Навалний жамоаси жасад ёрилиши бўйича материалларни ошкор қилди

Ҳалок бўлган россиялик мухолифатчи сиёсатчи Алексей Навалнийнинг сафдошлари 9 март, душанба куни Навалний жасадининг ёрилиши натижалари ҳақидаги ҳужжатнинг бир қисмини эълон қилди. Бу текширувни 2024 йилда Россия Соғлиқни сақлаш вазирлигининг суд-тиббий экспертиза маркази ўтказган эди. Коррупцияга қарши кураш жамғармасининг (ФБК) халқаро раҳбари Мария Певчих бу қарорни “қатор ОАВ” ушбу материалларни “сенсацион эълон” сифатида тарқатиш нияти билан изоҳлади. Қайси ОАВ бундай эълонни режалаштираётганига у аниқлик киритмади.

Певчихнинг сўзларига кўра, бу ҳужжат ФБК ихтиёрида бир ярим йилдан бери мавжуд бўлиб, “жумладан, хорижлик олимлар томонидан ҳам ўрганилган”.

“Мен у эртами-кечми ‘сизиб чиқиши’ мумкинлигини тушунардим, аммо очиғини айтсам, журналистлардан кимдир уни эълон қилишга журъат этади, деган фикрни ҳатто хаёлимга ҳам келтириш қийин эди. Унинг мазмуни ҳеч қандай, ҳатто энг минимал ахлоқий меъёрларга ҳам тўғри келмайди”, — деб ёзди Мария Певчих.

Унинг тушунтиришича, Россия суд-тиббий экспертларининг “стерил ва тозаланган” хулосасини эълон қилиш ҳеч қандай жамоатчилик аҳамиятига эга эмас. Ушбу материалларни очиқ тарзда жойлаштиришни режалаштираётган журналистлар фақат битта мақсадни кўзламоқда — “ўлдирилган сиёсатчининг ҳар бир ички аъзоси қандай кўринишини акс эттирган суратлар ва батафсил тавсифлар орқали кўпроқ одам йиғиш”, бу эса “тасаввур этиш мумкин бўлган ахлоқ ва одоб чегарасидан ташқарида”, деб ҳисоблайди Певчих.

“Шунинг учун Алексейнинг оиласи розилиги билан қуйида биз ҳужжат мазмунини, ўтказилган тадқиқотларнинг тўлиқ рўйхатини, шунингдек суд-кимёвий экспертиза хулосаларини эълон қилмоқдамиз”, — деди у.

График иловалар билан бирга бутун ҳужжат 289 бетни ташкил этади. ФБК ундан биринчи саҳифаларни, ўтказилган тадқиқотлар рўйхатини, умумий хулосаларни ва экспертиза якуний хулосасини эълон қилди.

Хулосада айтилишича, Навалний организмида атропин, шунингдек репеллент сифатида ишлатиладиган диэтилтолуамид аниқланган. Россия суд-тиббий экспертлари унинг ўлимига сабаб сифатида “қўшма касаллик: қон томир ва аъзолар шикастланиши билан кечган гипертония касаллиги, диффуз миокардиосклероз, бунинг оқибатида бош мия шиши, юрак қоринчалари фибрилляцияси ва ўпка шиши ривожланган” деган хулосага келган.

“Бу хулоса ҳақиқатга ҳам, Навалний заҳарланган деган хулосага келган хорижий лабораториялар тадқиқотлари натижаларига ҳам мос келмайди. Суд-тиббий экспертиза тадқиқотни керакли натижага — Навалний гўё ўз ажали билан ўлган, деган хулосага — мослаштириб ёзилганига очиқ-ойдин ишора қилувчи белгилarga эга”, — деб хулоса қилди Певчих.

Россия мухолифати етакчиси ва Коррупцияга қарши кураш жамғармаси асосчиси Алексей Навалний 2024 йил 16 феврал куни Ямал-Ненец автоном округининг Харп посёлкасидаги “Қутб бўриси” (ИК-3) жазони ижро этиш колониясида аниқланмаган ҳолатларда вафот этди. Бундан олин у 27-марта жазо изоляторига жўнатилган эди.

Россияда Навалний ўлими сабаблари бўйича ҳозиргача бирор мустақил тергов натижаси эълон қилинмаган. Россия Тергов қўмитаси маълумотларига кўра, бу маълумотларни сиёсатчининг беваси Юлия Навалная 2024 йил август ойида ошкор қилган, у “қўшма касаллик” натижасида вафот этган. Россиялик юздан ортиқ шифокор Тергов қўмитасидан жиноий иш қўзғатишни ва уларнинг фикрича, Навалний ўлимида айбдор бўлиши мумкин бўлган жазони ижро этиш федерал хизмати ходимларини жавобгарликка тортишни талаб қилди.

Мухолифатчининг ўлимига икки йил тўлиши арафасида Буюк Британия, Швеция, Франция, Германия ва Нидерландия у “катта эҳтимол билан” эпибатидин — Эквадорда учрайдиган дарахт бақаси терисидан олинадиган камёб токсин билан заҳарлангани сабабли ҳалок бўлганини маълум қилди. Бу модда лабораторияда ҳам синтез қилиниши мумкин.

Ушбу давлатлар экспертлари бир-биридан мустақил равишда, сиёсатчи ўлгандан кейин унинг қариндошлари Европага олиб чиқишга муваффақ бўлган Навалнийнинг биологик материаллари намуналарини таҳлил қилиб, ушбу токсин қўлланган, деган хулосага келди. Кремлда эса Россия ҳокимиятига Навалнийни заҳарлаган, деган айбловлар “бирёқлама ва ҳеч қандай асосга эга эмас” деб аталди.

Шу билан бирга, The Insider нашри 9 март куни Алексей Навалний жасадининг расмий экспертиза натижалари “Чёрное зеркало” Telegram-канали томонидан эълон қилингани ва бу маълумотлар мухолифатчи ўлимининг расмий сабабини рад этишини хабар қилди.

2020 йилда Навалний заҳарланганидан кейин уни даволаган реаниматолог Александр Полупан “Агентство. Новости” нашрига айтишича, “Чёрное зеркало” эълон қилган расмий экспертиза файллари унинг ўлими ҳақидаги расмий версияга мос келмайди, аммо эпибатидин билан заҳарланган, деган версияга мос келади.