АҚШ устунлиги хавф остида: атом энергетикасида янги лидер

Хитой атом энергетикаси ишлаб чиқариш бўйича жаҳон етакчисига айланишга тайёрланмоқда. Амалда ишлаётган ва режалаштирилган лойиҳаларни ҳисобга олганда, унинг умумий қуввати қарийб 186 000 мегаваттга етиши мумкин. Бу эса ҳозирча дунёда биринчи ўринни эгаллаб турган АҚШни анча ортда қолдиради. Бу ўзгариш мамлакатларнинг электр энергиясига бўлган талаб ортиб бораётган бир пайтда ўзини ишончли энергия билан таъминлашга интилаётганини кўрсатади.

Фото: Adobe Stock

Янги инфографикада мамлакатлар Global Energy Monitor маълумотлари асосида атом энергетикасининг ҳозирги ва истиқболдаги ўрнатилган қуввати бўйича сараланган. Бугунги кунда АҚШ 102 475 мегаватт кўрсаткич билан етакчилик қилмоқда ва Франциядан 35 000 мегаваттдан ортиқ фарқ билан олдинда бормоқда.

Ҳозирги вақтда Хитой 60 898 мегаватт билан учинчи ўринда турибди, аммо янги энергоблоклар ишга туширилиши билан вазият тез орада ўзгариши мумкин.

Бу ўзгариш катта геосиёсий оқибатларга эга. Атом қувватини ошираётган давлатлар импорт қилинадиган қазилма ёқилғиларга қарамликни камайтириши, шу билан бирга энергетик хавфсизликни ва энергетика тизимининг барқарорлигини кучайтириши мумкин.

Агар режалаштирилган барча лойиҳалар амалга ошса, Хитой 185 812 мегаватт билан биринчи ўринга чиқади. Ундан кейин АҚШ — 117 910 мегаватт, Франция — 75 590 мегаватт билан жой олади. Россия 60 800 мегаватт билан тўртинчи ўринни эгаллайди.

Франция атом энергетикасининг тарихий етакчиси бўлиб қолмоқда: мамлакатда барча электр энергиясининг тахминан 69 фоизи атом электр станцияларида ишлаб чиқарилади.

Буюк Британия 1956 йилда ишга туширилган дунёдаги биринчи тижорий атом электр станциясининг ватани ҳисобланади, аммо кейинчалик у ядровий энергиядан фойдаланишни қисқартирган. Ҳозир эса ҳукумат “атомнинг олтин даври”га эришишни мақсад қилмоқда, аммо ҳатто мавжуд режалар тўлиқ амалга ошса ҳам — жами 15 394 мегаватт — мамлакат фақат дунёда 12-ўринни эгаллайди.

Бугунги кунда ўрнатилган атом қувватига эга бўлмаган 17 та давлат орасида энг катта ўсиш Угандада кутилмоқда — 18 000 мегаваттгача. Ундан кейин Полша — 15 612 мегаватт ва Туркия — 14 700 мегаватт билан жой олган.

Замонавий атом энергетикаси ривожи ядровий бўлиниш технологиясига таянади. Бу технология барча мавжуд реакторлар асосини ташкил этади ва жаҳондаги электр энергияси ишлаб чиқаришнинг тахминан 10 фоизини таъминлайди. У етарлича ривожланган соҳалардан бири бўлишига қарамай, тараққиёт давом этмоқда: қурилиш харажатларини камайтириш, хавфсизликни ошириш ва қурилиш муддатини қисқартиришни ваъда қилаётган ихчам модулли реакторлар пайдо бўлмоқда.

Шу боис, прогноз қилинаётган қувватлар ҳисобида энди фақат йирик станциялар эмас, балки давлат ва хусусий инвесторлар томонидан қўллаб-қувватланаётган кичик реакторлар сонининг ортиши ҳам тобора кўпроқ инобатга олинмоқда.