Саратон касаллигини енгишга ёрдам берадиган энг сўнгги муолажалар

Сўнгги йилларда ўтказилган фаол илмий изланишлар ва инновацион кашфиётлар туфайли тиббиётда саратон касаллигини ташхислаш ва даволашнинг янги усуллари пайдо бўлди, бу эса онкологияга қарши курашда сезиларли ютуқларга эришишга имкон берди.

Фото: «Анадолу» тиббиёт маркази

Саратон ҳужайралари жуда ақлли. Улар камуфляж қилиш ва иммунитетимизни алдашга қодир, шу билан бирга тананинг мудофаасида кўринмас бўлиб, назоратсиз кўпайиб соғлом тўқималарга таъсир қилади. Бироқ, энг муҳими ўлиш учун табиат томонидан ишлаб чиқилган соғлом ҳужайралардан фарқли ўлароқ улар «ўлмас». Бир неча йиллар давомида тиббиёт онкология табиатини аниқлаш учун фаол изланишлар олиб бормоқда. Ва олимлар бу масалада сезиларли ютуқларга эришдилар деб айтиш мумкин. Сўнгги йилларда амалга оширилган янги кашфиётлар туфайли онкологияни даволашнинг янги усуллари ва технологиялари ишлаб чиқилиб, ушбу касаллик билан самарали курашишга имкон берди.

Дунёга машҳур АҚШнинг Johns Hopkins Medicine тиббиёт клиникаси билан ҳамкорликда ишлайдиган «Анадолу» тиббиёт маркази мутахассислари (Истанбул, Туркия) қуйида замонамизнинг энг ёмон хасталикларидан бирини даволашда катта ютуқларга эришишга имкон берган сўнгги тиббий ютуқлар ҳақида ўз фикрларини баён қилишади.

Мақсадли терапия

«Кўп йиллар давомида шифокорлар онкологиянинг ҳар қандай турига қарши стандарт усулларни қўлладилар», дейди «Анадолу» тиббиёт марказининг тиббий онкология кафедраси мудири, профессор Недгет Ускент. – Аммо, кейинчалик олимлар ҳар бир ўсимта ўзига хос генетик мутацияга эга эканлигини аниқладилар. Яъни, ҳатто кўкрак саратонининг ҳам бир неча тури мавжуд. Шунга кўра, ҳар бир хавфли ўсимта индивидуал ёндашувни талаб қилади. Ушбу кашфиёт туфайли мақсадли даволаш каби шахсий даволаш усуллари тиббиётда пайдо бўлди, бу эса ўсимталарнинг турларига қараб уларга мақсадли равишда таъсир қилиш имконини берди».

Масалан, майда ҳужайрали ўпка саратонининг пайдо бўлиши одатда ALKнинг генетик мутациясидан келиб чиқади. Ушбу кашфиётга асосланиб, олимлар бундай мутациянинг ривожланишига тўсқинлик қиладиган мақсадли дори ишлаб чиқдилар. Бу ҳатто 4-босқич саратон касаллиги бўлган беморларда ҳам жуда муваффақиятли натижаларга эришиш имконини берди.

Бошқа бир мисол, сурункали миелоид лейкемияни илгари даволаш жуда қийин бўлган. Кўпинча қон саратони билан оғриган беморлар учун ягона нажот суяк илиги трансплантацияси эди. Бироқ, янги мақсадли дориларнинг пайдо бўлиши туфайли шифокорлар ушбу касалликка қарши муваффақиятли курашиб, ленфома ва лейкемиянинг турли шакллари бўлган беморларнинг тахминан 70-80 фоизида барқарор ремиссияга эришдилар. Бундан ташқари, баъзи ҳолларда бу кўрсаткич суяк илиги трансплантациясиз 90 фоизга етади.

Иммунотерапия

Одамнинг иммунитет тизимини саратон касаллигига қарши курашда ишлатадиган даволашнинг ушбу янги усули кўплаб онкологиянинг кенг тарқалган турларини даволашда сезиларли ютуқларга эришишга ёрдам берди.

Иммунотерапия саратонни инсон иммунитетидан яшириш учун ишлатадиган механизмларни ажратиш натижасида пайдо бўлди. Маълумки, организм ўз иммунитетидан ҳимоя қилиш учун PD1 оқсилини ишлаб чиқаради. Олимлар зарарли ҳужайралар бундан хабардор эканликларини ва шунингдек, «ўзларини яшириш учун» PD1 ишлаб чиқарганликларини аниқладилар.

«Ушбу кашфиёт онкологияни даволашда катта ютуқ бўлди ва PD1 ишлаб чиқарилишини блокировка қиладиган янги самарали дориларни яратишга ёрдам берди, шу билан патологик ҳужайраларни иммунитет тизимига кўринадиган қилди», дейди онколог, «Анадолу» клиникаси профессори Шереф Комуржу. «Албатта, баъзи ҳолларда бу усул ўсимтани бутунлай йўқ қила олмайди, аммо бу касалликнинг ривожланишини тўхтатиши мумкин».

CAR-T ҳужайрали терапияси

Бугунги кунда саратон касаллигини даволашнинг яна бир инқилобий усули – CAR-T ҳужайрали терапия (кимёвий антигенли рецептор) ҳисобланади. Унинг моҳияти ўсимталарни йўқ қилишга қаратилган махсус иммунитет ҳужайраларини тайёрлашда ётади.

Маълумки, иммунитетнинг асоси танадаги хавфли бегона ҳужайралар билан курашиш учун мўлжалланган лейкоцитлардир. Ўз-ўзидан, улар ҳар доим ҳам саратон касаллигини йўқ қилишга қодир эмас. Шу муносабат билан, олимлар ўсимта ҳужайраларини яхшироқ таниб олиш ва уларга ҳужум қилиш учун уларни ўзгартириш ғоясини илгари суришди.

«Лейкоцитлар ҳужайралари (Т-лимфоцитлар) беморнинг қонидан ажралиб чиқади ва кейин сунъий ДНК ёрдамида лабораторияда «қайта дастурлаштирилади», дейди онколог, профессор Неждет Ускент. - Шундай қилиб, биз «универсал аскарлар»ни саратон касаллигига қарши кураш учун қамоққа оламиз. Ушбу усул айниқса ўткир лимфобластик лейкемия ва лимфома даволашда яхши натижаларни кўрсатди».

Смарт биопсия

Фан нафақат даволашда, балки онкология диагностикасида ҳам катта ютуқларга эришди. Сўнгги йилларда тиббиётда, ҳатто эрта босқичларда ҳам саратон касаллигини юқори аниқлик билан аниқлашга ёрдам берадиган янги тиббий технологиялар пайдо бўлди. Масалан, саратон диагностикаси соҳасидаги ютуқлардан бири суюқ CTC биопсияси («қон томчиси биопсияси») эди. Ушбу усул беморнинг қонидаги зарарли ҳужайраларни ҳатто эрта босқичда ҳам ўсимта жуда кичик бўлганида ва УЗИ, МРТ, КТ каби анъанавий аппаратлар ёрдамида аниқлашга имкон беради. «CTC технологияси туфайли нафақат саратон ҳужайраларини аниқлаш ва уларнинг сонини аниқлаш, балки онкология турини, хусусан ўпка, кўкрак, йўғон ичак ва простата саратонини аниқлаш имкониятига эга бўлдик», дейди «Анадолу» клиникаси патология бўлими бошлиғи, профессор Ҳусайн Балоглу.

Революцион даволаш технологиялари

Бугунги кунда энг янги тиббий технологиялар ҳам онкологияни даволашда катта муваффақиятларга эришишга ёрдам беради. Бугун ҳам «Да Винчи» роботи ёрдамида кўплаб жарроҳлик операциялари ўтказилмоқда. Бу жарроҳнинг қўлидан кўра кўпроқ ҳаракатга келтиради ва бир нечта майда кесмалар орқали янада мураккаб ва эришиш қийин бўлган ўсмаларни самарали олиб ташлашга ёрдам беради. Бунинг ёрдамида даволаниш натижалари ошади, асоратлар хавфи камаяди, бемор тузалиш эҳтимоли кўпроқ ва одатдаги ҳаётига қайтиши мумкин.

Бундан ташқари, радиотерапия ва рентгенография ёрдамида саратон касаллигини жарроҳликсиз даволаш алоҳида ривожланди. Илгари радиация онкологияси асосан беморларнинг азобланишини енгиллаштириш учун паллиатив мақсадларда ишлатилган, аммо бугунги кунда у саратон касаллигининг кўплаб турларини даволашнинг ажралмас қисмидир.

«Янги технологияларнинг пайдо бўлиши туфайли, биз ўсимтани юқори дозаларда нурланиш орқали соғлом тўқималарга зарар бермасдан қисқа вақт ичида йўналтириш имкониятига эгамиз. Натижада даволаш самараси сезиларли даражада ошади ва беморларда асоратлар хавфи камаяди», дейди «Анадолу» тиббиёт марказининг радиация онкологияси бўлими бошлиғи, профессор Хале Башак Чалар.

Сиз онкологияга қарши курашнинг сўнгги усуллари ҳақида кўпроқ маълумотга эга бўлишингиз, шунингдек, касаллик ва тавсия этилган даволаниш бўйича шифокорларнинг бепул маслаҳатларини «Анадолу» тиббиёт марказига сўров юбориб, қуйидагилар орқали олишингиз мумкин: