Газпромбанкка қарши санкциялар Ўзбекистон мис саноати ривожини хавф остига қўяди — The Diplomat

АҚШ Молия вазирлиги 21 ноябр куни Россиянинг Газпромбанкига қарши санкциялар киритган эди. Бу – Ўзбекистоннинг ривожланаётган тоғ-кон саноати учун жиддий “бош оғриғи” бўлиши мумкин. Ушбу тармоқ ҳозиргача 4,8 миллиард долларлик “Ёшлик” конини ўзлаштириш лойиҳасини молиялаштиришда рус банкига таяниб келган, дея ёзади The Diplomat.

“Газпромбанк халқаро тўлов тизимидан четлаштирилгач, Ўзбекистоннинг “Ёшлик” конини кенгайтириш бўйича энг муҳим лойиҳасини амалга оширишда узилишлар юзага келиши мумкин, айни пайтда мамлакат муқобил кредиторлар топишга шошилади ёки иккиламчи санкцияларга дучор бўлиш хавфи мавжуд”, дейилади мақолада.

Шунингдек, бу Ўзбекистонда фаолият юритаётган Европа кончилик ва муҳандислик компаниялари, банклар ва давлат томонидан қўллаб-қувватланадиган экспорт-кредит агентликларига ҳам жиддий молиявий зарба бериши мумкин.

Ўзбекистонда мис қазиб олиш ишлари давлатга қарашли Олмалиқ кон-металлургия комбинатида амалга оширилади. Айни пайтда комбинат қиймати 4,8 миллиард долларлик “Ёшлик” конини кенгайтириш лойиҳаси устида ишлаяпти. Бу лойиҳа конда мис ишлаб чиқаришни 78 фоизга ошириб, 2026 йилда 264 минг тоннага етказиши кўзда тутилган. Олтин ишлаб чиқариш ҳам 50 фоизга ошиб, 800 минг унцияга етиши керак. Компания раисининг таъкидлашича, ислоҳотлар ОКМКни дунё миқёсида мис рудасини қайта ишлаш бўйича етакчи корхонага айлантиради.

Май ойида Россия президенти Владимир Путин икки кунлик давлат ташрифи билан Тошкентга келганди, “Ёшлик” лойиҳаси ҳам икки мамлакат ўртасидаги иқтисодий алоқаларни чуқурлаштириш бўйича музокаралар доирасида муҳокама қилинганди.

Россия 2021 йилдан бери мазкур лойиҳага қизиқиб келади, ўша пайтда Газпромбанк ва Россиянинг давлат тараққиёт банки ВЭБ.РФ ОКМК билан Россиядан тоғ-кон ускуналарини сотиб олишни молиялаштириш бўйича 2 миллиард долларлик келишувга эришганди. 2022 йилда ВЭБ.РФ билан 800 миллион долларлик битимнинг бир қисми бекор қилинади. Бу банкнинг АҚШ, Европа Иттифоқи ва Буюк Британия санкцияларига учраши фонида юз берди.

Октябрда эълон қилинган ОКМКнинг ривожланиш стратегиясида Газпромбанк лойиҳадаги асосий инвестор сифатида аниқ кўрсатилган. Хусусан, Россия банки 1 миллиард доллар миқдорида кредит тақдим этган, шундан 670 миллион доллари аллақачон Германиянинг Thyssenkrupp, Швейцариянинг ABB Group ва Британиянинг Weir Group компанияларидан кончилик ускуналарини харид қилиш учун ишлатилган.

“АҚШнинг Россияга қарши санкцияларни кучайтириш мақсадида Газпромбанкни ҳам қора рўйхатга киритиши ОКМК учун санкциялар хавфини ва логистика муаммоларини келтириб чиқариши, шунингдек, Ўзбекистонга экспорти санкция остига тушган банк томонидан молиялаштирилган Европа компанияларига ҳам таъсир кўрсатиши мумкин”, дейилади мақолада.

Германия ҳам ОКМК билан чуқур иқтисодий алоқаларга эга. Хусусан, 2023 йил сентябр ойида KfW Ipex-Bank “Ёшлик” лойиҳаси бўйича ишларни давом эттириш учун 2,55 миллиард долларлик молиялаштиришни ташкил этиш бўйича келишувга эришганди. Жорий йилнинг сентябр ойида Германия канцлери Олаф Шолцнинг Ўзбекистонга ташрифи чоғида Олмалиқ кон-металлургия комбинати ва Германия банклари консорциуми ўртасида 144 миллион евро миқдоридаги биринчи транш ажратиш бўйича битим тузилди.

АҚШдан фарқли ўлароқ, Буюк Британия Газпромбанкка нисбатан анча олдинроқ, аввалига 2014 йилда Россия Қримга бостириб кирганидан кейин, сўнгра 2023 йил охирида санкциялар киритган. Аммо Британия, лойиҳа россиялик кредитор томонидан қўллаб-қувватланганига қарамай, “Ёшлик” конида шартномаларни қўлга киритишга уринаётган фирмаларга ўз таъсирини ўтказишда давом этмаган. 2022 йилда Британия делегацияси Weir Group томонидан ишлаб чиқарилган ускуналарни “Ёшлик” лойиҳасида фойдаланиш учун 14,2 миллион евро миқдорида экспорт битимини имзолашга ёрдам беради. 2024 йил октябр ойида Британиянинг экспорт кредит агентлиги U.K. Export Finance Испаниянинг Santander банки томонидан тақдим этилган кредитни қайта молиялаштиришни кафолатлайди.

The Diplomat'га кўра, агар ОКМК “Ёшлик” лойиҳасини молиялаштириш учун Газпромбанкдан бошқа манбаларни топа олмаса, иккиламчи санкциялар хавфи остида қолади. Бу эса компанияни деярли изоляцияда қолдириб, экспортини диверсификация қилишга ҳаракат қилиши кераклигини англатади.