— Саудия Арабистони ташқи ишлар вазири: “Минтақа, фаластинликлар ва Исроил учун анча яхши келажак сари йўл бор, бу тинчликдир ва биз бунга тўлиқ содиқмиз”, деди. Бу Саудия Арабистони мустақил Фаластин давлати тузилиши эвазига Исроилни тан олишини билдирадими? Исроил бунга рози бўладими?
— Саудия узоқ вақтдан бери минтақадаги барқарорлик учун ҳаракат қиляпти. Худди шу маънода Исроил билан ҳам муносабатларни яхшилашга уринаётган эди. Саудия ташқи ишлар вазири аниқ айтдики, Фаластин давлати ташкил топиши ва фаластинликлар тинчлиги кафолати эвазига Исроил тан олиши мумкинлигини билдирди.
Яқин Шарқдаги беқарорлик масаласи юзасидан Саудия ўз хавотирларини билдиряпти, бунга асослари бор. 2016 йилдан бери Саудия иқтисодий барқарорлашиш, иқтисоднинг нефтга боғлиқ бўлмаган секторларини кўпайтириш, сайёҳлар оқимини жалб қилиш, савдо йўлларидан фойдаланиш бўйича ишлаб келяпти. Ғазодаги, Қизил денгиздаги бўлаётган ишлар унинг қилган ишлари, режаларига хавф солмоқда.
2020 йилдаги Иброҳим келишувларига кўра, БАА, Баҳрайн ва бир қатор араб давлатлари Исроилни тан олиб, савдо алоқалари ўрнатган эди, бундан зарар кўришгани йўқ. Саудия ҳам иқтисодий манфаатлар нуқтаи назаридан бу ҳамкорликка киришмоқчи. Умуман, Саудия минтақадаги барқарорликни истайди, фақат бунга Фаластин мустақиллиги эвазига эришмоқчи.
— 18 январ куни Нетаняҳу Исроил Иордан дарёсининг ғарбий соҳилида, яъни Фаластин давлати ҳудуди бўйлаб хавфсизликни назорат қилиши кераклигини айтди. Бу билан Исроил дефакто мустақил Фаластин давлати масаласини рад этяптими?
— Нетаняҳу ҳукуматига келганининг илк кунларидаёқ икки давлат ғоясини рад этиб келади. Нетаняҳу умумий Фаластин давлатининг бирлашишини Исроил учун хавф сифатида кўради. Фаластин давлати ташкил топиши Исроилни босқичма-босқич йўқ қилиш бўлади, деб ҳисоблайди. Шу қарашдан ташқари ҳеч бир масалани муҳокама қилмоқчи ҳам эмас.
АҚШнинг Яқин Шарқ бўйича стратегиясида ўзгаришлар деярли йўқ. Унинг Яқин Шарқ бўйича сиёсатини Исроил, Туркия, Миср, Саудия белгилаб беради. Ҳозирда бу тўртта давлат билан АҚШ муносабатлари энг бошида қандай стратегик мақсадларда бўлса, ҳозир ҳам шундай. Масалан, Исроилни давлат сифатида қўллашни айтган, ҳозир ҳам шу позицияда. Аммо Исроилда АҚШга нисбатан стратегия ўзгариб боряпти. АҚШ биринчи оташкесимдан сўнг икки мустақил давлат ғоясини илгари суряпти. АҚШ Исроилга урушни тўхтатишни эмас, шиддатини пасайтиришни талаб қилиб қўйяпти.
Урушдан кейин нима бўлади, деган саволга Исроилнинг ўзида ҳам жавоб йўқ. Экспертлар айтяптики, Исроил уруш тугагач, қолган масалаларни ўйлаб кўрмоқчи. Бундан кейин ҳам Ғазо минтақаси шу туришда қолади, Фаластин давлати ташкил қилинмайди, деяпти Исроил томони. Исроил Ғазо, Шарқий Қуддус, ғарбий соҳил бирлашишига қарши. Халқаро босимлар, Европа давлатлари, АҚШ танқидларига қарамасдан, Нетаняҳу қатъий позицияда турибди.
