Pomir tog‘idagi yaylovlarga olib boradigan yo‘l o‘ta xavfli. Tik tog‘ yo‘llari faqat burilishlardan iborat. Bitta noto‘g‘ri qadam va siz bu hayot bilan vidolashasiz.
Cho‘pon xonimlar qo‘y, echki, qo‘toslarga yo‘ldan adashmasligi va pastga qulab ketmasligi uchun hushtak chalib boradi.
«Avvallari qoramollar hozirgidan anchagina ko‘p edi. Ba’zilari qochib ham ketardi. Ularning ichida qaytib keladiganlari ham, kelmaydiganlari ham bo‘lardi», — deydi 70 yoshni qoralab qo‘ygan Bano.
O‘nlab ayol cho‘ponlar avvallari Pokiston shimoli-sharqidagi Qoraqurum tog‘ tizmasi bo‘ylab suruvlarini boqib kelgan. Ular kichik farzandlarini yelkasida opichlab olishardi. Erlarini esa uyda qoldirishardi. Boisi erkaklar Shimshal vodiysida dehqonchilik bilan band bo‘lardi.
Hozir esa atigi 7 nafar ayol cho‘pon qolgan.
Kuniga 8 soat yo‘lni qor, yomg‘ir va jazirama issiqda bosib o‘tamiz. Avvallari bunday sayohat ayollarning 3 kunini olgan bo‘lsa, bizga bunisi 5 kunga tushyapti. Tajribali keksa cho‘pon ayollar doim bizni ortda qoldirib borishadi. Biz esa bu vaqtda balandlik ob-havosiga moslashish bilan ovora bo‘lamiz.
Har lahzda ko‘chki sodir bo‘lishi mumkin – xavf doim biz bilan birga. Qo‘ylarning tuyoqlari ovozidan yer tebranadi, toshlar uchib, chang ko‘tariladi.
Hozirgidek maxsus kiyimlar (termo ko‘ylak) va poyabzalli bo‘lgunlaricha bu ayollarning tog‘da yurishi oson bo‘lmagan.
«Oddiy xalat kiyardik. Oyoq kiyimimiz ham bo‘lmasdi, hatto muz ustida yalangoyoq yurardik», — deydi 88 yoshli Annar.
67 yoshli Afro‘za vodiyda birinchi bo‘lib bir juft oyoq kiyimli bo‘lgan ayol edi. U buni juda yaxshi eslaydi.
«Turmushga chiqqan vaqtimda akam menga bir juft oyoq kiyim sovg‘a qildi. Oldinlari odamlar shu poyabzalimni shunchaki ko‘rish uchungina menikiga kelishardi. Ular ko‘ylaklarimni ham ko‘pincha to‘y uchun qarzga olib turishardi», — deydi Afro‘za.
Pomirga yetib keldik, dengiz sathidan 5000 m balandlikdamiz. Ko‘z oldimizda yam-yashil yaylovlar paydo bo‘ladi. Muzlik suvlari esa qor bilan qoplangan toshlar orasidan o‘ziga yo‘l topib borardi.
«Biz bu joylarda onalarimiz, buvilarimiz bilan yonma-yon yurganmiz. Ular ham xuddi biz kabi cho‘pon bo‘lgan. Sariyog‘, qatiq tayyorlashadi», — deydi qo‘shiq aytib, raqsga tushayotgan Annar.
