Фарғонанинг Риштон туманида фаолият юритувчи боғбон Ихтиёр Ниёзов билан гилос етиштириш бўйича ҳам суҳбат қургандик. Унинг узумчилик ҳақидаги фикрлари ҳам диққатга сазовор.
“Мутахассисларимиз фақат маҳаллий навлар билан чекланиб қолишди”
— Аслида узум дунё бўйича энг кўп истеьмол қилинадиган учта мевадан бири. Жаҳонда узум савдоси йилдан йилга ўсиб бормоқда.
Лекин дунёдаги энг йирик узум етиштирувчи давлатлардан бири Ўзбекистоннинг жаҳон бозоридаги ўрни қисқариб боряпти, ҳатто бизга жой қолмаяпти. Бунинг исботини ички бозордаги арзон бўлиб кетган узумлар нархидан хам билиш мумкин. Тўғри, Ўзбекистон ҳозир ҳам арзонга бўлса-да узум экспорт қиляпти. Лекин бу ҳозирча.
Хўш, келажакда-чи? Нега Ўзбекистон мевалар ичидаги энг муҳим экспорт маҳсулотларидан бири бўлган узумни асосан ички бозорда ва ўта арзон нархларда сотяпти?
Маълумот учун: Узумнинг кеч кузги ва оммабоп бўлган тоифи нави Қашқадарёда улгуржи 3-4 минг сўмдан, Хоразмдаги маҳаллий нави эса 2-3 минг сўмдан сотилмоқда. Бу келажакда мазкур соҳага қизиқиш буткул сўнишини англатади.
Сабаблар бор. Ўзбекистонда узумчилик соҳаси мутахассислари фақат маҳаллий навлар билан чекланиб қолишди. Узумчиликка иқтисослашган деярли барча адабиётларда фақат маҳаллий узумлар ҳақида маълумотлар жойланган. Гўёки бошқа узум йўқдек. Йўқ, мен бу билан маҳаллий навларни ёмон демоқчи эмасман. Лекин биз экспорт ҳақида ўйлайдиган бўлсак, тизимда селекция қилиш шарт.
“Истеъмолчиларнинг талаби ўзгарган”
— Дунёда узум истеъмолчиларининг талаби ўзгарган. Оддий мисол – бизнинг энг катта экспорт бозоримиз Россияни олайлик. У ерда ёш авлод Ўзбекистон узумини талаб қилмасликни бошлади. Чунки бошқа МДҲ давлатлари улар истаган узумни етиштириб сотишяпти.
Маълумот учун: Давлат статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2022 йилнинг январь-сентябрь ойларида Ўзбекистон 49 та хорижий давлатга қиймати 161 млн АҚШ долларига тенг бўлган қарийб 180 минг тонна узум экспорт қилган. Узум экспорти ўтган йилнинг мос даври билан солиштирилганда 39,4 минг тоннага ошган. Энг кўп узум экспорт қилинган давлатлар орасида Россия етакчилик қиляпти – 96,8 минг тонна.
