Янгиланган Имом Бухорий мажмуасидан репортаж

Мажмуада муфтий Шайх Нуриддин Холиқназаров бошчилигида Ўзбекистоннинг турли ҳудудларидан келган уламолар, имом-хатиблар, нуронийлар ва бир неча ўн минг кишилик жамоат илк ҳайит намозини адо этишди.

19 март куни президент Шавкат Мирзиёев бу ерга ташриф буюриб, Имом Бухорий хотирасига эҳтиром кўрсатди.

Kun.uz мухбирлари Имом Бухорий мажмуасидан махсус репортаж тайёрлади.

63 гектар майдонда барпо этилган бу ҳудудга кирган одам аввало унинг кенглигини ва маҳобатини ҳис қилади. Мажмуа очилганига бир неча кун бўлишига қарамай, бу масканда зиёратчилар оқими камайгани йўқ, аксинча, юртимизнинг турли ҳудудларидан, хориждан келган бир неча ўн минглаб инсонларни кўриш мумкин.  

Бир неча ўринларда Имом Бухорий мажмуасини Ҳиндистондаги Тожмаҳалга қиёслаганлар бўлди. Дарҳақиқат, шаклан айрим ўхшашликлар бор. Хусусан, масжид олд қисмидаги катта ҳовуз, унинг атрофидаги кенг майдон, масжиднинг оқ ранги ва гумбазлар, миноралардаги умумийликни кўришимиз мумкин. Бироқ Имом Бухорий мажмуасининг маънавий моҳияти, мақсади ва ғояси кескин фарқ қилади.

Имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот маркази бўлим бошлиғи, профессор Шукрулло Умаровнинг айтишича, мажмуа юраги бўлмиш масжиднинг кириш ва айфон пештоқларида юздан ортиқ оят ва ҳадислар ёзилган. Хусусан, Имом Бухорийнинг “Саҳиҳул Бухорий” асаридан 75 та ҳадислар келтирилган. Мажмуадаги QR-кодлар орқали кўплаб тилларда ушбу ҳадис ва оятларни ўқиш имконияти яратилган бўлиб, бу ерга ташриф буюрувчилар нафақат зиёрат, балки янги илм ва маърифат билан чиқиб кетишлари кўзда тутилган.

Масжид муқаддам 1000 кишига мўлжалланган бўлса, ҳозирги кунда 10 минг намозхонни сиғдирмоқда. Хусусан, Рамазон ҳайити куни етмиш мингга яқин намозхон ҳайит намозини адо этган. Шунингдек, ичкарига кирган одамни энг аввало гумбазнинг ички қиёфаси ҳайратга солади. Масжиднинг марказий қисми 40 метрдан ортиқ баландликка кўтарилган. 19 метрли асосий гумбаз ва уни ўраб турган кичик гумбазлар маҳобати кишига сокинлик беради.

Бу ерда яна бир муҳим жиҳат – хотин-қизларнинг ибодат қилишлари учун шароит яратилган. Масжиднинг ерости қисмида намозхоналар ташкил этилган.

Масжид ичкариси ва ташқарисида жами 80 та китоб жавонлари ташкил қилинган бўлиб, у ерда зиёратчилар мутолаа қилишлари учун ўн мингга яқин диний-маърифий китоблар жойлаштирилган.

Масжиднинг ички ва ташқари фасадлари, устун ва безаклар тўлиқ мармар тошлардан қилинган бўлиб, бу бинонинг мустаҳкамлиги, ранглари узоқ муддатларда ўзгармаслигини таъминлайди. Иссиқ ва совуқ об-ҳаво шароити инобатга олинган. Мармар тошлар асосан Греция, Афғонистон, Туркия, Финландия, Португалия ва Ҳиндистондан келтирилган.

Шунингдек, бу ерга турли масҳаб вакиллари келиб ибодат қилиши мумкинлиги ҳам инобатга олинган. Яъни бу фақат маҳаллий эмас, кенг ислом оламига мўлжаллаб қурилган макон ҳисобланади.

Мажмуа тўрт бурчагида қад ростлаган 75 метрли миноралар эса унинг энг кўзга ташланадиган белгиси. Улар бу жойни узоқданоқ танитади.

Мажмуа фақат ибодат учун эмаслиги эса унинг бошқа қисмларида ҳам очилади. Хусусан, масжидга туташ ҳолда жойлашган Имом Бухорий халқаро илмий тадқиқот маркази алоҳида аҳамиятга эга.

Профессор Шукрулло Умаровнинг айтишича, бу ерда Имом Бухорий илмий мероси билан чекланиб қолинмайди.

“Мовароуннаҳрда уч мингдан ортиқ муҳаддис яшаб ўтган. Бизнинг асосий вазифамиз – уларнинг меросини ўрганиш ва жаҳонга етказиш”, - дейди олим.

2017 йилда фаолият бошлаган марказ олимлари томонидан Имом Бухорийнинг бизгача етиб келган 12 та асари тўлиқ таржима қилиниб, китоб ҳолида чоп этилгани маълум қилинди. Жами юздан ортиқ китоблар таржима қилинган. Бу эса мажмуа ортида фақат архитектура эмас, балки жонли илмий жараён ҳам борлигини кўрсатади.

Ҳудудда жойлашган ҳадис мактаби эса шу жараённинг давоми. Бу ерда ёшлар ҳадис илмини ўрганади. Яъни бу маконда ибодат ва илм бир-биридан ажралмаган.

Мажмуанинг ичкари ҳовлисида ҳам каттагина ўзгаришлар қилинган. Хусусан, Имом Бухорий мақбараси энига ҳам, бўйига ҳам сезиларли кенгайтирилган. Фавворалар, манзарали дарахтлар, маҳобатли устунлар безаги киши эътиборини тортмай қолмайди.

Ички ҳовли ҳам бир вақтнинг ўзида минглаб зиёратчини қабул қилиши мумкин.

Тожикистондан келган Сожида Тоҳированинг айтишича, бундан ўн йиллар муқаддам Имом Бухорий мажмуасига келган. Онахон мажмуа очилишини тожикистонликлар ҳам узоқ кутганини билдирди.

“Ўзбекистонга деярли ҳар йили келиб тураман, сўнгги йилларда Имом Бухорий мажмуаси таъмирланаётгани сабабли зиёрат қилолмаган эдик. Шукур, бу йил насиб қилди, жуда ҳам чиройли бўлибди”, - дейди Сожида Тоҳирова.

Ҳасанбой Матсапаев ҳам Имом Бухорий мажмуаси фойдаланишга топширилганини эшитиб, оиласи билан Хоразмдан зиёрат учун келганини билдирди.

Мажмуада юртимиз исталган ҳудуди ва хориждан келган кўплаб меҳмонларни учратиш мумкин.

Замонавийлик ва тарихни айниқса Имом Бухорий инновацион музейида яққол кўришимиз мумкин. 9 павилондан иборат бу музейда Имом Бухорий ҳаёти ва ислом тарихи замонавий технологиялар орқали тақдим этилган. Бу ерга келган одам фақат зиёрат қилмайди, у муқаддас динимиз моҳиятини тушунади, кўради, англайди.

Музейда Қуръони Каримда номлари зикр этилган 25 нафар пайғамбар ҳаёти, ислом динининг пайдо бўлиши, моҳияти, саҳобалар фаолияти, муҳаддис олимлар илмий мероси ҳақида маълумот олишади.

Мажмуа атрофида эса бутун бир инфратузилма шаклланган. Зиёратчилар учун автотураргоҳлар, сервис нуқталари, қулай юриш йўлаклари барпо этилган. Шу билан бирга, бир вақтнинг ўзида қарийб 2000 нафар меҳмонни қабул қила оладиган меҳмонхоналар ҳам қурилган. Бу эса бу ерни фақат бир кунлик зиёрат эмас, балки узоқроқ қолиб ўрганиш мумкин бўлган ҳудудга айлантиради.

Буларнинг барчаси бир ҳақиқатни ўртага ташлайди. Бу ерда фақат ўтмиш эмас, бугунги ҳаёт ва келажак бор. Фақат улуғларимизга эҳтиром эмас, уларга монандлик, оққан дарёлар тўхтаб қолмаганига ишора бор. Бу ерда яна бир нозик жиҳат борки, бундай мажмуа фақат ички эҳтиёжлардан келиб чиқмаяпти. Имом Бухорий номи орқали Ўзбекистон ташқи дунёга ҳам ислом оламидаги илмий ва маънавий марказлардан бири эканини яна бир бор намоён қилмоқда.