Кескинлашган АҚШ–Европа муносабатлари, Испанияда тўқнашган тезюрар поездлар ва Гватемалада 30 кунлик қамал – кун дайжести

Ўтган кун давомида жаҳонда рўй берган энг асосий воқеа ва янгиликлар шарҳи билан кундалик хабарномада таништирамиз.

Эрондаги намойишлар

Эрон АҚШнинг ҳар қандай зарбаси Теҳрон томонидан «қаттиқ жавоб» билан қарши олиниши ҳақида огоҳлантирди.

«Теҳроннинг ҳар қандай адолатсиз тажовузга жавоби қаттиқ ва афсусли бўлади», деб ёзди Эрон президенти Масъуд Пизишкиён. У шунингдек, мамлакатнинг олий раҳбарига қилинган ҳар қандай ҳужум «бутун халққа қарши кенг кўламли урушга тенг» эканини қўшимча қилди.

Бу баёнот мамлакат бўйлаб норозилик намойишларида камида 5 минг киши, жумладан, 500 нафар хавфсизлик ходими ҳалок бўлгани айтилганидан кейин янгради.

Ўтган ой Теҳрондаги катта бозорда иқтисодий шикоятлар сабаб бошланган норозиликлар тезда сиёсий тус олди ва бутун мамлакат бўйлаб ёйилди. АҚШ президенти Доналд Трамп бир неча бор аралашиш билан таҳдид қилганди.

Жума куни Трамп ижтимоий тармоқдаги пости орқали Теҳрон раҳбариятига миннатдорлик билдирди ва 800 кишининг режалаштирилган қатл жазолари бекор қилинганини ёзди. У АҚШнинг ҳарбий активларини минтақага кўчирган, бироқ қандай қадам ташлаши аниқ эмас.

Ўтган ҳафта бостирилган намойишлар ҳозир деярли тўхтаган. Ўн минглаб одам ҳибсга олингани айтилмоқда.

Испанияда поездлар тўқнашди

Якшанба куни Испания жанубида юқори тезликдаги поезд релсдан чиқиб, қарама-қарши йўналишда келаётган бошқа поезд билан тўқнашди. Тўқнашув натижасида иккинчи поезд ҳам релсдан чиқиб, темирйўл ёнбағридан пастга қулади. Полицияга кўра, камида 21 киши ҳалок бўлган.

Давлат компаниясига тегишли иккинчи поезд тўқнашув пайтида тахминан 200 км/соат тезликда бўлган. Релсдан чиққан биринчи поезд қанчалик тезликда бўлгани номаълум.

Ҳодиса Кордоба вилоятидаги Адамуз шаҳри яқинида содир бўлди. Бундан ташқари, юздан ортиқ инсон шифохонага ётқизилган, уларнинг 15 нафари оғир аҳволда.

«Тўқнашув кучи ниҳоятда катта бўлган… яна жасадлар топилиш эҳтимоли бор», деди Андалусия минтақавий ҳукумати раҳбари Хуанма Морено.

Икки поездда жами тахминан 400 йўловчи бўлган, уларнинг аксарияти дам олишдан кейин Мадридга қайтаётган ёки ундан қайтаётган фуқаролар эди.

Расмийлар тўқнашув сабабларини ҳозирча аниқламаган, улар «тўғри участкада релсдан чиқиш жуда ғалати экани»ни таъкидламоқда.

Гренландия можароси

АҚШ президенти Доналд Трамп 1 февралдан бошлаб Евроиттифоқ аъзолари — Дания, Швеция, Франция, Германия, Нидерландия ва Финландия, шунингдек, Буюк Британия ва Норвегияга нисбатан ортиб борувчи божлар тўлқинини жорий этишга ваъда берди. Бу чоралар АҚШга Гренландияни сотиб олишга рухсат берилмагунча амал қилиши айтилди. Европа бу қадамни шантаж деб қоралади.

Европаликлар божлар жорий этишдан қайтариш саъй-ҳаракатларини кучайтириш бўйича келишувга эришди. Шу билан бирга, агар божлар барибир кучга кирса, жавоб чораларини тайёрлашга ҳам келишиб олган.

Хусусан, пайшанба куни Брюсселда бўлиб ўтадиган фавқулодда саммитда турли вариантлар муҳокама қилиниши кутилмоқда. Вариантлардан бири — 93 млрд евро миқдоридаги АҚШ импортига божлар пакети бўлиб, у 6 февралдан автоматик кучга кириши мумкин.

Яна бир вариант — ҳозиргача ҳеч қачон қўлланмаган «Мажбурлашга қарши инструмент». У давлат харидлари, инвестициялар ёки банк фаолиятига киришни чеклаши, шунингдек, рақамли хизматлар савдосини чеклаши мумкин.

Дания ташқи ишлар вазири Ларс Расмуссен дипломатияга эътибор қаратишда давом этилишини айтди: «АҚШ фақат президентдан иборат эмас. Мен ҳозиргина у ерда бўлдим. Америка жамиятида ҳам мувозанат ва тормозлар мавжуд», дея қўшимча қилди у.

Германиялик христиан-демократ депутат Жуэрген Ҳардтнинг айтишича, Гренландия масаласида «Трампни ҳушига келтириш» учун сўнгги чора сифатида АҚШ мезбонлик қилаётган футбол бўйича Жаҳон чемпионатини бойкот қилиш ҳам муҳокама этилиши мумкин.

Гватемалада 30 кунлик қамал эълон қилинди

Гватемала президенти Бернардо Аревало якшанба куни 30 кунлик қамал ҳолати эълон қилди.

Маҳбуслар бир неча кун аввал мувофиқлаштирилган қўзғолон кўтариб, қамоқдаги тўда етакчиларидан имтиёзлар олиб ташланганига норозилик сифатида учта қамоқхона устидан назоратни эгаллаганди.

Шундан сўнг полиция Реноваcиoн қамоқхонасига бостириб кириб, у ерда гаровга олинган қўриқчиларни озод этди. Якшанбага келиб, махсус бўлинмалар 3 та қамоқхона ва уларда гаровга олинган 40 дан ортиқ полициячини жиноятчилар қўлидан озод қилди.

Бунга жавобан қамоқда сақланаётган тўда етакчилари ташқаридаги аъзоларига қасос ҳужумларини уюштиришни буюрган. Натижада пойтахтда гумон қилинаётган тўда аъзолари томонидан етти нафар полициячи ўлдирилди.

Шундан сўнг Гватемалада 30 кунлик қамал эълон қилинди.

«Улар давлатни ўз талабларини қабул қилдириш учун қамоқхоналарда исён кўтарди ва гаровга олди. Бу талаблар ўнлаб йиллар давомида қондириб келинган», деди президент. Унинг айтишича, қамоқхоналар қайта назоратга олинганидан кейин содир бўлган ҳужумлар «хавфсизлик кучлари ва аҳолини қўрқитиб, ҳукуматни тўдаларга қарши қатъий курашдан қайтаришга уриниш» бўлган.

Қамал ҳолатида айрим конституциявий ҳуқуқлар чекланиши мумкин. Президент бу чоралар хавфсизликни таъминлаш ва тўдаларга қарши ҳукуматнинг барча ресурсларини ишга солиш имконини бериш учун зарур эканини айтди.

Россия–Украина уруши

Кремл томонидан тайинланган маҳаллий раҳбарнинг айтишича, Россия босиб олган Запорижжя вилоятида 200 мингдан ортиқ хонадон якшанба куни электрсиз қолган.

Евгений Балитский деярли 400 та аҳоли пунктида Украина дрон зарбалари туфайли электр таъминотидан узилганини билдирди.

Алоҳида ҳолатда Украина дрони парчалари Шимолий Осетиядаги беш қаватли турар жой биносига қулагани маълум қилинди. Оқибатда тунда икки бола ва бир нафар катта ёшли шахс жароҳатланган, деди расмийлар.

Украина Фавқулодда вазиятлар хизмати эса Россия ҳам якшанбага ўтар кечаси Одесса вилоятидаги энергетика инфратузилмасига зарба берганини маълум қилди. Натижада ёнғин чиққан, бироқ у тезда ўчирилган.

Расмийларга кўра, Россия ҳужумлари оқибатида Днепропетровск вилоятида камида олти киши жароҳатланган.

Украина президенти Володимир Зеленскийнинг сўзларига кўра, тунда мамлакат бўйлаб амалга оширилган ҳужумларда 6 ҳудуд нишонга олинган ва икки киши ҳалок бўлган.

Шу кунларда Украина делегацияси АҚШ расмийлари билан урушдан кейинги хавфсизлик кафолатлари ва иқтисодий тикланишга оид тинчлик келишуви ҳужжатларини якунлашга ҳаракат қилмоқда.

Агар АҚШ расмийлари бу таклифларни маъқулласа, ҳужжатлар келаси ҳафта Швейцарияда ўтадиган Жаҳон иқтисодий форумида имзоланиши мумкин.

Сурияда янги сулҳ

18 январ куни Сурия президенти Аҳмад аш-Шаръа Сурия ҳукумати ва Сурия Демократик кучлари ўртасида кенг қамровли сулҳ ва тўлиқ интеграция бўйича келишув эълон қилди. Ҳужжат мамлакатнинг шимоли-шарқида давлат ҳокимиятини тиклашга қаратилган чораларни назарда тутади.

SANA агентлиги эълон қилган шартларга кўра, келишув ҳукумат кучлари ва SDF ўртасидаги барча фронтлар ва алоқа чизиқларида дарҳол ва тўлиқ сулҳни кўзда тутади.

Битим SDFʼга алоқадор барча ҳарбий тузилмаларнинг Фурот дарёси шарқидаги ҳудудларга параллел равишда олиб чиқилиши билан бир вақтда кучга киради.

Келишувга мувофиқ Дайр аз-Зор ва Раққа вилоятлари маъмурий ва ҳарбий жиҳатдан тўлиқ ва зудлик билан Сурия ҳукумати назоратига ўтказилади. Бу икки вилоятдаги барча фуқаролик муассасалари ва объектлар ҳам давлатга топширилади.

Ушбу ҳудудлардаги амалдаги ташкилотлар ходимлари ҳам Суриянинг тегишли давлат вазирликлари таркибида расман сақлаб қолинади.

Келишув доирасида Сурия ҳукумати минтақадаги барча чегара ўтиш пунктлари ҳамда нефт ва газ конлари устидан назоратни ўз зиммасига олади. Ушбу объектлар даромадларнинг давлат бюджетига қайтишини таъминлаш мақсадида Сурия кучлари томонидан қўриқланади.

Чилида ўрмон ёнғинлари

Якшанба куни Чили марказий ҳудудларини қамраб олаётган ўрмон ёнғинлари оқибатида камида 18 киши ҳалок бўлди. Мамлакат президенти Габриэл Борик қурбонлар сони яна ошиши эҳтимоли юқори эканини таъкидлади.

Якшанба куни ҳам Биобио ва Нубл ҳудудларида 33 та ўрмон ёнғини кенг майдонларни қамраб олган ҳолда ёнишда давом этган. Миллий ўрмон хўжалиги корпорацияси ва фавқулодда хизматлар алангани жиловлашга уринмоқда.

Борикнинг айтишича, ёнғинларнинг «оғирлиги сабабли» ва уларни бартараф этиш, логистика ҳамда хавфсизлик чораларини енгиллаштириш мақсадида айрим ҳудудларда комендантлик соати жорий этилди.

Расмий маълумотларга кўра, Биобио ҳудудида 300 та уй вайрон бўлгани тасдиқланган.