The Guardian суриштируви: Туркияда яшайдиган ўзбек «тадбиркори»нинг қалбаки паспорт тайёрлаб бериш бизнеси

Расмий визалар ва саёҳат қилиш имкониятини берадиган штампларга эга бўлган, қалбаки паспорт тайёрлашга ихтисослашган ва ривожланиб бораётган онлайн бизнес ИШИД билан алоқаси бўлган одамларга Сурияни тарк этиб, Буюк Британия, Европа Иттифоқи, Канада ва АҚШга кириш имкониятини таклиф қилмоқда. Бу ҳақда The Guardian нашри томонидан ўтказилган суриштирувда келтириб ўтилган.

Туркияда яшовчи, экстремистик гуруҳлар билан алоқаларга эга ўзбек тадбиркори томонидан бошқариладиган тармоқ ҳозирда турли мамлакатлардан келган, юқори сифатли қалбаки паспортларни 15 минг долларгача (11 минг 132 фунт стерлинг) пулламоқда.

Нашр маълумотларига кўра, камида 10та ҳолатда Сурия чегарасини ноқонуний кесиб ўтган одамлар Истанбул аэропорти орқали бошқа мамлакатларга жўнаб кетишган.

Сохта паспорт сотувчиларнинг сўзларига кўра, уларнинг мижозлари орасида Европа Иттифоқи мамлакатларига боришни истовчилар кўпчиликни ташкил этади. Камида икки ҳолатда эса қалбаки паспорт сотиб олганлар Истанбулдан Мексикага сохта рус паспортлари орқали етиб боришган ва у ердан ноқонуний равишда АҚШга киришга муваффақ бўлган.

«Туркияда яшовчи этник ўзбек шу қадар яхши ишлаяптики, яқинда Теlegram’нинг шифрланган хабар алмашиш функциясидан фойдаланган ҳолда “Istanbul Global Consulting” номи билан канал ҳам очган», деб ёзади The Guardian.

«Кимнинг қайси гуруҳдан эканлиги ҳақида сўрамайман. Мен ҳамма билан ишлашга тайёрман. Кимнинг ёмон ёки яхшилигини билиш менинг ишим эмас. Бу билан хавфсизлик хизматлари шуғулланиши керак», дея ёзган ўзбекистонлик тадбиркор ўзини мижоз сифатида таништирган The Guardian журналисти билан суҳбатда.

Нашрнинг ёзишича, кундан кунга ўсиб бораётган савдо хавфли экстремистлар бутун дунё бўйлаб хавфсизлик кучларини четлаб ўтиши, ўтмишдаги жиноятлари учун жазодан қутулиб қолиши ва Суриядан бошқа мамлакатларда террорчилик фаолиятини давом эттиришлари мумкинлигидан далолат беради.

Ғарб хавфсизлик хизмати расмийлари 2015 йилда ИШИД жангарилари Сурия ва Ироқ паспортларини тайёрлаш учун бўш бланкалар ва принтерлар каби муҳим жиҳозларни қўлга киритишга муваффақ бўлгани ҳақида огоҳлантириш билан чиққанди. Гуруҳ бир қатор терактлар, жумладан, 2015 йил ноябрида Париждаги Батаклан театрига уюштирилган ҳужум ва 2017 йилда Манчестер шаҳридаги стадионда рўй берган портлаш учун жавобгарликни ўз зиммасига олган. Қочқинлар инқирози чўққисига чиққан пайтда Европага қочиб ўтган бир миллиондан ортиқ сурияликлар орасида ИШИДнинг оператив ходимлари ҳам бўлган.

Шундан кейин Европа чегара идоралари сохта паспортларни аниқлаш учун замонавий технологиялар харид қилиш ва ходимларни ўқитиш учун сармоя киритади.

2020 йилда Тожикистон ҳукумати сохта тожик паспортларидан фойдаланишга чек қўйиш мақсадида Истанбулдаги консуллик ходимлари ва ҳужжат тизимини бутунлай қайта кўриб чиққан.

Бироқ бунга жавобан, сохта паспорт сотувчилари ҳам потенциал мижозлари учун турли миллатлар паспортларидан фойдаланиш имкониятини тақдим қила бошлади.

Ўзбекистонлик «бизнесмен» нашр журналистига ҳақиқий хавфсизлик белгилари ва голограммалари бўлган янги Франция, Бельгия, Болгария ва Россия паспортлари акс этган бир қанча видеоларни юборган.

Қалбаки паспорт сотувчисининг фикрига кўра, ишлайдиган биометрик чипни қалбакилаштириш деярли мумкин эмас, лекин кўплаб чегара ўтиш жойларидаги паспорт текшируви ходимлари ишламайдиган чипларга эътибор бермай, паспорт эгасига рухсат беришади.

Ўзбекистонлик «уддабурон тадбиркор» харидорга бутунлай ғойиб бўлишига ёрдам бериш учун 500 доллар эвазига Туркиянинг ўлим гувоҳномасини ҳам таклиф қилган ва уни тегишли консулликка юбориши мумкинлигини айтган.

Мижозларнинг этник келиб чиқиши, гаплашадиган тиллари, қаерга боришни хоҳлашлари ва қанча пул беришга имкони борлигига қараб бир нечта паспорт вариантлари мавжуд. Европага кириш учун энг арзон ҳужжатлар Россия, Қирғизистон ва Қозоғистон паспортлари бўлиб, уларнинг нархи 5 минг доллар атрофида. Агар унга Шенген визаси ҳам қўшилса, унда бундай паспортнинг нархи 6 минг долларни ташкил қилади.

Европа Иттифоқига визасиз кириш имконини тақдим этиши ҳисобига Украина ва Молдова паспортлари бироз қимматроқ туради. Энг қиммат вариант эса Европа Иттифоқи паспорти – 8 минг доллар. Одатда бу каби ҳужжатнинг асосий харидорлари француз тилини биладиган араб ёки Африка давлатлари фуқаролари ҳисобланади.

Схемага кўра, Европа Иттифоқи давлати фуқароси Туркияга ўз паспорти билан келади ва уни ўзбекистонлик тадбиркор ва унинг ҳамкасбларига тахминан 2500 еврога сотади. Кейин паспортдаги фотосурат мижознинг фотосуратига ўзгартирилади. Шундан сўнг паспортнинг асл эгаси ҳужжат йўқолганини эълон қилади ва ўз мамлакатининг Истанбулдаги консуллигига бу ҳақда ариза тақдим этади.

Янги паспорт мурожаатчининг келиб чиққан мамлакатида тайёрланади, кейин эса мижоз кутаётган мамлакатга етказилади. Бу схемадан кўзланган мақсад расмий штампларни олиш ва ҳужжатнинг қонунийлигини мустаҳкамлаш эканлиги таъкидланган.

«Паспортнинг ўзи қиммат эмас. Олинаётган пулнинг асосий қисми штамплар сотиб олиш учун порага кетади. Ўтмишда бозордаги қалбаки паспортларнинг сифати ёмон эди. Ҳозиргилари шунчалик сифатлики, пулингиз етарли бўлса, исталган жойга боришингиз мумкин», деган сохта паспорт сотувчиси.