Истанбул оролга айланиши мумкин: Қора ва Мармар денгизлари ўртасида янги канал қурилмоқда

Бир неча йилдан сўнг Туркиянинг энг йирик шаҳри Истанбулда иккинчи йирик сув йўли - «Истанбул канали» пайдо бўлиши мумкин. Ушбу лойиҳа Қора денгизни Босфорнинг ғарбий қисмидаги Мармар денгизи билан боғлайдиган тахминан 45 километр узунликдаги сунъий канал қуришни назарда тутади. Бунда Истанбулнинг бир қисми оролга айланади.

Eco News муаллифларининг тушунтиришича, агар лойиҳа амалга оширилса, кемаларнинг бир қисми Босфор орқали ўтмайди. Бу кўп миллионли шаҳар яқинида нефт танкерининг ҳалокатга учраш хавфини камайтиради.

Йўналиш Кучукчекмеже кўли ҳудудидан, Сазлидере тўғони ёнидан ва Теркос кўлининг шарқидан ўтади.

Туркия ҳукумати Босфор тобора юкланиб бораётганини таъкидламоқда. Расмийларга кўра, ҳар йили бўғоз орқали 43 мингга яқин кема ўтади ва йирик кемалар ўртача 14 соатдан кўпроқ кутиши мумкин. Шунингдек, улар Босфор кескин бурилишлар, кучли оқимлар, доимий равишда ўтадиган паромлар ва сувга жуда яқин жойлашган турар-жой ҳудудлари билан мураккаб йўналиш эканлигини таъкидлайди. Нефт танкерининг эҳтимолий жиддий ҳалокати нафақат кема қатновига, балки турар-жой бинолари, тарихий жойлар ва денгиз муҳитига ҳам таъсир қилиши мумкин.

Янги канал қурилишининг асосий муаммоларидан бири - лойиҳанинг нархи. «Истанбул канали» расмий сайтида 15 миллиард доллар ҳақида сўз боради. Бироқ Reuters агентлиги 2025 йилда лойиҳа тахминан 2 миллиард долларга баҳоланганини маълум қилди.

Лойиҳа расман 2021 йилда биринчи кўприкнинг пойдевори қўйилиши билан бошланган. Бироқ канал қурилишининг ўзи бир текисда бормади. Туркия транспорт вазири Абдулқодир Уралоғлу яқинда лойиҳа ташлаб қўйилмаганини, аммо унинг давом этишини зарур маблағларни топиш билан боғлиқлигини айтди.

Танқидчилар лойиҳа атроф-муҳитга жиддий зарар етказиши мумкинлигидан хавотирда. Истанбул техника университети олимлари томонидан 2026 йилда ўтказилган тадқиқотда Мармар денгизи учун мумкин бўлган оқибатлар, жумладан, ифлосланиш, сув тубининг чуқурлашиши, сув манбаларининг шикастланиши ва шўр сув кирмаслиги керак бўлган ҳудудларда шўрликнинг ортиши кўриб чиқилди.

Истанбул учун ичимлик суви билан боғлиқ масалалар ҳам бор. Канал 15 миллион кишилик шаҳарни чучук сув билан таъминлайдиган асосий кўллардан бирининг сувини шўр қилиши мумкин. Ҳукумат канал туфайли Истанбулда сув танқислиги юзага келиши мумкинлиги ҳақидаги даъволарни рад этмоқда. Расмийларнинг таъкидлашича, лойиҳа шаҳардаги умумий сув захираларини тахминан 3 фоизга қисқартиради ва бу йўқотишлар бошқа тўғонлар ҳисобига қопланиши мумкин.