ишлаб туриши учун бадал ажратилиши аниқ, лекин 3 йилдан кейинги аъзолик учун 1 млрд беришга давлат шошмайди”, дейди у.

Таҳлилчининг қўшимча қилишича, катта инвестицион пакетлар келишига сабаб бўлувчи 1 млрд доллар давлатга зарар эмас, фойда бўлиши ҳам мумкин.