“ГАИ”дан таклифлар, реновация қонуни ва қайтариб олинган завод – ҳафта дайжести

Ҳаддидан ошган ҳайдовчилар машинасиз қолади: президент йўллардаги хавфсизлик бўйича муҳим таклифларни маъқуллади. Мустақилликдан олдин қурилган 17 мингта уй ўрнида янгилари қурилади: бунинг тартибини белгиловчи реновация қонуни имзоланди. Насия савдо асосидаги яна бир хусусийлаштириш бекор бўлди: Фарғонадаги нефт заводи тўлиқ давлат эгалигига қайтди. Ички ишларда икки ходим педофилияда айбланмоқда: уларнинг иккиси ҳам айнан вояга етмаганлар бўйича инспектор бўлган.

Ортда қолаётган ҳафтанинг Ўзбекистон ҳаётига оид айрим мавзулари – Kun.uz дайжестида

Қўпол қоидабузарликлар бўйича ИИВдан таклифлар

Ички ишлар вазирлиги йўллардаги қоидабузарларни тийиш учун янги таклифлар билан чиқди. Пайшанба куни Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати бошлиғи Шерзод Ибрагимов бу таклифларни давлат раҳбарига тақдимот қилди.

Унинг сўзларига кўра, бешта турдаги қўпол қоидабузарликлар учун транспортни вақтинча олиб қўйиш ёки мусодара қилиш тартиби илгари суриляпти. Ибрагимов бу бешта қоидабузарлик қаторида тезликни ҳаддан ташқари ошириш ҳам бор-йўқлигига аниқлик киритмади. У фақат битта ҳолатни тилга олди: транспортни бошқариш ҳуқуқига эга бўлмаган ёки бундай ҳуқуқдан маҳрум қилинган шахс йўл безорилигини содир этган тақдирда, унга белгиланган жазога қўшимча равишда автомобилни мусодара қилиш ёки вақтинча олиб қўйиш жазоси жорий этилади.

Ўта даражада ҳаддидан ошиб кетган қоидабузарларга нисбатан бундай жазо қўллашни жамоатчилик анча вақтдан бери сўраб келаётган эди. Шу билан бирга, масъуллар “автотеррорист”ларга нисбатан қонунчиликка янги модда қўшишдан ташқари, аллақачон бор моддаларни амалиётда кенгроқ қўллашни ҳам бошлаши керак. Биз аввалроқ Тошкент шаҳри марказида 214 км/соат тезликда ҳаракатланиб, шунчаки жарима билан қутулган Tesla мисолида, “йўл безорилиги” моддасининг санкциясида кўрсатилган гувоҳномадан маҳрум қилиш ёки “безорилик” моддасида кўрсатилган 15 суткагача маъмурий қамоқ жазолари ҳар доим ҳам амалиётда ишламаётганига тўхталган эдик. Яъни, ИИВ ҳақиқатан ҳам қўпол қоидабузарларга нисбатан қатъий ва самимий курашиш ниятида бўлса, янги санкциялар токи ҳамма бюрократик босқичлардан ўтиб, кодексларга киритилиб, амалиётга жорий этилгунга қадар ойлар ёки йиллар давомида кутиб ўтирмасдан, бугуннинг ўзидаёқ қонунчиликда аллақачон мавжуд нормаларни қўллашга ўтиши лозим.

Вазирлик илгари сураётган муҳим таклифлардан яна бири – болаларига машина ҳайдашига рухсат бераётган ота-оналарга тааллуқли. Охирги йилларда ўсмир ёшдаги йигитчаларнинг машина ҳайдаб юриши ҳолатлари кескин кўпайиб кетди. Улар иштирокида тез-тез қонли автоҳалокатлар ҳам рўй бериб турибди. Расмийлар илгари сураётган ташаббусга кўра, ота-она фарзандининг машина бошқаришига рухсат берган ҳолатда, бола кимнингдир жароҳатланиши ёки ўлишига сабаб бўлган автоҳалокатни содир этиб қўйса, ота-она ҳозиргидек маъмурий эмас, балки жиноий жавобгарликка тортилади.

Бундан ташқари, қўпол қоидабузарлар учун жаримани 30-50 фоизлик чегирма билан тўлашга бир йиллик чеклов жорий этилиши ҳам мумкин. Шунингдек, транспортни маст ҳолда бошқарганлик учун белгиланган жазолар қаторига 15 суткагача маъмурий қамоқни ҳам қўшиш таклиф этиляпти. Расмий хабарга кўра, президент Шавкат Мирзиёев йўлларда инсон ҳаёти ва хавфсизлигини таъминлаш бўйича таклифларни маъқуллаган.

Реновация тўғрисидаги қонун имзоланди

Эскирган уй-жойларни бузиб, ўрнига янгиларини қуришнинг энди қонун даражасида белгиланган тартиби бор. “Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида”ги қонун президент томонидан имзоланди. Қонун реновация жараёнларида мулкдорларнинг ҳуқуқлари ва бошқа комплекс масалаларни қамраб олган.

Қонунга кўра, эскирган уйлар ва нотурар жойлар ўрнида янгиларини қуриш ҳақидаги таклиф давлат органлари томонидан кўриб чиқилиши учун мулкдорларнинг камида 80 фоизи розилик бериши керак. Ҳужжатда қуйидагича жараёнлар кетма-кетлиги кўрсатиб ўтилган: аввалига инвестор реновация бўйича ўз концепциясини ишлаб чиқиб, ҳудуддаги кўчмас мулклар эгаларини концепция билан таништиради. Таништирувдан кейин ҳар бир объект бўйича мулкдорларнинг камида 80 фоизи билан нотариал тасдиқланган дастлабки битимлар тузилади. Бу битимда келишилган компенсация шакли ва миқдори кўрсатилиши шарт.

Камида 80 фоиз мулкдор билан келишилгач, лойиҳа давлат органлари томонидан кўриб чиқилади ва агар тасдиқланса, инвестор мулкдорлар билан якуний битимларни тузишга киришади. Бу жараёнда айрим мулкдорлар билан келишувга эришилмаган тақдирда, бу масала суд тартибида кўриб чиқилади, яъни мулкдорга суд томонидан белгиланган миқдорда компенсацияни олиб, жойни бўшатиб қўйиш мажбурияти юклатилиши мумкин.

Шу билан бирга, келишувга рози бўлмаган ҳуқуқ эгасини суддан ташқари битимга мажбурлаш, унинг ўз мулкини эркин тасарруф этишига тўсқинлик қиладиган шароитга тушириб қўйиш, шу жумладан электр, газ ва бошқа муҳандислик-коммуникация тармоқларидан узиб қўйиш ёки мулкига кириш йўлини тўсиб қўйиш тақиқланади. “Шаҳарсозлик реновациясини амалга оширишда ҳеч ким суднинг қарорисиз, қонунга зид тарзда уй-жойидан маҳрум этилиши мумкин эмас”, дейилади қонунда.

Чоршанба куни президент ҳузуридаги йиғилишда маълум қилинишича, республика бўйлаб 1991 йилгача қурилган 17 мингта турар жойни реновация қилиш кўзда тутиляпти. Уларнинг ўрнида замонавий, энергия тежамкор ва тўлиқ инфратузилма билан таъминланган кўп қаватли уйлар барпо этилиши режа қилинган.

Йиғилишда, шунингдек, ҳали битмаган уйдан квартира сотиб олиш – расмий тилда айтганда улуш киритиш асосидаги уй-жой қурилишларини эскроу тизимига ўтказишга доир қонун лойиҳаси ҳам кўриб чиқилди. Бунда олди-бердилар фақат банк орқали ўтиши ва бошқа мажбурий тартиблар воситасида, харидорларнинг ҳуқуқлари кафолатли ҳимояланиши айтиляпти.

Saneg'га сотилган ФНҚЗ тўлиқ давлат эгалигига қайтди

Тўрт йил олдин хусусийлаштирилган Фарғона нефтни қайта ишлаш заводи қайта миллийлаштирилди. Маълум бўлишича, заводнинг 100 фоиз улуши яна давлат тасарруфига қайтарилган. Хусусийлаштириш қачон ва нега бекор қилингани маълум эмас – расмийлар бунга бирор хабар бергани йўқ. Фақат шуниси маълумки, бир ой аввал ҳам заводдаги 41,5 фоиз улуш расман Saneg'га тегишли эди. Ундан олдинроқ, корхона ходимлари бир неча ой давомида маошсиз қолиб кетгани маълум бўлганди.

Хабарингиз бўлса, “Саноат энергетика гуруҳи” давлатга қарашли кўплаб нефт конларини қўлга киритганидан кейин, Фарғона нефтни қайта ишлаш заводига ҳам эга чиққан. Компания 2022 йил май ойида заводни айрим мажбуриятлар билан 100 млн долларга сотиб олган, кейинчалик бу тўловни бўлиб-бўлиб тўлашга келишилгани ошкор бўлганди. Афтидан, харидор бу 100 млн долларни ўтган 4 йил давомида ҳам тўлиқ тўламаган.

Яна бир қизиқ жиҳат шундаки, Saneg бутун бошли заводни бўлиб тўлаш шарти билан 100 млн долларга олиб, 2024 йилда унинг бир қисмини АҚШнинг Air Products компаниясига 140 млн долларга сотиб юборган эди. Миллийлаштиришдан кейин ана шу 140 млн доллар масаласи нима бўлгани тушунарсиз: бу битим якунига етганми-йўқми, пуллар қаерга кетган, ўзи умуман ўтган 4 йил мобайнида Saneg давлатга қанча тўлаган, бирор сўм тўлаган бўлса ўзининг ёнидан тўлаганми ё заводнинг фойдасидан тўлаганми – бу каби саволлар очиқ қоляпти.

Эслатиб ўтамиз, 2025 йилда “Кварц” заводи ҳам давлат ихтиёрига қайтарилган эди. Заводни бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан сотиб олган офшордаги “инвестор” пулни тўламагани сабаб, баъзи воқеалар ортидан хусусийлаштириш битими бекор қилинганди.

Ёнилғи шохобчасида яна портлаш

Ўзбекистонда охирги бир йил ичида портлаб кетган ёнилғи қуйиш шохобчалари сони 8 тага етди. Душанба куни Қашқадарёда кузатилган навбатдаги ҳалокат 6 кишини ҳаётдан олиб кетди.

Портлаш Қарши туманида, маиший газ баллонларига пропан қуйиш шохобчасида кундузи соат 13:50 ларда рўй берган. ФВВ хабарига кўра, ҳодиса оқибатида 6 киши ҳалок бўлган, 5 киши турли даражада жароҳат олган. Газ ташишга мўлжалланган иккита автомобил, иккита Cobalt ва ер остидаги иккита ёқилғи сақлаш резервуари ёниб кетган.

Жабрланганларга ёрдам кўрсатиш, ҳодиса сабабларини аниқлаш ва келгусида бу каби ҳолатларнинг олдини олиш чораларини кўриш учун бош вазир ўринбосари Очилбой Раматов бошчилигида ҳукумат комиссия тузилди.

Қайд этиш лозим, ҳукумат комиссияси бундай ҳолатлар такрорланмаслиги учун фақат Қаршидаги портлашни ўрганиш билангина чекланмаслиги керак. Чунки, юқорида айтганимиздек, охирги бир йил ичида ёнилғи шохобчаларида нақ саккизта портлаш рўй берди, шулардан 6 таси пропан қуйиш шохобчаларига тўғри келади. Кўкдала туманида кузатилган иккита ҳолат, Жомбой, Шўрчи, Андижон ва Денов туманлари ҳамда Урганч шаҳрида рўй берган портлашлар шулар жумласидан. Қолаверса, 2024 йил охирида Фарғона шаҳридаги пропан шохобчаси портлагани ҳам ҳали кўпчиликнинг ёдидан кўтарилгани йўқ.

Ҳафта давомида инсонлар ўлимига олиб келган яна бир бахтсиз ҳодиса Андижон вилояти Марҳамат туманидаги Марказий поликлиникада рўй берди. 10 июн куни поликлиника ҳудудидаги канализация бункерида сантехник ва уни қутқаришга тушган яна уч нафар техник ходим газдан заҳарланиб ҳалок бўлди. Аянчли воқеа тафсилотлари билан Kun.uz репортажида кенгроқ танишишингиз мумкин. Ҳолат бўйича меҳнат муҳофазаси қоидаларини бузиш моддаси билан жиноят иши қўзғатилган.

Бу ҳафта яна нималар рўй берди?

Йигитларни “военкомат”да тиббий текширувдан ўтказиш амалиёти тугатиляпти. Мудофаа вазири Шуҳрат Холмуҳаммедовнинг сўзларига кўра, мудофаа ишлари бўлимларида тиббий комиссиядан ўтиш тартиби бекор қилиниб, барча тиббий кўриклар туман (шаҳар) марказий поликлиникаларига ўтказилади. 16 ёшга тўлган ва ID карта олган ўғил болалар автоматик тарзда ҳарбий ҳисобга қўйилади. Шунингдек, мудофаа ишлари органларининг фуқаровий ходимлари маоши 1 июлдан 20 фоизга, 2027 йил 1 январдан яна 50 фоизга ошириладиган бўлди. Ижара нархлари кўтарилгани муносабати билан, Тошкент ва Самарқанд шаҳарларида ҳарбийларга ижара пулининг компенсация миқдори 25 фоизга кўтарилди.

Ўзбекистонда иш берувчига босим ўтказиш учун ходимларнинг иш ташлашига рухсат бериляпти. Президент имзолаган қонунга асосан, Меҳнат кодексига иш ташлашга оид нормалар қўшилди. Унга кўра, агар яраштириш таомиллари орқали жамоавий меҳнат низосини ҳал қилишнинг иложи бўлмаса, меҳнат жамоаси иш ташлаш уюштириш ҳуқуқига эга. Бу ҳақдаги қарор иш ташлаш бошланишидан камида 1 ой олдин қабул қилиниши ва иш берувчи бу ҳақда хабардор қилиниши керак. Режа қилинган иш ташлаш хавфсизлик мақсадлари туфайли, суд қарори билан тўхтатиб турилиши мумкин. Қонунда иш ташлаш тартибини бузганлик учун 10 йилгача озодликдан маҳрум қилишни кўзда тутувчи санкциялар ҳам белгиланган. Тиббиёт ходимлари, давлат хизматчилари, энергетика, сув таъминоти ва алоқа тизимлари ходимларининг иш ташлашига рухсат берилмайди.

Андижон ва Сурхондарёда ички ишлар ходимлари педофилияда гумонланмоқда. Андижондаги гумондор – олимпиада совриндори бўлмиш таниқли собиқ боксчи. У вилоят ИИБ вояга етмаганларга ижтимоий-ҳуқуқий ёрдам кўрсатиш маркази инспектори лавозимида ишлаб туриб, 15 ёшли қиз билан жинсий алоқа қилганликда айбланиб, қамоққа олинди. Унинг Сурхондарёдаги ҳамкасби, Денов туманида вояга етмаганлар масалалари бўйича инспектор-психолог бўлиб ишлаган ходим эса 14 ёшга тўлмаган қизнинг номусига тегиш ҳамда зўрлик ишлатиб ёки қўрқитиб 16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилишда айбланяпти. Ҳозирда жиноят иши судга оширилган.

Шимолий Америкада футбол бўйича Жаҳон чемпионати старт олди. Бу галги мундиални ўзбекистонликлар ўзгача кайфиятда кузатяпти. Миллий жамоамизнинг тарихий дебют ўйини 17 июн куни Колумбияга қарши, Мехико шаҳрида бўлиб ўтади. 1-турга якун ясаб берадиган учрашув Тошкент вақти билан пайшанба тонгида, соат 7 да бошланади. Йигитларимизга омад ёр бўлишини тилаб қоламиз!