Бензин ишлаб чиқариш камайиб кетди: импортга боғлиқлик ортмоқда. Ёз чилласидаги дарахт кўчириш: Тошкент 17 та чиноридан айрилди. Ўзини оқламаётган сиртқи таълим: у яқин йилларда ёпилиши мумкин. Асосан дам олиш кунларидан иборат бўлган ҳафтанинг асосий воқеалари – Kun.uz дайжестида.
“Каримовлар иши” бўйича суд номаълум муддатга қолдирилди
Ҳафтанинг асосий воқеаларидан бири бўлиши кутилган суд мажлиси кейинроққа қолдирилди. Фуқаролик ишлари бўйича Яккасарой туманлараро судида Ўзбекистоннинг собиқ биринчи хоними Татяна Каримовага нисбатан киритилган даъвони кўриб чиқиш душанба куни бошланиши керак эди. Лекин суд жараёнини бошлаш Каримованинг расмий вакили берган аризага асосан, номаълум муддатга қолдирилди.
Шунингдек, бу иш бўйича суд мажлислари ҳар икки томоннинг сўровига асосан ёпиқ тарзда кўриладиган бўлди. Душанба куни судга иккала тараф ҳам келмагани сабаб журналистларда томонларнинг вакилларидан интервю олишга имкон бўлмади.
Эслатиб ўтамиз, бу ишда даъвогар тараф – Ислом Каримовнинг биринчи никоҳидан кўрган ўғли Пётр Каримов. У Татяна Каримовага нисбатан ворислик ҳуқуқини талаб қилган ҳолда даъво қўзғаган. Суднинг онлайн жадвалида бу иш бўйича илк мажлис қачонга белгилангани ҳақида ҳозирча маълумот берилмади.
Ёзнинг чилласида Тошкентда яна дарахт кўчириб ўтказилди
Янгиҳаёт туманида, ер усти метросининг 14-бекати олдидаги 17 туп чинорнинг шохлари ва томирлари кесилиб, экилган ўрнидан суғуриб олинди ва жойга ўтқазиш учун олиб кетилди. Бу ўринда метронинг тасдиқланган лойиҳаси бир неча йил олдин тайёр бўлгани, шунга асосан масъуллар дарахтларни кузда, қишда ё баҳорда кўчирмасдан, нега ёзнинг жазирама кунларига қолдирганини тушуниб бўлмайди.
Ботаника институти бўлим бошлиғи Атиргул Холмирзаева биз билан суҳбатда кўчирилган дарахтларнинг яшаб кетиш имконияти деярли нолга тенглигини айтди. Шаҳарнинг бош экологи Фарҳод Деҳқонов эса масъулиятни дарахт кўчирувчи компанияга юклади. Унинг айтишича, компания дарахтларни ўстириб бериш мажбуриятини олган. Агар дарахтлар қуриб қолса, кўчирувчилар бунинг учун жавобгарликка тортилади.
Kun.uz бу ҳолатдан аҳоли мурожаатидан кейин хабар топди. Лекин афсуски, кўплаб ҳолатларда катта-катта дарахтларни кўчириш жараёнлари жамоатчилик эътиборидан четда қолган. Масалан, бундан икки йил олдин Қўйлиқдан Сергелигача ер усти метро линияси қурилиши сабаб 785 туп дарахт бошқа жойга кўчирилиши
. Шунча дарахт қандай кўчирилган, қаерга кўчирилган, кўчирилганидан кейин яшаб кетганми – бу саволлар мавзу юзасидан алоҳида ўрганишлар ўтказишни тақозо қилади.
Шу ўринда эслатиб ўтамиз, 1 июлдан бошлаб жамоатчилик экология назоратчиси тизими ишга тушиши керак эди. Унга кўра, жамоатчилик эконазоратчилари экологик ҳуқуқбузарликлар бўйича далолатнома тузиш, кўрилган чоралар бўйича ахборот олиш, ҳуқуқбузарга жазо тайинлаш жараёнида иштирок этиш, фаолияти учун ҳақ олиш каби бир қатор ҳуқуқларга эга бўлиши керак. Фармонда белгиланган июл ойи бошланиб бўлди, лекин бу тизим қандай ишлаши, жамоатчилик эконазоратчиси бўлишни истовчилар қаерга мурожаат қилиши кераклиги ва яна кўп саволлар ҳалигача очиқ турибди.
Диний экспертиза масаласидаги жамоавий мурожаат
Бир гуруҳ жамоатчилик вакиллари Қонунчилик палатаси, Конституциявий суд ва бошқа ваколатли органларга жамоавий мурожаат билан чиқди. Диний уламо Мубашшир Аҳмад ва бир гуруҳ фаоллар томонидан эълон қилинган очиқ мурожаат диний мазмундаги материалларни тарқатиш масаласига оид. 5 кун ичида мурожаатга электрон тарзда имзо қўйганлар сони 12 мингдан ошди.
Мурожаатчилар охирги пайтларда диний материаллар билан боғлиқ суд ишлари кўпайганига эътибор қаратиб, қонунчилардан бу масаладаги ҳуқуқий нормаларни қайта кўриб чиқишни сўраяпти. Амалдаги тартибга кўра, диний мазмундаги ҳар қандай материални тарқатишдан олдин диншунослик экспертизасидан ўтказиш шарт. Бу талаб, мурожаатчилар фикрига кўра, Конституция ва қатор қонунларда белгиланган сўз эркинлиги ҳуқуқини чеклаб қўймоқда.
Фаоллар диний материалларни олдиндан экспертиза қилдириш талаби ўрнига, доимий мониторингни жорий қилишни таклиф қиляпти. Яъни ваколатли органлар жуда катта ҳажмдаги минглаб диний материалларни олдиндан экспертизадан ўтказиши эмас, ахборот маконидаги диний материалларнинг қонунчиликка мувофиқлигини доимий кузатиб бориши керак. Мониторинг натижасида давлат ва жамият учун хавф туғдирувчи маълумотлар аниқлансагина жавобгарликка тортиш чорасини кўриш лозим бўлади, дейилади мурожаатда.
Бензин ишлаб чиқариш бирданига камайиб кетди
Ёқилғи-энергетика ресурслари бўйича Ўзбекистоннинг хорижий давлатларга боғлиқлиги борган сари мустаҳкамланиб боряпти. Аввалроқ газ ва кўмир импорти кескин ошиб, уларни қазиб олиш суръатлари пасайган бўлса, эндиликда шундай тенденция бензин билан ҳам кузатила бошлади.
Статистика агентлигининг саноатга доир ҳисоботидан маълум бўлишича, 2023 йил май ойида бензин ишлаб чиқариш кескин камайиб кетган. Январ–май ойларида жами 551 минг тонна бензин ишлаб чиқарилган ва бу ўтган йилнинг мос даври билан таққослаганда 16 фоизга кўп, лекин йил бошидан бери ишлаб чиқариш суръати фақат пасайиб боряпти. Январ ойида 140 минг тонна бензин ишлаб чиқарилган бўлса, бу кўрсаткич кейинги ойларда камайиб, май ойига келганда уч баробар кам – 46 минг тоннага тушиб қолди. Таққослаш учун, ўтган йилнинг май ойида бундан 93 минг тонна бензин ишлаб чиқарилган.
Нефт қазиб олиш кўрсаткичлари эса йилнинг дастлабки беш ойида деярли ўзгаришсиз қолди. Январ-май ойларида ўтган йилнинг мос даврига қараганда 3 фоизга кўпроқ – 328 минг тонна нефт қазиб олинган. Айни пайтда, дизел ёқилғисини ишлаб чиқариш ҳажми 2 баробардан кўпроққа ошиб, 5 ойда 174 минг тоннага етган.
Бензин ишлаб чиқаришнинг кескин камайиши хориждан импортга талабни оширган. Хусусан, йилнинг дастлабки 5 ойида ўтган йилнинг мос даврига қараганда 76 фоизга кўпроқ – 852 млн долларлик нефт ва нефт маҳсулотлари импорт қилинган. Шу билан бир вақтда, Ўзбекистон нефт ва нефт маҳсулотларининг экспортини оширгани эътиборга лойиқ. Январ-май ойларида Ўзбекистон корхоналари хорижга 92 млн долларлик нефт ва нефт маҳсулотлари етказиб берган, бу – ўтган йилнинг шу даври билан солиштирганда 2 баробарга кўп.
Энергетик мустақиллик сиёсий мустақилликнинг ажралмас қисми эканини инобатга олсак, Ўзбекистоннинг газ, бензин ва кўмир каби ресурсларга бой бўла туриб, бу ресурсларнинг импортёрига айланиб бораётгани, қисқа қилиб айтганда, қувонарли ҳолат эмас. Бу хавотирли тенденция борасида ҳозирча расмийлардан батафсил изоҳлар бўлмади.
Германияда юзга яқин ўзбекистонлик кўчада қолди
Германияга ишлашга борган бир гуруҳ ўзбекистонликлар муаммога учраб, Мюнхен шаҳридаги вокзалда тунашга мажбур бўлди. Интернетда тарқалган видеода ўнлаб ватандошлар метро бекатига ўхшаш жойда ётгани кўринади.
Видеони эълон қилган блогер Никита Макаренконинг сўзларига кўра, видеодаги ўзбекистонликлар “Турон” номли фирма орқали Германияга ишлаш учун борган, компания вакиллари эса “шунчаки йўқолиб қолган”. Бандлик вазирлигидан маълум қилишларича, гап “Turon World Cooperation” номли хусусий бандлик агентлиги ҳақида кетяпти. Агентлик талабаларни Германияга “Work and travel” дастури орқали мавсумий ишлашга жўнатган, лекин Германияга етиб боришганида, уларни иш билан таъминлаш бўйича муаммолар юзага келган.
Ўзбекистоннинг Франкфуртдаги бош консулхонасига кўра, бу фирма орқали ишлашга келган ўзбекистонлик талабалар сони 98 нафар. Консулхона ўзбек диаспораси билан биргаликда улардан 35 нафарини вақтинча яшаш жойи билан таъминлаган. Муаммо қай тарзда ҳал этилиши эса ҳозирча номаълум бўлиб турибди.
Маълумот учун, ҳозир Ўзбекистонда хорижга ишга юбориш бўйича лицензияга эга хусусий бандлик агентликлари сони 9 та. “Турон” ҳам улардан бири. Бир неча йил олдин хусусий бандлик агентликлари билан катта машмашалар юзага келгач, уларга нисбатан қонунчилик қатъийлаштирилган эди. Бандлик вазирлиги Мюнхендаги ҳолат бўйича хусусий агентликнинг ҳаракатларига ҳуқуқий баҳо бериш учун ҳуқуқ-тартибот органларига мурожаат қилинишини маълум қилди.
Сиртқи таълим ёпиладими?
Олийгоҳларнинг сиртқи таълим шаклига қабулда ўзгаришлар рўй бериши мумкин. Олий таълим вазирлиги департамент бошлиғи Абдували Холиқовнинг айтишича, ҳозирда сиртқи таълим шакли ўзини тўлиқ оқламаяпти. Аслида, бу таълим шакли қайсидир соҳада ишлаётган, лекин олий маълумотга эга бўлмаганлар учун бўлиши керак. Ўзбекистонда эса ҳатто мактабни битирган ёшлар ҳам сиртқи таълимга топшириши мумкин.
Холиқовнинг сўзларига кўра, бу йилдан бошлаб, педагогика йўналишидаги сиртқи таълимга фақат шу соҳада ишлаётганлар кира олади. Бошқа соҳаларда ҳам босқичма-босқич шундай тартиб жорий этилади. Яъни сиртқида ўқиш учун қаердадир ишлаётган бўлиш талаб қилинади.
Бундан ташқари, бир неча йилдан кейин сиртқи таълимни тугатиб, уни масофавий шаклга ўтказиш масаласи ҳам кўриб чиқиляпти. Яъни талабалар йилда фақат икки ой ўқишга келиш ўрнига, бутун ўқув йили давомида масофавий машғулотларни ўтиши керак бўлади.
“Бизда энди босқичма-босқич сиртқидан таълим шаклидан масофавий шаклга ўтилади. Чунки дунёга қарайдиган бўлсак, иккаласи бирга, яъни масофавий-сиртқи шаклда кадр тайёрлаш йўлга қўйиляпти. Бизда ҳам сиртқидан воз кечилиши керак. Бугунги кунда бу олдинги эскирган ҳолатга келиб қолди”, – деди Абдували Холиқов.
Холиқовнинг айтишича, сиртқи таълим шакли тугатилиб, масофавийга ўтказилиши қачон рўй бериши аниқ эмас. “Балки 3 йил, балки 5 йил вақт кетар. Платформаларни шакллантириш, интернет тезлиги яхши бўлиши керак”, – дея изоҳ берди вазирлик вакили.
Бу ҳафта яна нималар рўй берди?
Марҳум шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф «Олий Даражали Имом Бухорий» ордени билан мукофотланди. Бу ҳақдаги президент фармони Ҳайит байрами арафасида имзоланди. Яна бир фармонга кўра, ўтган аср ўрталарида Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари идораси раиси, муфтий лавозимида фаолият юритган марҳум шайх Зиёвуддинхон ибн Эшон Бобохон ҳам “Олий Даражали Имом Бухорий” ордени билан тақдирланди.
Миллий гвардиянинг от спорти мактабига 200 минг долларлик отлар харид қилинади. Миллий гвардия эълон қилган тендерда жами 10 бош тулпорнинг ҳар бири учун 2,3 млрд сўмдан, жами 23 млрд сўм бошланғич нарх белгиланди. Тулпорлар Европанинг зотдор отларидан бўлиши, Халқаро от спорти федерацияси талабларига жавоб берадиган бўлиши керак. Харид нобюджет маблағларидан молиялаштирилиши қайд этилган.
Хоразмда маст ҳайдовчи ички ишлар бўлими бошлиғини уриб юборди. Воқеа тунги соат 12 да рўй бергани, Хива шаҳар ИИБ бошлиғи подполковник Ботир Отажонов бу пайтда идора олдидаги кўчани пиёда кесиб ўтаётган бўлгани айтилмоқда. У бош мия чайқалиши, суяк синиши ташхиси билан шифохонага ётқизилган. Маст ҳолдаги Damas ҳайдовчиси эса машинани ташлаб, ўзи қочиб кетган, кейинроқ қўлга олинган.
Жиззахда 57 киши овқатдан заҳарланди. Улар шифохонага ич кетиши ва ҳарорат кўтарилиши каби шикоятлар билан мурожаат қилган. Маълум бўлишича, беморлар Жиззах шаҳридаги ошхоналардан бирида овқатланган. 27 июн ҳолатига, 57 кишидан 11 нафарига тезда уйига жавоб берилган, 46 кишининг аҳволи қониқарли экани маълум қилинди. Прокуратура тегишли экспертизаларни тайинлаб, терговга қадар текширув олиб боряпти.
