“Robot sotib ol va boyib ket”: O‘zbekistonda navbatdagi moliyaviy piramida ommalashmoqda

FastAI nomi bilan targ‘iboti boshlangan yangi platforma ming dollarga robot sotib olib, 60 kun davomida kunlik 37 dollardan daromad ko‘rishni taklif etmoqda. Go‘yoki, robot unga investitsiya kiritgan inson uchun “ishlaydi”. Biroq na robotni, na u qilayotgan ishni amalda ko‘rish imkonsiz: bu moliyaviy piramidaning “pul tiking va foyda ko‘ring” formulasiga asoslangan navbatdagi firib. Afsuski bu yolg‘onga ham pul kiritayotgan yurtdoshlarimiz talaygina.

Eski uslubga yangi “to‘n”

O‘zbekistonda ketma-ket paydo bo‘lgan hamda ko‘plab insonlarni chuv tushirgan moliyaviy piramidalar asosan video ko‘rish va ularga layk bosish orqali pul topish yolg‘oniga qurilgandi. Bugunga kelib odamlarni bunday yolg‘onlarga ishontirish tobora qiyinlashib bormoqda. Shu sababli, moliyaviy piramidalar yangi yolg‘onlar o‘ylab topishga kirishdi. Shulardan biri FastAI nomi ostida targ‘ib qilinayotgan platforma hisoblanadi.

FastAI moliyaviy piramidasi robot sotib olish orqali daromad ko‘rishni va’da qilmoqda. So‘nggi 2-3 yilda o‘nlab moliyaviy piramidalarga minglab odam chuv tushganiga qaramay, FastAI’ga ishonuvchilar ham topilmoqda. Biroq investor uchun “ishlashi” aytilayotgan robotning o‘zi yo‘q: uni ko‘rish yoki daromad keltirayotgan qanday ish qilayotganini bilish imkonsiz.

Brend ortiga berkinish

So‘nggi 10-15 kunda O‘zbekistonda FastAI ijtimoiy tarmoqlar orqali faol targ‘ibot qilina boshlandi: Telegram’da guruhlar tashkil etilib, ko‘p odam jalb qilganga bonuslar taklif etilmoqda. 

Tarqatilgan targ‘ibot materiallarida keltirilishicha, “FastAI global miqyosida yetakchi AI texnologiyalari kompaniyasi” ekan. Kompaniya 2018 yilda tashkil etilgani, AQSh va Buyuk Britaniyada o‘z ofislariga egaligi, barcha zarur lizensiya hamda ruxsatnomalari borligi aytiladi.   

“FastAI global yetakchi fond birjalari, venchur kapital firmalari, AI tadqiqot institutlari va xalqaro inkubatorlar bilan hamkorlik qiladi. FastAI yuqori chastotali savdoni ta’minlash va barqaror foyda olish uchun AI texnologiyasini yetakchi global savdo institutlari bilan birlashtiradi”, deyiladi kompaniya haqidagi ma’lumotda.

Shuningdek, kompaniya O‘zbekistonda 7 oydan buyon faoliyat yuritib kelayotgani bildirilgan. 

Aslida, FastAI nomi ostida ishlaydigan onlayn ta’lim platformasi bor. Biroq sun’iy intellektni o‘rgatadigan ushbu platforma hech qanday robot sotish bilan shug‘ullanmaydi va investitsiya kiritish orqali daromad va’da qilmaydi. FastAI moliyaviy piramidasi esa haqiqiy FastAI’ning ortiga berkingan holda uning nomidan foydalanib, odamlarni chuv tushirishga harakat qilmoqda.

Pultopar robotlar

Barcha moliyaviy piramidalarda bo‘lgani kabi FastAI’da ham ko‘proq odamni jalb qilganlarga bonuslar taklif etilgan. Masalan, jamoasida 10 kishini to‘plaganga 20 dollar, 80 kishini to‘plaganga 100 dollar, 500 kishini to‘plaganga esa 1000 dollar maosh taklif etilgan. Faqat buning uchun shuncha odam platformada o‘z akkauntini faollashtirishi zarur.

Robotlarning daromadi ham narxiga qarab turlicha: qimmatlashgan sayin daromadi ortib boradi.

Masalan, IA-H3 modelli robot narxi 50 dollar. U sotib olinishi zahoti “ishlashga” tushadi. Bu modeldagi robot 90 kun davomida “ishlab”, har kuni 1,7 dollar pul topadi. Uning umumiy daromadi 153 dollar. Ya’ni, robot yolg‘oni orqali 50 dollar tikilgan pulni 90 kunda 153 dollar qilib qaytarib olish va’da qilinmoqda. 1000 dollarga sotiladigan robot esa 60 kunda 2200 dollar “ishlab topishi” aytilgan.

Aslida, bu yerda hech qanday robot yo‘q. Bu, shunchaki, odamlarni chuv tushirish maqsadida o‘ylab topilgan yolg‘ondan boshqa narsa emas. Shunga qaramay, ushbu yolg‘onga ishonib, robotlarni xarid qilayotganlar, ya’ni FastAI moliyaviy piramidasiga pul tikayotganlar topilmoqda.

Shuningdek, robotlar ishlagani aytilgan kunlik daromad odamlarning bank kartalariga P2P ko‘rinishida o‘tkazib berilmoqda. O‘tkazmalar asosan Muhayyo Manapova nomiga ochilgan bank kartasidan amalga oshirilgan.

Ehson ortidagi qopqon  

Moliyaviy piramidalar bir necha bosqichni o‘z ichiga oladi. Dastlabki bosqich odamlar ishonchiga kirishdan iborat. Buning uchun turli usullardan foydalaniladi. Oxirgi moliyaviy piramidalarda, xususan, PGM va Ml Share’da go‘yoki ehtiyojmandlarga ehson tarqatish bahonasida odamlar orasiga kirib borishga harakat qilindi va bu ma’lum darajada uddalandi. FastAI ham ushbu yo‘ldan bormoqda: hayit va Navro‘z bayrami munosabati bilan ehtiyojmandlarga FastAI nomidan oziq-ovqat mahsulotlari tarqatildi.

Bundan tashqari, “bir piyola choy” ustida FastAI’ni targ‘ib qilish holatlari ham ko‘paymoqda.

Nazorat kuchaymoqda, ammo asosiy aybdorlar yo‘q 

Prezident Shavkat Mirziyoyev 12 mart kuni kiberjinoyatlar va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish hamda axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etiladigan huquqbuzarliklarning oldini olish samaradorligini oshirish yuzasidan takliflar taqdimoti bilan tanishgandi.

Qayd qilinishicha, so‘nggi 6 yilda kiberjinoyatlar bo‘yicha murojaatlar soni 48 baravarga ko‘paygan. O‘tgan yilda sodir etilgan firibgarlik jinoyatlarining 82 foizi, o‘g‘irlik jinoyatlarining 76 foizi kibermakonda sodir etilgan. Ular orqali jismoniy va yuridik shaxslarga yetkazilgan moddiy zarar 2 trillion so‘mdan oshgan.

Taqdimotda ko‘plab fuqarolarga jabr keltirayotgan moliyaviy piramidalar uchun jazo choralarini kuchaytirish vaqti kelgani ta’kidlandi.

Kun.uz moliyaviy piramidalar haqida ko‘plab surishtiruvlar o‘tkazgan. Video ko‘rish orqali pul ishlashni taklif qilgan Aif va Whats, “powerbank ijarasi”dan daromad olishga chaqirgan Parker, odamlarni “kitob o‘qish orqali pul topish” bahonasida chuv tushirgan OMD hamda yaqindagina ko‘plab o‘zbekistonliklarning cho‘ntagini shilib ketgan, “organ” xodimlari ham targ‘ibotiga qo‘shilgan XCM shular jumlasidan. Ammo, minglab o‘zbekistonliklarni chuv tushirgan bu moliyaviy piramidalarning birortasida asosiy aybdor topilmagan: har safar odamlar puliga kuyib qolavergan. Masalan, IIV Kiberxavfsizlik markazi direktori o‘rinbosari Jahongir Sagdullayev XCM moliyaviy piramidasining asosiy tashkilotchilari chet elda faoliyat yuritayotganini aytgandi.

Bu ishlarni masofadan turib amalga oshirish imkoni mavjudligi huquqni muhofaza qiluvchi organlarga asosiy aybdorlarni topishda qiyinchilik tug‘diradi. Shunday ekan, biri yopilsa boshqasi paydo bo‘laveradigan moliyaviy piramidalardan ularga qarshi targ‘ibotni yanada kuchaytirish, guruh tuzganlarga ta’sir choralarini qo‘llash orqali qutulish mumkin. Ya’ni, odamlar pul tikmasa har qanday moliyaviy piramida o‘z-o‘zidan yo‘q bo‘ladi.