Ўпка тўқималарининг суяк-сон тўқималари билан қандай боғлиқлиги бор? Нега бошқа аъзода кечган касаллик бошқа бир аъзода асоратини кўрсатмоқда? Ушбу саволларга Kun.uz травматолог-ортопед шифокор Нуъмонжон Сидиковдан жавоб олди.
COVID’дан кейин коксартроз касаллиги кўпайиб кетмоқда. Бундай касалликлар COVID’дан аввалги йилларга нисбатан 3-4 баробарга ошди.
“Сон суяги бошчаси емирилиши касаллигининг уч тури фарқланади. Диспластик коксартроз, травматик коксартроз ҳамда идиопатик коксартроз. Диспластик тури асосан туғма чиқишлар натижасида вужудга келган бўлса, травматик тури жароҳат олиш натижасида ривожланади. Кoронавирус инфекцияси тарқалгунга қадар диспластик коксартроз кўп учрарди ва у асосан аёлларда кузатиларди.
Идиопатик коксартроз турли касалликлар фонида пайдо бўлади. COVID’дан сўнг идиопатик тури кескин ошди, унинг асосий беморлари эса эркакларни ташкил этади”, дейди Нуъмон Сидиков.
“Сон суягининг бошчасига қон айланишининг бузилиши ҳисобига қон етиб бормаслиги натижасида сон суягидаги тўқималар некрозга учрашни бошлайди. Асосий манбаа — қон яхши етиб келмаслиги ҳисобига некрозга учрайди ва емирилади.
COVIDдан кейин сон суяги емирилиши касаллиги кўпроқ эркакларда кузатиляпти. Бу касаллик ёш танламайди. Аммо ковиддан сўнг 20-60 ёш эркаклар орасида кўп учрамоқда.
Аёлларда ҳам учрайди. Аммо айнан ковиддан сўнг бундай беморларнинг асосий сонини эркаклар ташкил этмоқда”.
COVID-19 асосан пневмониянинг ўткир кўриниши билан кечган бўлса, таянч ҳаракатланиш системасига қандай таъсир кўрсатгани ҳақида доктор Сидиков асосий сабаб сифатида қуйидагиларни кўрсатди:
“Тўғри, коронавирус натижасида кўпроқ ўпка тўқимаси зарарланади. Лекин COVID сабаб қон қуйилиш ҳолатлари кўпайди. Қон қуйилиши организмда қон айланишининг бузилишига олиб келади. Алал оқибат сон суяги бошчасига қон етиб бориш механизми ишдан чиқади.
COVID-19 да томир ўзгаришларига эндотелиолит, қон томирининг торайиши ва ёрилиши, тромботик микроангиопатия, капилляр функциясининг етишмовчилиги ва тўқималарда кислород танқислиги кабилар киради.
Гиперяллиғланиш ва гиперкоагулация комбинацияси биргаликда кенг тарқалган томир функцияси етишмовчилигига олиб келади. Узоқ томир яллиғланиш ҳолати томир девори қаттиқлигини оширади, томирларда қариш жараёнини тезлаштиради.
