O‘zbekiston uchun eng kerakli islohot huquqni muhofaza qilish va adolat tizimini yo‘lga qo‘yish, deya fikr bildirgan iqtisodchi Behzod Hoshimov Kun.uz'ga bergan intervyusida korrupsiya to‘g‘risida shaxsiy mulohazalarini bildirdi. Unga ko‘ra, korrupsiyaga qarshi kurash masalasiga bir tomonlama chora-tadbir deb qarash noto‘g‘ri bo‘ladi.
– Singapurda korrupsiyaga qarshi kurashish byurosining faoliyati juda yaxshi yo‘lga qo‘yilgan. Bu haqda u yerda ta'lim olgan yillaringizda ham yetarli ma'lumotga ega bo‘lgansiz. Iqtisodiyotda esa korrupsiya markaziy tushunchalardan biri hisoblanadi, u iqtisodiyotning sektorlariga ta'sir ko‘rsata oladi. Nima deb o‘ylaysiz, korrupsiya qaysidir darajada bo‘lishi kerakmi yoki tag-tomiri bilan uni yo‘qotish kerakmi? Nega Singapur hech qanday repressiyasiz bu masalani silliq hal qila oldi?
– Iqtisodiyotda hamma narsa o‘z narxiga ega. Shuningdek, korrupsiya bilan kurashishning ham qiymati bor. Misol uchun, jamiyatda jinoyatlar ko‘rsatkichi nolga teng bo‘lsa, bu yaxshimi-yomonmi bilmaymiz. Chunki bunga erishish uchun ko‘p narsadan voz kechishga to‘g‘ri keladi. Aniqrog‘i, jinoyatni yo‘qotish uchun hamma qamab qo‘yilsa, kuzatuv kameralari ostiga olinsa, bunday jamiyatda yashashni odamlar istamasligi mumkin. Qonunbuzarlik ko‘rsatkichi 0 emas, optimal holatda bo‘lishi kerak. 0 jinoyat – yaxshi jamiyat degani emas. Chunki bu erkinlik darajasining ham pastligini bildiradi.
Nimaning evaziga nima qurbon qilinayotganini tahlil qila olish kerak. Xuddi shunday korrupsiya masalasida ham. Misol uchun, 90-yillarda Shimoliy Koreyada kuchli ocharchilik bo‘lgan, lekin korrupsiyaning hisobiga kam qurbon berilgan. Ya'ni askarlar qishloqlardan oziq-ovqatlarni olib chiqib ketishayotganda aholi pora berib bo‘lsa ham yegulik olib qolib, tirik qolishga erishgan. O‘z navbatida, 30-yillarda sovet ittifoqida ham ocharchilik bo‘lgan, pora berish yo‘qligi tufayli aholining qo‘lida yegulik qolmagan va minglab odamlar ochlikdan vafot etgan. Shu ma'noda, ma'lum darajadagi korrupsiya foydali bo‘lishi mumkin, lekin uni yuz foiz yaxshi, deb ham bo‘lmaydi.
Iqtisodchi Garri Bekker «Jinoyat va jazo» maqolasida shunday holat bor: jinoyat uchun qo‘lga tushish ehtimoli kam, lekin jazo katta bo‘lsa, jinoyat sodir etilishi, aksi bo‘lsa, sodir etilmasligi mumkin. Knyaz Vyazemskiy degan odamning ham shunga o‘xshash gapi bor: «Rossiya qonunlari qat'iyligi ularning amal qilmasligi bilan izohlanadi».
